كودكان بی هویت، امنیت اجتماعی را با مشكل همراه می سازند

تهران- ایرنا- «مطهره ناظری» رییس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق كودكان با اشاره به ابعاد مخاطره آمیز بی هویتی برخی كودكان برای جامعه گفت: بی تردید زیست افراد بی هویت، ایجاد و برقراری امنیت اجتماعی را با دشواری هایی همراه می كند. همچنین با توجه به حق انسانی مبنی بر برخورداری همه افراد از هویت، ضرورت تصویب طرح اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی از اهمیت و اولویت بالایی برخوردار است.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ مساله اصلی از آنجا شروع می شود كه اتباع بیگانه به صورت غیرمجاز به ایران وارد می شوند و برخی از آنان با زنان ایرانی ازدواج می كنند و صاحب فرزندانی می شوند. تعدادی از آنها به كشورهای خود بازمی گردند و همسران ایرانی آنان باكودكان بی سرپرست، فاقد شناسنامه و هرگونه اوراق هویتی تنها می مانند كه از آنها با عنوان «كودكان بی هویت» نام برده می شود. در واقع این اتفاق و فقدان مدارك هویتی مانند شناشنامه می تواند یكی از عمده ترین عوامل عدم پیشرفت اجتماعیِ این كودكان باشد.

این موضوع باعث می شود تا این كودكان از حقوق بسیاری مانند تحصیل، مراقبت های پزشكی و بهداشتی و امكانات رفاهی، اقامت و ازدواج قانونی، تامین اجتماعی و ... محروم شوند و در نهایت این مشكلات فرآیند هویت یابی و شناخت فرد از خود را در جامعه دچار مشكل می‌كند و امكان دارد این كودكان به طرف بزهكاری، جرایم و آسیب های اجتماعی سوق پیدا كنند كه اثرات آن بر نظم عمومی و امنیت كشور غیر قابل انكار است.

البته بیشتر سازمان های مردم نهاد و سمن ها، كودكان بی هویت را به لحاظ آموزشی مورد حمایت قرار می دهند اما بخش زیادی از این كودكان در چرخه تامین نیازها و مایحتاج زندگی خود با مشكل روبرو می شوند. بنابر آمارها، ماهانه 100 كودك بی هویت در بیمارستان های تهران متولد می شود، اگرچه به نظر می رسد كه این میزان بسیار بیشتر از این است و این، خود نشان از اهمیت رسیدگی و توجه به كودكان بی هویت دارد.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا با توجه به اهمیت رسیدگی به وضعیت كودكان بی هویت با «مطهره ناظری» وكیل دادگستری و رییس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق كودكان به گفت وگو پرداخته است.

-در ادامه متن این گفت وگو را می خوانیم:
**ایرنا: تعداد قابل توجهی كودكان بی هویت در كشور وجود دارند. این كودكان با چه مشكل هایی روبرو هستند؟
***ناظری: از آنجا كه برخورداری از هویت جزو حقوق اولیه هر كودكی است و علاوه بر نیاز طبیعی هر كودك مبنی بر داشتن هویت، اعم از داشتن نام، تابعیت و شناسایی والدین؛ بهره مندی از تمامی وجوه حقوق شهروندی و به عبارت ساده تر زیستن در گرو كسب هویت است. بنابراین نداشتن این حق طبیعی و متعاقب آن بحران بی هویتی، صدمه های جبران ناپذیری بر روان كودك وارد می سازد. به علاوه حال و آینده كودكان بی هویت را با مخاطره های جدی همراه می كند چرا كه برخورداری كودكان بی هویت از حقوق قانونی مانند حق دسترسی به آموزش، تسهیلات درمانی و ... بسیار دشوارتر از كودكان دارای هویت است و در مواردی نیز با وجود پیش بینی برخی بخش نامه ها و آیین نامه ها باز هم شاهد محرومیت كودكان بی هویت از امكانات آموزشی هستیم.

**ایرنا: بی هویت بودن افراد چه خطرهایی برای جامعه دارند؟
***ناظری: ابعاد مخاطره آمیز بی هویتی علاوه بر كودكان برای جامعه نیز پرخطر خواهد بود. بی تردید زیست افراد بی هویت، ایجاد و برقراری امنیت اجتماعی را با دشواری هایی همراه می كند. از این رو نخسین گام جهت برقراری امنیت در اجتماع شناسایی افراد براساس اوراق هویتی محسوب می شود.

**ایرنا: آیا آمار خاصی در ارتباط با كودكان بی هویت در كشور وجود دارد؟
***ناظری: در زمان حاضر تعداد كودكان بی هویت به طور دقیق مشخص نیست و بر پایه برخی منابع غیررسمی این افراد بیش از ده ها هزار تَن برآورد می شوند كه بخش عمده آن را فرزندان ناشی از ازدواج زنان ایرانی با مهاجران غیرایرانی شامل می شود در بر می گیرند.

**ایرنا: قوانین بین المللی و حقوق داخلی كشور چه توجهی به هویت به ویژه هویت كودكان دارند؟
***ناظری: هویت در اسناد بین المللی و حقوق داخلی كشور به عنوان حق مورد حمایت قرار گرفته و در كنوانسیون حقوق كودك به عنوان اصلی ترین سند جهانی در ارتباط با حقوق كودكان، كشورهای عضو كنوانسیون را متعهد به حمایت از هویت كودكان كرده است. همچنین مطابق اصل سوم اعلامیه جهانی حقوق كودك، كودك باید از بدو تولد صاحب نام و ملیت شود. در حقوق ایران هم تضمین هایی در قانون مجازات اسلامی و دیگر قوانین به منظور حفظ هویت كودك قرار داده شده است.

**ایرنا: با توجه به قوانین حوزه كودكان به چه دلیل مشكل هویت آنها در ایران همچنان وجود دارد؟
***ناظری: با این وجود به جهت خلاء های قانونی موجود، وضعیت كودكان بی هویت همچنان لاینحل باقی مانده است. برای مثال طبق قوانین كودكانی كه پدرغیر ایرانی دارند تا 18 سالگی از دریافت تابعیت ایرانی محروم هستند و تنها پس از رسیدن به این سن فرصت دارند در مدت یك سال برای دریافت تابعیت ایرانی اقدام كنند.

**ایرنا: به چه دلیل این كودكان باید تا 18 سالگی همچنان بی هویت بمانند؟
***ناظری: زیرا براساس قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب 1385 خورشیدی، صرفاً زنانی كه با مجوز ازدواج كرده اند، تحت شرایطی امكان دریافت مدارك هویتی برای فرزندشان دارند. حال آنكه بیشتر ازدواج های زنان ایرانی با مردان غیرایرانی، ازدواج های موقت و ثبت نشده و بدون مجوز است و از آنجا كه اعطای تابعیت را به داشتن مجوز ازدواج موكول كرده اند، در واقع برای بخش عمده ای از این زنان تعیین تكلیف نشده است. بنابراین مشكل كودكان بی هویت ناشی از ازدواج مادر ایرانی و پدر خارجی آن هم مردانی از توابع افغانستان، عراق و كشورهای همسایه محسوب می شود. علاوه بر آن اجرای دستورالعمل هایی در خصوص طرح آمایش و اخذ كارت آموزشی برای كودكان بی هویت نیز با دشواری های بسیاری همراه است.

**ایرنا: با توجه به مشكلات كودكان بی هویت كه شما به آن اشاره كردید، طرح اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی در چه وضعیتی به سر می برد؟
***ناظری: همه این مشكلات موجب شد كه طرح اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی در مجلس شورای اسلامی مطرح شود و به جریان بیافتد اما با وجود گذشت چند سال از طرح آن، در زمان حاضر این طرح به بهانه ملاحظات امنیتی بلاتكلیف مانده است.

با تاكید بر حق انسانی همه كودكان بر هویت، همچنین به لحاظ مخاطره های جدی كه بی هویتی برای كودكان و نیز جامعه به همراه دارد، ضرورت تصویب طرح اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی، پیش از هر گونه اقدام های حمایتی دیگر همچون تدوین دستورالعمل های مورد اشاره اهمیت و اولویت دارد. امید است كه با به رسمیت شناختن حق اولیه كودكان بر هویت و نیز حق زنان بر انتقال تابعیت خود به كودكان خویش از بسیاری خلاء ها و محرومیت های موجود كاسته شود.

پژوهشم**ف.ج**9370**2002**9131