جمع آوري روان آبها در كشور نيازمند مديريت و برنامه ريزي

اصفهان- ايرنا- روان آبهاي ناشي از بارش هاي جوي در شهرهاي كشور نقش موثري براي تغذيه سفره هاي آب زيرزميني، كاهش فرونشست زمين، رفع خشكسالي و تامين آب فضاي سبز دارد كه استحصال آن به تاكيد كارشناسان ميزگرد ايرنا اصفهان نيازمند مديريت و برنامه ريزي اصولي است.

به گزارش ايرنا، در زمان حاضر بسياري از بارش هاي در شهرهاي كشور به دليل تبخير و غير قابل نفوذ بودن به آب هاي زير زميني از بين مي روند و مسوولان امر برنامه اي براي جمع آوري و استحصال آنها ندارند.
به عنوان مثال، حدود پنج هزار متر فضاي سبز در شهر اصفهان وجود دارد و براي آبياري اين وسعت فضاي سبز در طول سال به حدود 50ميليون متر مكعب آب نياز است.
متوسط بارندگي در اصفهان سالانه 130 ميلي متر است كه با احتساب تبخير 30 ميلي متر، حدود 100 ميلي متر آن به گفته كارشناسان به درون زمين فرو مي رود اما به سفره هاي دروني نفوذ نمي كند.
كارشناسان امور آب معتقدند اكنون برنامه اي براي جمع آوري و استحصال آب هاي سطحي در شهر ها به ويژه كلانشهرهاي كشور وجود ندارد و اين مهم بايد در دستور كار مديران شهري قرار گيرد.
همچنين بيشتر روان آب هاي انتقال يافته از پشت بام ها به معابر شهري به دليل آسفالت بودن معابر تبخير مي شود و شهرداري ها بايد برنامه اي براي انتقال اين آب ها به سفره هاي زير زميني داشته باشد تا بر اثر آن، چاههايي كه از آنها براي آبياري فضاي سبز استفاده مي شود، آب مورد نياز را داشته باشند.
اين در حالي است كه بر اساس آمار موجود حدود 17 استان كشور با مشكل بي آبي و كمبود آب روبرو هستند.
خبرگزاري ايرنا استان اصفهان در همين ارتباط ميزگردي با عنوان 'ضرورت استفاده از روان آبها در شهرهاي ايران' با حضور ناصر حاجيان دكتراي منابع آب و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اصفهان، مهدي فصيحي هرندي پژوهشگر سياستگذاري و حكمراني آب، اميرحسين شربافيون مدير يك شركت دانش بنيان و كارشناس عمران و GIS و حسن فروغي دكتراي مهندسي آب، آبياري و زهكشي برگزار كرد.
نمايندگان شوراي اسلامي شهر اصفهان و معاونت خدمات شهري شهرداري اصفهان در اين ميزگرد دعوت شدند كه حضور نيافتند.
اين كارشناسان بر اين باورند كه به سبب تغيير روش شهرسازي در عصر جديد معابر شهري به سطوحي نفوذناپذيري تبديل شد و در نتيجه شهرهاي امروزي سازگاري خود را با روان آبها در حوزه هاي آبريز از دست داده اند.
آن ها معتقدند دفع روان آبها به بيرون از حوزه شهري و انتقال ندادن آن به داخل لايه هاي زمين موجب فرونشست زمين در شهرها شده است كه اين نشست زمين خود باعث تغذيه نشدن مجدد لايه هاي داخلي آن در آينده مي شود.
اين صاحبنظران مي گويند روان آبها بايد براي حفظ سلامتشان و جلوگيري از تبخير به سطح زيرين زمين منتقل و نه اينكه در پشت سدها ذخيره شوند اما از سوي ديگر فرونشست زمين در شهرهايي كويري مانند اصفهان امكان هدايت آب هاي سطحي و روان آبها را به لايه هاي زير زمين از بين برده است.
اين كارشناسان، استحصال روان آبها، نفوذپذير ساختن سطح معابر شهري، تغيير روش هاي شهرسازي، واردسازي مادي ها به موضوع سازگاري با روان آبها، پرهيز از دستكاري در نفوذپذيري حوزه هاي آبريز، حذف تك واحدسازي و رفتن به سمت مجموعه سازي در ساختمان هاي شهري، اجتماعي كردن مساله آب، اصلاح هدفگذاري ها و حذف ديدگاه اشتباه مقابله با طبيعت را از جمله راهكارهاي موجود براي استفاده از روان آبها در شهرهاي كشور دانستند.

** مي توان 20 درصد فضاي سبز شهر را با روان آبها آبياري كرد
دكتراي منابع آب و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اصفهان در ميزگرد ايرنا گفت: مساله استفاده از روان آبها موضوع بسيار مهمي است زيرا استحصال آب هاي سطحي اكنون كار سختي نيست و چند مشكل اساسي مديريت شهري ما را حل خواهد كرد.
ناصر حاجيان افزود: متوسط بارندگي اصفهان 130 ميلي متر است كه حدود 30 ميلي متر آن در لحظه بارش از راه تبخير تلف مي شود.
وي با اشاره به نفوذناپذير بودن بام ساختمان ها و امكان استفاده و ذخيره آب باران در اين نقاط اضافه كرد: با نصب مخازن و تانكرهاي آب ويژه مي توان اين آبها را ذخيره و به مصارف فضاي سبز رساند.
عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اصفهان بيان كرد: با مديريت بر استحصال آب بام يك منزل مي توان 10 تا 20 درصد از مساحت آن ساختمان را به فضاي سبز تبديل و با استفاده از آب باران آبياري كرد كه اگر اين امر را به شهر بسط دهيم مي توان 50 ميليون مترمكعب يعني آب مورد نياز فضاي سبز شهري را از اين راه تامين كرد.
وي تصريح كرد: در شهر اصفهان 500 كيلومتر مادي وجود دارد كه مي توان روان آبها را به آن ها هدايت و براي مصارف فضاي سبز استفاده كرد و به اين شكل مشكل آب گرفتگي معابر شهري را حل كرد.
اين استاد دانشگاه در پاسخ به اينكه آيا آب باران در اصفهان اسيدي است يا خير خاطرنشان كرد: در حالت هاي ايده آل آب باران اصفهان اسيدي نيست و امكان استفاده دارد ولي بر بهداشت آن مي توان مديريت كرد.
وي اظهار داشت: متاسفانه شهرداري اصفهان بيشتر وقت خود را به طرح هاي پژوهشي اختصاص داده است اما بايد توصيه كرد كه از قالب نوشتار خارج شده و اقدامات عملي صورت پذيرد.
حاجيان يادآور شد: از اين پس شهرداري بر روش ها و نصب تجهيزات استحصال آب در ساختمان هاي نوساز نظارت و درصورت داشتن آن، پروانه ساخت صادر كند.
وي گفت: در اصفهان كم آبي و نشست زمين داريم و براي جلوگيري از اين مصائب بايد اقدامات شهري و مديريتي را از يك نقطه آغاز كنيم.
اين كارشناس منابع آب تاكيد كرد: اگر هرماهه نوسانات سطح آب چاه هاي فضاي سبز شهري را بررسي كنيم مي توان به خوبي دريافت كه هر ماه اين سطح در حال افت و پايين رفتن است، بنابراين بايد به روش هاي خاصي سفره هاي آب زيرزميني را تغذيه و از هدررفت روان آبها پيشگيري كرد.

** شهرهاي امروزي نفوذپذيري خود را از دست دادند
پژوهشگر سياستگذاري و حكمراني آب در ميزگرد ايرنا گفت: به نظر من در شرايط حدي كنوني كه با خشكسالي و يا با سيلاب مواجه هستيم شرايطي به شكل روان آب اتفاق نمي افتد.
مهدي فصيحي هرندي با اشاره به بحث سازگاري با روان آب افزود: سازگاري يعني نمي توان با طبيعت مقابله كرد و بايد شرايط را براي سازگار بودن با آن فراهم كرد.
وي ادامه داد: در گذشته معابر شهري اصفهان قير و آسفالت نبود و به صورت خاكي بود كه همين امر موجب نفوذ روان آبها به سطح زيرين زمين، جلوگيري از سيلاب و بالا بوذن سطح آبهاي زيرزميني مي شد.
اين پژوهشگر آب با انتقاد از طرح محور شدن مديريت آب در كشور اضافه كرد: متاسفانه امروزه شهرها نفوذپذيري خود را از دست داده اند بنابراين به جاي سازگاري با روان آبها و سيلاب ها براي آن ها طرح تعريف مي كنيم.
وي تاكيد كرد: بايد در معابر كناري شهر نفوذپذيري خاك را افزايش دهيم تا روان آبهاي شهري به عمق زمين نفوذ و در قشر خاك نگهداري شود.
فصيحي تصريح كرد: در كشوري مانند هلند آسفالت هاي دانه درشت با نفوذپذيري در سطح شهر استفاده مي شود كه باعث پيشگيري از جاري شدن روان آب در شهر مي شود ولي در ايران درصد قير در آسفالت ها زياد است و نفوذپذيري خاك كاهش يافته است.
پژوهشگر سياستگذاري و حكمراني آب با تاكيد بر اينكه بايد روش شهرسازي در ايران تغيير كند ، گفت: اكنون سطح شهرها در حال بالا آمدن است و شهرها در بلندي ها ساخته مي شود كه اين امر خوبي نيست.
وي خاطرنشان كرد: اگر مي خواهيم ميراث هاي آبي مانند قنات ها و مادي ها باقي بمانند بايد نقشي در شهرسازي نوين براي آن ها تعريف كنيم.
فصيحي اضافه كرد : در زمان حاضر كاربري برخي مادي ها در شهر در حال از بين رفتن است كه بايد آن ها را در موضوع سازگاري با روان آبها وارد كنيم.
وي با اشاره به نقش انسان در مخاطرات طبيعي بيان كرد: هرگونه دستكاري در طبيعت و زمين كه در نفوذپذيري حوزه آبريز انجام بدهيم تاثير خود را بر ايجاد روان آب و سيلاب در شهرها مي گذارد.
اين پژوهشگر اظهارداشت: پيش از اين منازل داراي باغچه و فضاي سبز و نفودپذير بودند اما امروز به دليل افزايش تعداد خودروهاي سواري و نيازمندي ساختمان ها به پاركينگ، منازل شهري به قشري نفوذناپذير تبديل شده اند.
وي ادامه داد: اكنون روان آب منازل به فاضلاب ها منتقل مي شود كه در نتيجه آب پاك بارش ها با مخلوط شدن با فاضلاب هاي شهري آلوده و غيرقابل استفاده مي شوند و همچنين فاضلاب هاي شهري در معابر دچار پس زدگي مي شوند.

** دانشگاه ها مساله محور نباشند
فصيحي با اشاره به تئوري بودن تدريس در دانشگاه ها گفت: متاسفانه اكنون بسياري از دانشگاه هاي ما مساله محور شدند و به صورت كاربردي موضوعات و مباحث درسي را تحليل و بررسي نمي كنند.
وي معتقد است كه راه حل هاي فعلي براي روان آبها مناسب نيست و بايد ديدگاه ها اصلاح شود و از زاويه مقابله با طبيعت به روان آبها نگاه نشود.
پژوهشگر سياستگذاري آب تصريح كرد: نبايد مقابل طبيعت مانع گذاشت و بايد با روان آبها روش هاي همزيستي را در پيش گرفت.
وي با تاكيد بر به حداقل رساندن دخل و تصرف ها در طبيعت افزود: در سياستگذاري شهري بايد اين موضوع نهادينه شود كه ساماندهي مادي ها و نهرها، بلوك گذاري نيست و مادي هاي قديمي خود ساماندهي شده با طبيعت هستند زيرا شيب جريان آن ها با شيب زمين سازگار است.
فصيحي بر لزوم افزايش نفوذپذيري معابر شهري تاكيد كرد و ادامه داد: سياست، اجتماع و تكنيك سه حلقه مديريت آب و روان آبهاست و رويكرد مديريت روان آبها بايد از استحصال به استهلاك تبديل شود.
وي عنوان كرد: برخلاف اين كه سيلاب ها در مقياس هاي بزرگ هستند اما مسائل مربوط به آن بايد به صورت مسائل خرد و جزئي ديده و بررسي شود براي مثال بافت جديد و قديم شهرها بايد به صورت مجزا در مسائل آبي بررسي شوند.
اين كارشناس معتقد است مسائل مرتبط با آب را بايد اجتماعي كرد و از راهكارهاي سازه اي فاصله گرفته و به عنوان آخرين راه حل به آن نگاه كرد.
وي با انتقاد از هدفگذاري غلط شهري براي آمدن سيلاب و دفع آن در شهر اضافه كرد: هدفگذاري هاي شهري بايد اصلاح شوند و استفاده از سيلاب و روان آب در هدفگذاري ها به جاي دفع آن قرار بگيرد.
فصيحي ادامه داد : به جز پياده روها بايد تمامي معابر شهري را به معابري نفوذپذير تبديل كرد.
وي با اشاره به كمربند سبز اطراف اصفهان تاكيد كرد: اين كمربند به دليل نياز به آبياري، خود موجب خشكي زاينده رود را فراهم كرد و يكي از خطاهاي ديگر در شهرسازي و فضاي سبز شهر اصفهان ايجاد فضاي سبز براي كوه صفه و در شيب هاي اين كوه است.

** براي دفع و استحصال آب هاي سطحي برنامه اي وجود ندارد
مدير يك شركت دانش بنيان و كارشناس عمران و GIS در ميزگرد ايرنا گفت: حريم شهر اصفهان 57 هزار هكتار و محدوده شهر اصفهان 25 هزار هكتار با احتساب مناطق ناژوان و خوراسگان است كه يك چهارم آن را پوسته معابر تشكيل مي دهند.
اميرحسين شربافيون افزود: بنابراين يك چهارم مساحت شهر اصفهان را خيابان ها، پياده روها و باغچه ها و يك چهارم آن يعني 6 هزار هكتار را هم اعياني (ساختمان ها) تشكيل مي دهند كه داراي سقف و لايه نفوذناپذير هستند.
وي كه 17 سال به روزرساني نقشه هاي اصفهان را برعهده دارد ، مي گويد: ساير بخش هاي شهر اصفهان را زمين هاي باير، رودخانه ، فضاي سبز و مناطق باز مانند قبرستان ها، ورزشگاه ها و فرودگاه در بر مي گيرد و ما بايد برنامه اي ويژه براي استحصال روان آبها در 12 هزار هكتار معبر و اعياني اجرا كنيم.
اين كارشناس با بيان اينكه ما برنامه اي براي دفع آب هاي سطحي نداريم ، تصريح كرد: اگر براي دفع آب هاي سطحي برنامه ريزي مناسبي صورت گيرد به صورت خودكار براي استحصال آب هاي سطحي كار شده است.
وي ادامه داد: در شهر اصفهان تنها در چند مكان مانند چهارباغ بالا و هزار جريب براي دفع آب هاي سطحي مجرايي در نظر گرفته شده است.
اين مدير شركت دانش بنيان بيان كرد: ساخت 35 هزار و 400 رسوبگير، 5 هزار و 900 چاه جذبي و 100 عدد سيتيك از جمله اقدامات شهرداري اصفهان براي روان آبهاي شهري است.
وي بيان كرد: در چند سال اخير و به دليل كم فشار بودن آب آشاميدني شهري شهروندان به نصب پمپ و موتور در منزل خود و با هزينه هاي گراف اقدام كردند كه در صورت استحصال آب و استفاده از روان آبها مي توان اين فشار آب آشاميدني را افزايش داد.
شربافيون اضافه كرد: آب قطره قطره از آسمان مي بارد و ما موظف به برنامه ريزي روي تك تك اين قطرات هستيم.
وي برگزاري چنين ميزگردهايي را در راستاي فرهنگ سازي و هشداري براي مردم و مسوولان موثر دانست و افزود: اين ميزگردها تاثير فرهنگي دارد و مي تواند بر رفتار مردم در مصرف آب روزانه و تصميم گيري مسوولان شهري موثر باشد.
كارشناس عمران و GISبا اشاره به نصب ناودان در منازل قديمي و هدايت آب هاي ناشي از بارش از پشت بام ها به باغچه ها و تغذيه سفره هاي آب زيرزميني گفت: در شهرسازي كنوني آب ناودان ها به فاضلاب ها و يا معابر شهري و به بيرون از منازل هدايت شده و هدر مي رود.

** تك واحدسازي در شهرها حذف شود
وي با انتقاد از اينكه شهرداري ها به دليل درآمدزايي به سمت تفكيك رفته و به سمت تجميع نمي روند، خاطرنشان كرد: تك واحد سازي در شهرها بايد حذف شود و شهرسازي ما بايد به سمت مجموعه سازي رود تا بام هاي با مساحت زياد به دست آيد تا امكان جمع آوري آب، ايجاد مخازن و صفحه هاي خورشيدي فراهم شود.
شربافيون با اشاره به وجود تنها يك دستگاه ليزر اسكنر در كشور و نياز آن به 25 مجوز براي پروازهاي نقشه برداري ، بيان كرد : سال 95 ما با استفاده از اين دستگاه در اصفهان، نقشه اي توپوگرافي ( ناهمواري ها و پستي و بلندي) از سطح شهر و معابر تهيه كرديم كه هنوز در هيچ طرح و اقدامي از اين نقشه ها بهره برداري و استفاده نشده است.
اين كارشناس ادامه داد : كمتر شهري در كشور از اين دستگاه ليزر اسكنر استفاده كرده است ولي اين امكان در اصفهان بوجود آمد و بايد از نقشه ها و اطلاعات به دست آمده نهايت استفاده را داشت.

** روان آبها به سفره هاي زيرزميني و چاه ها منتقل شود
وي خاطرنشان كرد: در شهرسازي امروزي كوچه ها به آبراه تبديل شده اند و براي روان آبها در معابر محل عبور مجزايي در نظر گرفته نشده اما در گذشته آبراه هايي در معابر شهر تعبيه شده بود كه آب باران را به جوي ها منتقل مي كرد.
شربافيون گفت: وسعت شهرها بايد محدود شده و به صورت ارتفاعي گسترش يابند زيرا هرچه وسعت بيشتر شود تلفات آبي نيز افزايش مي يابد.
وي همچنين تاكيد كرد: روان آبها بايد به زير زمين و نه پشت سدها منتقل شود و هدايت آب هاي حاصل از باران به سفره هاي زيرزميني آن را سالم تر نگه داشته و مانع از تبخير آن ها نيز مي شود.
اين كارشناس ادامه داد: در بسياري از منازل قديمي چاه هاي آب خشك با عمق 20 تا 30 متر وجود دارد كه اگر آبهاي باران به اين چاه ها هدايت شود كمك زيادي به تغذيه سفره آب زيرزميني مي كند.
وي اضافه كرد: اما در عين حال به دليل افت سطح آب هاي زيرزميني و نشستي كه زمين در بسياري از شهرهاي ايران داشته است انتقال روان آبها به زير زمين هم نمي تواند سفره هاي زيرزميني را تغذيه كند و بايد با روش هاي ديگري اين هدايت صورت پذيريد.
شربافيون درخصوص اين وضعيت در شهر اصفهان تصريح كرد: نشست زميني كه در اصفهان رخ داده است در زمان حاضر امكان هدايت آب هاي سطحي به لايه هاي زيرين زمين را از بين برده است.

** افزايش شهرها موجب هدر رفت روان آبهاي سطحي مي شود
دكتراي مهندسي آب، آبياري و زهكشي در اين ميزگرد ايرنا گفت: افزايش نفوذپذيري قشر خاك و سطح زمين و كاهش سرعت آب در كنترل روان آبهاي سطحي موثرند.
حسن فروغي افزود: متاسفانه ما هر ساله در حال افزايش شعاع شهرهاي كشور هستيم و باغ ها و فضاهاي سبز كه قشري نفوذپذير هستند را به محدوده هاي شهري، ساختمان و سطوح نفوذناپذير تبديل مي كنيم.
وي با اشاره به اينكه اين اقدامات موجب افزايش روان آبهاي سطحي مي شود ادامه داد: اكنون بخش هايي از روان آبها وارد سيستم فاضلاب شهري شده و باري مضاعف را به مديريت شهري تحميل مي كند.
اين پژوهشگر تصريح كرد: بخش ديگري از روان آبها داخل مادي ها، زمين ها و رودخانه ها رفته و به روش هاي مختلف جذب خاك شده و به آبهاي زيرزميني مي پيوندد.
وي خاطرنشان كرد: در حوزه هاي شهري بايد نهرها را از طريق گابيون بندي با سنگ و توري ساماندهي كرد ولي اين به معناي بتن ريزي در مادي ها نيست.
فروغي اضافه كرد: بتن كردن كف مادي ها موجب نفوذناپذيري آن و جلوگيري از افزايش سطح آب هاي زيرزميني مي شود.
دكتراي مهندسي آب، آبياري و زهكشي اظهارداشت: استفاده از نهرهاي موجود در شهرها براي نفوذ آبهاي سطحي در قشر خاك موجب بالا رفتن بازدهي انتقال آبهاي سطحي براي مواقع كم آبي مي شود.
وي براي استفاده از روان آبهاي مناطق ساختماني شهر نيز گفت: ذخيره آب باران از طريق سقف ساختمان ها در پنل هاي ذخيره آب به شكل مخزن، راه مناسبي براي آبياري فضاي سبز ساختمان هاست اما اين روش نيازمند زيرساخت هايي است كه هنوز در ايران عملياتي نشده است.
7135/6026/

سرخط اخبار استان‌ها