۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۸:۱۲
کد خبر 83305549
۰ نفر
چراغ روشن هشدار بحران در شیراز – سیداحمد نجفی*

40 روز از سیل روزهای پنجم و ششم فروردین ماه شیراز سپری شد و طی این مدت، مسئولان دولتی و فعالان مردمی برای سامان دادن به امور آسیب دیدگان تلاش كردند.

هرچند حضور میدانی استاندار و دیگر مسئولان فارس در صحنه سیل پنجم فروردین ماه دروازه قرآن شیراز و اهتمام دولت در اعزام سه عضو كابینه در مدت كوتاهی پرونده این سیل را بست اما در آن سوی حوزه آبریز شمال شرق این شهر، در شهرك سعدی با وجود تلاش های مردم و مسئولان، هنوز مردم منطقه با مشكلات ناشی از سیل ششم فروردین روبرو هستند.
سیل پنجم و ششم فروردین ماه از یك واقعیت در شهر شیراز رونمایی كرد كه این شهر گردشگرپذیر همچنان در معرض تهدید سیل است.
آخرین نتیجه بررسی علمی درباره شهرستان شیراز گویای آن است كه 25.2 درصد سطح این شهرستان حساس به سیل، 1.21 درصد به طور همزمان در معرض سیل و آتش سوزی جنگل و 18.13 درصد نیز در معرض خطر مشترك سیل و زمین لغزش است؛ در این میان، 3.57 درصد سطح این شهرستان در معرض هر سه خطر سیل، آتش سوزی جنگل و زمین لغزش است.
این واقعیت علمی گویای آن است كه سامان دادن امور سیل زدگان دروازه قرآن و محله سعدی شیراز، پایان راه نیست و بلكه باید سرآغاز راهی برای پیشگیری از خسارت های بحران های طبیعی آینده باشد.
گفته شده است تحقیقات علمی مربوط به ایجاد كانال زیرزمینی انتقال آب بین حوزه آبریز دروازه قرآن تا چهار راه چهل مقام در شهرداری شیراز یافت نشده است كه بر اساس آن، بتوان درستی یا نادرستی محاسبات علمی سال های دهه 1360 را محك زد.
این موضوع، ماموریتی را فراروی مسئولان استان قرار می دهد كه نهایت تلاش خود را برای بهره گیری از اعتبارات ملی مدیریت بحران سیل به كار گیرند تا با بهره گیری از ظرفیت دانشگاهیان، همه راه های خطر ناشی از سیل در شیراز احصاء و برای آنها راه تدبیر یافته شود.
تا آن زمان، طرح ریزی برنامه فوریتی برای چند نقطه آسیب پذیر از سیل در شیراز باید به طور جدی در دستور كار قرار گیرد.
آنگونه كه مدیركل دفتر فنی استانداری فارس اعلام كرده است، 90 درصد ساختمان های آسیب دیده از سیل شیراز غیرمجاز هستند. اینك و در هنگامه گذر از بحران سیل، فرصت طلایی برای جراحی این نابسامانی در ساخت و ساز این شهرك به وجود آمده است.
به نظر می رسد، برنامه جابجایی ساكنان منطقه سیل زده سعدی كه به واسطه ساخت و ساز بر روی مسیل قدیمی و حاشیه آن همچنان در معرض آسیب و خطر هستند، باید در كوتاه زمان ممكن طرح ریزی و عملیاتی شود. همجواری این منطقه با آرامگاه سعدی شاعر بلندآوازه ایران همچنین این فرصت را فراهم می آورد كه با تخریب منازل غیرمجاز و افزودن آنها به حریم این آرامگاه، جلال و شكوهی خاص برای این جاذبه گردشگری داخلی و خارجی فراهم آورد و به طور همزمان، آسیب های اجتماعی در مجاورت این آرامگاه را كاهش داد.
در ارتباط با حوزه آبریز دروازه قرآن، نیز انتظار است پیشنهاد استادان دانشگاه مبنی بر تخریب همه ساخت و سازهای مسیل پایین دست دروازه قرآن به طور جدی پیگیری و به طور همزمان، واكاوی راهكارهای جلوگیری از سیل دوباره در دروازه قرآن دنبال شود.
و اما، نقاط در معرض آسیب شیراز از حوادث سیل آتی محدود به این نقاط نیستند و به گفته دانشگاهیان، شهرك گلستان و منطقه دوكوهك نیز می توانند بسترساز فاجعه ای بزرگ تر از سیل دروازه قرآن باشند.
بر این اساس، شهرك سازی در بخش شمالی شهرك گلستان، چراغ هشدار سیل را در این منطقه روشن كرده است و از دیگر سو، در منطقه دوكوهك شیراز نیز عده ای بدون مجوز در شیب بسیار تند و كنار رودخانه در حال ساخت و ساز هستند كه این مساله نیز بسیار خطرناك است و اگر باران با شدت و میزان مشابه روز پنجم فروردین 98 دروازه قرآن، در دوكوهك نیز ببارد فاجعه آفرین خواهد بود؛ به ویژه آن كه این منطقه شیب بسیار تندتری از دروازه قرآن دارد و این مساله می تواند رخداد تلخ تری را موجب شود.
هم اینك، چراغ هشدار سیل در شیراز روشن است و نیاز است كه مسئولان فراتر از ملاحظات اجتماعی، قاطعانه مقابل سودجویی ها، ساخت و سازهای غیرمجاز در حریم شهرها و حاشیه و بستر رودخانه ها بایستند و در همین حال، فعالیت های آبخیزداری با جدیت دنبال شود.
همزمان با تلاش ها در زمینه تدوین برنامه های عملیاتی مدیریت بحران در شیراز، نباید از اهمیت مساله فرهنگسازی غافل شد. تصاویر سیل فروردین 98 شیراز گویای آن است كه برخی افراد بی اعتنا به سیل در جریان، در حال گرفتن فیلم و حتی سلفی با سیل هستند و از خارج شدن از خودرو، خودداری می كنند تا این كه برخورد و انباشتن خودروها بر روی یكدیگر فاجعه ای انسانی را شكل دهد.
این موضوع گواه روشنی است كه آموزش مردم در كاهش آسیب های ناشی از مدیریت بحران از اهمیت بسیاری برخوردار است.
بنا بر آنچه كه گذشت، مدیریت سیل آینده در شیراز تنها به مدد و كمك های فرا استانی میسر به نظر می رسد. اگر امروز طرحی با عنوان احیای رود دره ها در شهر تهران در حال اجرا است و اعتبارات زیادی از سوی دولت به این طرح اختصاص یافته است، امروز نیز شهر شیراز متاثر از آسیب سیل، نیازمندتر از پایتخت در اجرای چنین طرحی است.
از یاد نبریم، رودی كه طی هزاران و شاید میلیون ها سال راه خود را یافته است و امروز با دخالت انسان در طبیعت، مسیر و حریم آن اشغال شده، ممكن است همین فردا به خروش درآید و انتقام خویش را بگیرد.
پاسداشت حرمت 21 هموطن جان باخته در سیل شیراز می طلبد كه مسئولان، دانشگاهیان، اهالی رسانه و دیگر فعالان سیاسی و اجتماعی، درس های سیل شیراز را هیچ گاه از یاد نبرند و در برابر قانون شكنی سودجویان و ساخت و سازهای غیرمجاز سكوت نكنند. در این راستا، انتظار است كه مسئولان هر ماه گزارشی از اقدام های خود برای مدیریت سیل آینده در شیراز ارائه دهند و دانشگاهیان نیز به مسئولیت اجتماعی خود در این زمینه بیش از پیش عمل كنند.

* ایرنا مركز شیراز