راه شكوفایی اقتصاد از مسیر توسعه كارآفرینی می گذرد

تهران- ایرنا- كارآفرینی و سرمایه گذاری نقش اساسی در مسیر دستیابی به توسعه پایدار دارد و از مهمترین عوامل مقابله با معضل بیكاری محسوب می شود. به همین منظور دولت‌ها باید برای رسیدن به شكوفایی اقتصادی به كارآفرینی توجه ویژه ای داشته باشند و به حمایت از كارآفرینان به عنوان نیروی محركه اصلی بپردازند.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ «توسعه» فرآیندی است كه متناسب با فرهنگ بومی كشور تعریف می شود و تمامی جوامع به دنبال دستیابی به آن هستند. برای رسیدن به این مهم و پایداری آن، باید به جنبه های مختلف یك كشور توجه كرد تا نیازهای انسان را با استفاده از منابع و بدون آسیب رساندن به ثبات نظام‌ ها برطرف كرد.

توسعه پایدار راه حل هایی را برای الگوهای ساختاری، اجتماعی و اقتصادی توسعه ارایه می‌دهد تا بتواند از بروز مسایلی همچون نابودی منابع طبیعی، تخریب سامانه‌های زیستی، آلودگی، تغییرات آب و هوایی، افزایش بی‌رویه جمعیت، بی عدالتی و پایین آمدن كیفیت زندگی انسان‌های جلوگیری كند.

این مقوله كه از دهه 90 میلادی بر آن تأكید شد، جنبه‌ای از توسعه انسانی، در ارتباط با محیط زیست و نسل‌های آینده است. هدف توسعه انسانی پرورش قابلیت‌های انسانی محسوب می‌شود. توسعه پایدار در حالی كه لازمه بهبود و پیشرفت است، اساس بهبود وضعیت و رفع كاستی‌های اجتماعی و فرهنگی جوامع پیشرفته را نیز فراهم می‌آورد و موتور پیشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمامی جوامع به ویژه كشورهای در حال توسعه را به حركت در می آورد.

بنابراین برای محقق شدن توسعه پایدار باید تمامی عوامل توسعه و شاخص های تاثیر گذار را مورد توجه قرار داد. بهبود كیفیت زندگی و رفاه از جمله مباحثی هستند كه در این مقوله جایگاه ویژه ای دارند. رفاه اجتماعی برای آحاد مردم جامعه با بحث «اشتغال» درآمیخته است، چرا كه داشتن شغل مناسب یكی از بهترین راه های بهبود كیفیت زندگی به شمار می رود. در بحث توسعه پایدار باید اشتغال موجود حفظ و اشتغال جدید نیز ایجاد شود. به هر حال مساله اشتغال و قطب مخالف آن بیكاری یكی از مسایل و معضلات اساسی در كشورهای پیشرفته و در حال توسعه محسوب می شوند و ایران هم از این امر جدا نیست و سال هاست برای حل بحران بیكاری و ایجاد اشتغال تلاش می كند.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور واكاوی و تحلیل بیشتر معضل بیكاری و پیامدهای آن با «افسانه مظفری» استاد و عضو هیات علمی دانشگاه و جامعه شناس علوم اجتماعی به گفت وگو پرداخت.

** معضل بیكاری فارغ التحصیلان
مظفری با تبیین و تعریف مفهوم بیكاری گفت: در كشور ما ابهاماتی در ارتباط با تعریف بیكاری وجود دارد و افراد كمابیش بر این تصور استوارند كه فرد بیكار باید به‌صورت فعال به‌دنبال شغل باشد و فردی كه دنبال كار نمی‌گردد بیكار نیست. همچنین باید دانست كه ما مجموع جمعیت شاغل و بیكاران را جامعه نیروی كار می دانیم.

آیا هفته‌ای یك ساعت كار، اشتغال محسوب می شود؟ آیا سربازان، دانشجویان، زنان خانه‌دار و داوطلبان سازمان‌های غیرانتفاعی شاغل به‌حساب می‌آیند؟ آیا به فردی بدون دستمزد در بنگاه اقتصادی خانوادگی فعالیت داشته باشد، بیكار گفته می شود؟ آیا افرادی كه در خانه نشسته‌اند، كار نمی‌كنند و به‌دنبال كار هم نمی‌گردند، بیكار هستند؟ طبق آمارهای رسمی‌ و غیررسمی، میزان بیكاری در كشور ما به‌حدی است كه از میانگین جهانی بسیار بالا‌تر و این مقوله از معضلا‌ت جامعه به‌شمار می‌رود.

این استاد دانشگاه با اشاره به بحران بیكاری در میان اقشار تحصیل كرده كشور بیان داشت: هر چند دامنه بیكاری، همه اقشار اجتماعی را دربرمی‌گیرد اما بیكاری فارغ التحصیلا‌ن در سطوح مختلف تحصیلی یكی از معضلات مهم به شمار می رود. جوانان به قصد كسب تخصص علمی در زمینه مورد علاقه خود و پس از آن با هدف دستیابی به شغل مورد علاقه، ادامه تحصیل می دهند و چون سال ها وقت و انرژی را معطوف به مقوله یادگیری می كنند، بنابراین توقع درستی هم برای یافتن شغل مناسب دارند.

بیشتر مشاهده می شود كه جوانان به دلیل نیافتن شغل مناسب، بهترین راه حل را مهاجرت به كشورهای دیگر می دانند و در صورتی كه تخصص این قشر تحصیلكرده با مهارت و تجربه هم همراه باشد، همان «فرار مغزها» اتفاق می افتد. در واقع نبود شغل مناسب و درخور شان و منزلت برای نیروی كار تحصیلكرده كه سرمایه انسانی و ثروت حقیقی كشور به شمار می آیند، آنها را به فكر یافتن كار و شغل مناسب در خارج از كشور وادار ساخته است.

همچنین بسیاری از افراد تحصیلكرده در كشور به حرفه های غیر تخصصی و كارهایی كه به مهارت هایی نیاز ندارد، روی می آورند و این گرایش در جامعه ای مثل جامعه ما كه سال ها درگیر جنگ بوده و امروز نیز در حال مقابله با تحریم هاست و باید به نیروی انسانی خلاق، متخصص و كارآفرین بیشترین بها و ارزش را بدهیم، نه تنها راهكار مناسب برای حل مشكل بیكاری نیست، بلكه به رشد اقتصادی و برآوردن نیازهای اجتماعی نیز كمك نخواهد كرد. بی‌توجهی به جایگاه نیروی انسانی در چرخه‌های صنعت و تولید و خدمت رسانی موجب می‌شود ظرفیت‌های انسانی بدون هیچ‌گونه مدیریتی مورد بی‌توجهی قرار بگیرند كه این امر نیازمند مدیریت صحیح منابع انسانی است.

** بیكاری و تاثیرات فردی و اجتماعی آن
این عضو هیات علمی دانشگاه به تاثیرات درونی و بیرونی معضل بیكاری اشاره كرد و افزود: بیكاری، وضعیتی است كه تمام افراد در جست وجوی كار با وجود داشتن توان، قدرت و استعداد به یافتن شغل موفق نمی شوند. بیكاری اثرات فردی و اجتماعی زیادی روی شخص و خانواده و حتی محیط برجای می گذارد و می تواند شخص را گوشه گیر، ترسو، غیرفعال، بی انگیزه و سرخورده كند و حتی زندگی فرد را به نابودی و تباهی بكشاند.

بیكاری عموما با فقر و محرومیت فرد از رفاه، آسایش و امكانات مادی همراه است و سبب می شود كه شخص بیكار، خود و خانواده را در یك محرومیت قرار دهد. این مساله می تواند طی زمان متمادی آرامش روحی و روانی شخص و خانواده وی را مختل سازد. چنانكه بر پایه گزارش ها بیكاری گاهی علاوه بر مواردی كه عنوان شد، باعث گرایش فرد به جرم و جنایت، اعتیاد و فرار از كشور به طور غیرقانونی و حتی قانونی شود و همه این موارد سبب ایجاد مشكلات بسیاری در راه توسعه جوامع خواهد شد.

**‫ آمارهای بیكاری‎
وی در ارتباط با آمارهای رسمی ارایه شده در زمینه بیكاری در كشور یادآور شد: اگرچه بررسی روند تغییرات نرخ مشاركت اقتصادی كل كشور در پاییز 1397 خورشیدی افزایش 0.6 درصدی این شاخصه را نسبت به فصل مشابه سال گذشته نشان می‌دهد اما همچنان معضل بیكاری گریبان بسیاری از افراد جامعه به ویژه جوانان را گرفته است. در كشور ما با توجه به گزارش مركز آمار ایران از نتایج طرح آمارگیری نیروی‌كار در پاییز 1397 خورشیدی، بررسی نرخ بیكاری افراد ١٠ ساله و بیش‌تر نشان می‌دهد كه 11.7 درصد از جمعیت فعال كشور بیكار بوده‌اند و در برخی از استان های مختلف كشور، درصد بیكاری تا 40 درصد هم رسیده است.

همچنین آمارها در 1397 خورشیدی بیان می كنند كه جمعیت بیكار كشور با 56 هزار و 374 تن افزایش به سه میلیون و 159 هزار تن رسیده و نرخ بیكاری در جمعیت 10 ساله و بیشتر در پاییز این سال برای فارغ التحصیلان دانشگاهی 18.3 درصد بوده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل تغییری نكرده است. البته این نرخ در پاییز 97، برای مردان 13.4 درصد و برای زنان 27.9 درصد بوده كه نشان دهنده افزایش بیكاری در گروه فارغ التحصیلان زن است.

با توجه به آمارها، بیش از سه میلیون بیكار در كشور وجود دارد و سالیانه 800 هزار نیروی متقاضی كار جدید به این آمار افزوده و وارد بازار كار می‌شوند كه بر این اساس فراهم كردن فرصت های شغلی مناسب برای جوانان جویای كار و تحصیل كردگان دانشگاهی امری ضروری به شمار می‌رود. البته دولت در برنامه ششم توسعه، مكلف شده است نرخ بیكاری را تا چشم‌انداز 1400 به 8.6 درصد كاهش دهد و با اجرای طرح اشتغال روستایی و عشایری و طرح ساماندهی فارغ التحصیلان بیكار به عنوان 2 هدف مهم در حوزه اشتغال در جهت مقابله با بیكاری گام بردارد و البته سه راهكار مهم یعنی انبساط در تقاضا، انقباض در عرضه و انعطاف در محیط و پرداخت بیمه بیكاری را هم در كاهش بیكاری عنوان می كند.

** علل و عوامل اصلی بیكاری
مظفری در ادامه افزود: كارشناسان اقتصادی و اجتماعی معتقدند، علل بیكاری جوانان به عوامل مختلفی بستگی دارد كه از آن جمله می توان به نوسانات اقتصادی، توزیع نامناسب درآمد و امكانات، عدم جذب نیروی كار در مراكز تولیدی و صنعتی، نبود تناسب میان آهنگ رشد جمعیت و فرصت های شغلی، ضعف قوانین و مقررات، اتخاذ برخی سیاست های نادرست، فقدان آموزش های متناسب با نیاز بازار كار، توجه نكردن به فرهنگ كار و نبود آموزش های لازم برای كارآفرینی اشاره كرد.

**راهكار برون رفت از چالش بیكاری
این استاد دانشگاه در ارتباط با راهكارهای مقابله با معضل بیكاری گفت: با توجه به اینكه بیكاری به یك معضل اجتماعی تبدیل شده است، همه مردم، مسوولان و سیاست گذاران باید برای حل آن تلاش و به راهكارهای پیشنهادی به جدیت توجه كنند. همچنین بایستی برای برون رفت از این بحران اجتماعی و اشتغالزایی در جامعه به كارآفرینی و سرمایه گذاری روی آورد.

سرمایه گذار و كارآفرین لازم و ملزوم یكدیگرند و در كنار هم می توانند باعث اشتغالزایی شوند. در واقع سرمایه گذار نیاز به نیروی انسانی ماهر، متخصص، تحصیلكرده و كارآفرین دارد تا بتواند چرخه اقتصادی سرمایه را به چرخش درآورد. مدیریت منابع انسانی، حمایت از كارآفرینی و كارآفرینان به ویژه جوانان خلاق و خوش فكر برای ایجاد و توسعه كسب و كارهای كوچك و بزرگ از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

امروزه دولت‌ها و سازمان‌ها به كارآفرینی اهمیت زیادی می‌دهند و راه شكوفایی اقتصادی را در گرو توسعه كارآفرینی می‌دانند و كارآفرین به عنوان نیروی محركه اصلی، مورد توجه قرار گرفته شده است. در نظام اقتصادی، نوآوران، صاحبان فكر و ایده، سرمایه‌های اصلی یك بنگاه اقتصادی و از عوامل اصلی توسعه پایدار محسوب می‌شوند. ساختار اقتصادی دنیای كنونی با گذشته تفاوت اساسی پیدا كرده است، اگر دیروز ثروتمندترین افراد آنهایی بودند كه منابع مالی بیشتری در اختیار داشتند، اینك ثروتمندترین مردم دنیا افرادی دانش مدار و كارآفرین هستند و به جرات می توان گفت توسعه اقتصادی دنیای امروز بر پایه خلاقیت كارآفرینان و دانش و نوآوری آنها استوار شده است و چنین دانش و اقتصادی «اقتصاد دانش محور» به شمار می رود.

این جامعه شناس در ادامه افزود: بنابراین لازمه رشد اقتصادی توسعه مراكز تولید دانش، فناوری و مهارت‌های فنی است. كارآفرینی موجب افزایش و ایجاد سرمایه و سبب ارتقای فعالیت های اقتصادی، ایجاد شغل، ثروت و درآمد می شود و محصولات، خدمات، روش ها، سیاست ها، افكار و راهكارهای نو برای حل مشكلات جامعه ارایه می دهد.

این مقوله عامل تقویت و تكامل صنایع داخلی است و زمینه رقابت صنایع داخلی با صنایع خارجی را فراهم می آورد و به افزایش صادرات و دریافت ارز برای كشور منجر می شود. همچنین سبب رقابت، تقویت و تكامل صنایع مشابه داخلی با یكدیگر را ایجاد می كند و سرانجام موجب بهبود و افزایش سطح كیفیت كالاها می شود و به عبارت روشن تر عامل توسعه اقتصادی، رفاه و تأمین اجتماعی جامعه است. حمایت از سرمایه گذار در واقع حمایت از كارآفرین به شمار می رود. پس باید به سرمایه گذاران بها دهیم، احترام بگذاریم و اطمینان دهیم كه شرایط كار موفق را برای آنها فراهم می كنیم.

** نقش حمایتی و مشاركتی دولت در حل بحران بیكاری
این عضو هیات علمی دانشگاه به نقش حمایتی و موثر دولت در اشتغال و كارآفرینی اشاره كرد و بیان داشت: بخش دولتی با داشتن برنامه دقیق، مناسب و پایدار می تواند قسمت بزرگی از جریان اعتمادسازی را تامین كند. آنها باید راهبردهای پایدار را برای جلب اعتماد سرمایه گذار ارایه دهند. بدین منظور باید قوانین دست و پا گیر را حذف كنند و بوروكراسی اداری را در مسیر سرمایه گذاری كاهش دهند و با تزریق تسهیلات و تدوین قوانین كاربردی جهت ترغیب سرمایه گذاران جهت ورود به این عرصه اهتمام ورزد و با وضع قوانینی مدون، این اعتماد را به سرمایه گذاران بدهد كه حداقل تا چند سال آینده قوانین را تغییر نخواهد داد چرا كه تغییر قوانین با توجه به شرایطی كه خود دولت احساس می كند، درست است اما به وضعیت كسب و كار سرمایه گذار خدشه وارد می كند و اعتماد سرمایه گذار را از میان می برد.

وضع قوانین كمك كننده و تسهیل گر برای سرمایه گذاری افراد بسیار قابل توجه است. باید برای سرمایه گذار سیاست های تشویقی تنظیم شود و امتیازاتی به او داد تا در شرایط بحران اقتصادی، ترغیب به سرمایه گذاری شود. برای نمونه باید كارت سبزی به آنها اختصاص داد كه دارندگان این نوع كارت ها بدانند از هر نوع بوروكراسی اداری معاف هستند.

** راهكارهای پیشنهادی برای اشتغالزایی در كشور
مظفری با اشاره به راه حل های دیگر برای مقابله با بیكاری یادآور شد: جلوگیری از قاچاق كالا و حمایت از كالای ایرانی در سال «رونق تولید» در كنار تغییر روش جذب و آموزش دانشجو در مراكز دانشگاهی بر اساس نیاز و پتانسیل های هر منطقه، نگاه عملی به كاركردهای اشتغال آفرین برای دانشجویانی كه نهایتا باید با بخش صنعت همكاری داشته باشند، ساخت و سامان‌دهی فراگیر اطلاعات بازاركار، بهترشدن محیط كسب و كار و ارتقای شاخص‌های آن و پشتیبانی از بخش‌های خصوصی و تعاونی از جمله راه های اشتغال زایی به شمار می رود.

همچنین تعلیم نیروی انسانی كارشناس، مجرب و كارآمد متناسب با احتیاجات تقاضای كار، در اختیار قراردادن امكانات آموزش و توانمندسازی رایگان و ارزان قیمت برای همه اقشار نیازمند كار، در كنار اشاعه و توانمند كردن فرهنگ تولید و فرهنگ سازی برای مقدس شمردن كار و كارآفرینی و اهمیت دادن به تلاش برای توسعه كشور از جمله راهكارهای دیگری هستند كه می توان به آنها اشاره داشت.

پژوهشم**9280**2002**9131

سرخط اخبار پژوهش