حضور زيانبار قدرت هاي خارجي در خليج فارس-داود رجبي *

كرمان - ايرنا - موقعيت ژئوپولتيك و اقتصادي بسيار مهم خليج فارس در قرون متمادي باعث شده تا همواره صحنه حضور قدرت ها و كشورهاي خارجي در اين منطقه حساس باشد و همين مساله تاكنون آثار زيانباري براي كشورها و مردم منطقه در پي داشته است.

به گزارش ايرنا، هزاران سال است كه خليج فارس مورد استفاده تجاري و نظامي ملت هاي مختلف قرار دارد و اين موضوع در اسناد و نوشته هاي تاريخي مورخان، جغرافي نويسان به صراحت آمده كه نشان دهنده اهميت و قدمت باستاني اين گذرگاه و مسير آبي است.
در قرن 17 ميلادي در پي كشف سرزمين هاي و منابع جديد دول اروپايي، خليج فارس مورد تاخت و تاز استعمارگران پرتغالي و هلندي قرار گرفت و سرزمين ها و بنادري در چند نقطه را به تصرف خود درآوردند كه در مدت حضور خود ساكنان بومي را مورد آزار و اذيت قرار داده و مانع تجارت آزاد در آبهاي خليج فارس مي شدند.
پس از شكست و اخراج پرتغالي ها در سال 1622 ميلادي توسط دولت صفويه و با همكاري انگلستان از خليج فارس، به مدت 2 قرن حاكميت بلامنازع ايران بر اين ناحيه جغرافيايي تثبيت شد كه جريان آزاد تجارت و دريانوردي در آن حاكم بود.
از زمان قاجاريه و تضعيف ايران به خاطر شكست هاي پياپي در جنگ با روسيه تزاري، امپراطوري انگلستان از فرصت پيش آمده جهت اشغال نظامي برخي مناطق خليج فارس كه تحت نفوذ ايران بودند، استفاده كرد و شيخ نشين هاي حاشيه جنوبي خليج فارس را به تصرف خود درآورد.
در اختيار قرار گرفتن شاهراه اقتصادي غرب آسيا و همچنين پشتيباني از كمپاني استعماري هند شرقي و سلطه بر هندوستان از جمله اقدامات و برنامه ها دولت استعمارگر بريتانيا بر خليج فارس بشمار مي آمد كه با سياست هاي نفوذ و تفرقه بين اقوام و مذاهب بين ملل و دولت هاي منطقه پيگيري مي شد.
حضور نظامي و تجاري انگلستان در خليج فارس با كشف و استخراج نفت در سال 1908، وارد فاز جديدي شد و تسلط استعمارگر پير كشورهاي حاشيه خليج فارس از راه هاي مختلف سياسي و نظامي اعمال و موجب بحران هاي مختلفي در منطقه شد كه تا امروز هم آثار آن ادامه دارد.
با وقوع جنگ جهاني دوم و تضعيف دول اروپايي، آمريكا به عنوان قدرت جديد نوظهور وارد عرصه بين الملل شد و خليج فارس به لحاظ منابع انرژي غني( ذخيره نيمي از نفت و گاز جهان در خليج فارس) يكي از مناطقي بود كه بسيار مورد توجه سردمداران اين كشور قرار گرفت و شركت هاي نفتي و تجاري آمريكا فعاليت وسيعي را در كشورهاي اين ناحيه آغاز كردند.
با خروج انگلستان از خليج فارس در اواخر دهه 60ميلادي، آمريكا به عنوان قدرت بلامنازع جايگزين بريتانيا در منطقه شد و با استفاده از سياست 2 ستون اقتصادي(عربستان) و ستون نظامي(ايران)سياست هاي خود را در خليج فارس اعمال مي كرد.
پيروزي انقلاب اسلامي ايران و سقوط رژيم شاه به عنوان مهمترين شريك آمريكا در خليج فارس و نگراني از سرايت انقلاب به ديگر كشورهاي منطقه موجب تغيير استراتژي اين كشور در رابطه با مهمترين كانون انرژي جهان شد و سنگيني كفه حضور نظامي در خليج فارس افزايش پيدا كرد.
حمله عراق به ايران و سرايت آتش جنگ به منطقه خليج فارس نگراني دولت هاي اروپايي و آمريكا را براي تامين انرژي به همراه داشت، بطوريكه در پي رخدادهايي موسوم به جنگ نفت كش ها، خليج فارس شاهد حضور پر رنگ ناوگان آمريكا و انگلستان به بهانه حفظ امنيت جريان صدور نفت و گاز بود.
هر چند اين حضور نه تنها به امنيت منطقه كمك چنداني نكرد بلكه فجايعي مانند هدف قرار دادن هواپيماي مسافربري ايران توسط ناو آمريكايي وينسنس و كشته شدن 270 مسافر آن را به همراه داشت و التهاب را در اين نقطه از جهان بيشتر كرد.
حمله عراق به كويت در سال 1990 و جنگ اول خليج فارس، اين منطقه را به ميدان جنگ و حضور گسترده تجهيزات و سلاح هاي نظامي كشورهاي مختلف كرد كه برخي از آنها به ايجاد پايگاه ها نظامي در كشورهاي حاشيه اي خليج فارس پرداختند و براي حضور نظامي طولاني مدت خود برنامه ريزي كردند كه تا به امروز ادامه دارد.
آغاز قرن بيست و يكم و رخدادهايي مانند ظهور القاعده و حملات 11 سپتامبر، حمله به عراق و سقوط رژيم صدام، فعاليت گروه هاي ترورويستي و اعلام موجوديت داعش، حضور نيروهاي بيگانه در خليج فارس را بيش از پيش افزايش داد، طوري كه در زمان حاضر اين منطقه به انبار سلاح و مهمات و نيروي نظامي كشورهاي خارجي تبديل شده است.
اما رهاورد حضور زيانبار بيگانگان در خليج فارس در 500 سال اخير چيزي جز شروع جنگ هاي خونبار و به خطر افتادن امنيت كشورهاي منطقه، تحت فشار قرار دادن و استثمار مردم و اختلاف افكني بين دولت ها و تامين انرژي و منافع خود نبوده است.
هر چند كشورهاي خليج فارس اختلافات متعددي دارند، اما تجربه و تاريخ نشان داده كه دخالت دولت هاي خارجي كمكي براي حل مشكلات نمي كند و اين كشورها بايد خود به حل و فصل مسائل بپردازند.
*خبرنگار ايرنا مركز كرمان
7437