۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۸:۴۸
کد خبر 83292878
۰ نفر
كابوس ناتمام خشكسالی

شهركرد- ایرنا- هر چقدر باران هم ببارد باز خشكسالی یك دهه اخیر گریبان چهارمحال و بختیاری را گرفته است.

اگرچه بارش های بی سابقه اخیر موجب شد طبیعت جان تازه ای به خود بگیرد، اما كارشناسان و محققان در پاسخ به احتمال وقوع دوره آبسالی عنوان می كنند تغییرات آب و هوایی شرایط اقلیمی جدیدی را به وجود آورده است و خشكسالی این بار روی دیگری از خود نشان خواهد داد.
به گزارش ایرنا، ایران در منطقه خشك و نیمه خشك جهان قرار گرفته است و آمارهای ثبت شده در مراكز هواشناسی كشور از دهه 40 حاكی از تناوب دوره های خشكسالی و آبسالی در كشور تا قبل از دهه 80 بوده است.
خشكسالی یك دهه گذشته و كاهش بارندگی های بی سابقه، تبعات زیست محیطی بسیاری را برای كشور به دنبال داشت و موجب شد كه بسیاری از ذخایر آبی و یخچال های طبیعی چند هزار ساله استان از بین برود و ذخیره های آب زیرزمینی با كاهش محسوس مواجه شوند.
بارش های بی سابقه فروردین امسال كه موجب طغیان رودخانه ها و بروز سیلاب شد، باعث شد تا برخی آن را نوید ورود به دوره آبسالی كشور تلقی كنند، اما كارشناسان علم هواشناسی رویكرد متفاوتی نسبت به بارش های اخیر داشته و آن را متاثر از برخی تغییرات اقلیمی و عوامل جهانی می دانند.
كارشناسان هواشناسی معتقدند كشور با شرایط آب و هوایی جدیدی مواجه است كه با هیچ یك از سنوات گذشته قابل تطبیق نخواهد بود و خشكسالی روی دیگری از خود نشان خواهد داد.

** بررسی داده های آماری وضعیت اقلیمی كشور
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری می گوید: بررسی آمار و نتایج ثبت شده در مراكز هواشناسی كشور از سال 1347 تا كنون حاكی از بروز دوره های خشكسالی و آبسالی در دوره های مختلف است.
مهرداد قطره روز شنبه در گفت و گو با ایرنا افزود: به طور تقریبی می توان گفت تا قبل از دهه 80 این دوره ها دارای روند خاصی بوده است اما برخی از عوامل موجب برهم خوردن الگوهای طبیعی بارشی در كشور شده است.
وی عنوان كرد: باید به این نكته توجه داشت كه در سال 1347 میانگین دمای كشور 15.5 درجه سانتیگراد بود اما هم اكنون به حدود 17 درجه سانتیگراد رسیده است زیرا میانگین دمای كشور با آهنگ 0.4 درجه در هر دهه افزایش پیدا كرده است كه این افزایش دما متاثر از اثر گرمایش جهانی و افزایش میزان co2 در جو می باشد.
قطره خاطر نشان كرد: اثر گرمایش جهانی بر میزان بارش نیز تاثیرگذار بوده است و موجب شده كه میانگین میزان بارش ها نیز با آهنگ 1.1 میلی متر در هر سال كاهش پیدا كند.
وی به نقش چشمگیر این عوامل در تغییرات اقلیمی كشور به ویژه در یك دهه اخیر اشاره كرد و افزود: چنانچه میانگین داده های آماری 60 ساله كشور را به دو بازه سی ساله تقسیم كنیم، میانگین بارش كشور در سی ساله اول 250 میلی متر و در سی ساله دوم 235 میلی متر بوده است، اما در ده سال اخیر میانگین بارش به 210میلی متر تنزل پیدا كرده است كه نشان از افزایش چشمگیر آهنگ كاهش بارش در این سال ها دارد و خود حاكی از عمق فاجعه ای است كه در حال رخ دادن است.
قطره سامانی گفت: با وجود روند اقلیمی در دهه های گذشته، متاسفانه در 12 سال اخیر شاهد ادامه روند خشكسالی هستیم و هیچ سال، شرایط ترسالی را تجربه نكردیم.
وی اظهار داشت: اثر وضعیت خشكسالی اخیر موجب شد كه از میانگین تجمعی بارش سالانه 1357 میلیمتری ایستگاه كوهرنگ به میزان 608 میلیمتر در سال 97 رسیده و به صورت تجمعی در طول 8 سال گذشته با كمبود 3200 میلیمتری بارش مواجه شویم.
قطره در ادامه گفت: روند مشابهی را نیز در تمام استان تجربه شد و از میانگین تجمعی بارش 580 میلیمتر در طول یك سال به رقم 184 میلیمتر در سال گذشته رسیده و به صورت تجمعی شاهد كمبود بارش 900 میلی متری در 8 سال اخیر باشیم.
این كارشناس هواشناسی استان كاهش بارش در حوضه آبریز رودخانه ها نیز تاكید كرد و در ادامه گفت: در حوضه كارون بزرگ در طول 8 سال گذشته به صورت تجمعی 12 میلیارد و 761 میلیون متر مكعب كمبود بارش داشت و در حوزه زاینده رود نیز با كاهش چشمگیری افزون بر 2 میلیارد و 590 میلیون متر مكعب مواجه شده ایم.
قطره سامانی در ادامه افزود: بارش های امسال بی سابقه بوده است و آمارها نشان می دهد میانگین بارش استان در بلندمدت 590میلیمتر و میانگین سال زراعی گذشته 239 میلیمتر بوده است، اما بارش های امسال به حدود 800 میلیمتر افزایش پیدا كرده است كه نسبت به میانگین بلند مدت دوره مشابه 38 درصد و نسبت به میانگین سال زراعی گذشته 332 درصد افزایش داشته است.
وی افزود: پیش بینی ها نشان می دهد با بارش هایی كه پیش رو خواهیم داشت از ركورد 2 هزار و 166 میلیمتری بارش ثبت شده ایستگاه كوهرنگ در سال زراعی 1372 نیز عبور عبور خواهیم كرد.
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری در خصوص دوره های اقلیمی توضیح داد: وقتی صحبت از دوره های تر سالی و خشكسالی به میان آورده می شود، منظور ادامه این دوره ها به صورت مدون در یك پهنه جغرافیایی خاص است.
قطره سامانی تصریح كرد: هنوز هیچ دانشی حتی هواشناسی قادر به پیشگویی دقیق دوران ترسالی یا خشكسالی را در هیچ كجای دنیا نیست!
قطره افزود: تنها از شواهد و تحلیل اطلاعات موجود می توان وجود دوره های ترسالی و خشكسالی را در برخی مناطق به تایید رساند كه اثر گرمایش جهانی و اختلال در شرایط اقلیمی نیز موجب بر هم زدن این الگوها شده و شرایط جدیدی را رقم زده است.
این كارشناس هواشناسی استان گفت: نابهنجاری های اقلیمی موجب بروز خشكسالی های سخت و یا بارش های سیل آسا و ناگهانی به صورت نامنظم خواهند بود و چنین بارش هایی را نمی توان نشانه ورود به دوران ترسالی دانست.
قطره تاكید كرد: استان چهارمحال و بختیاری به لحاظ توپوگرافی و شیب زمین به صورتی قرار گرفته كه بارش ها بعد از 48 ساعت از حوزه آن استان خارج می شود، بنابرین بارش های سیل آسا هیچ اثری بر تقویت سفره های آب های زیرزمینی و منابع آبی این استان نخواهد داشت و در پایین دست نیز موجب بروز سیل و خسارت خواهند شد.

** به طبیعت فرصت بدهیم!
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری توضیح داد: به دنبال خشكسالی هواشناسی كه با كاهش میانگین بارش ها رخ می دهد، خشكسالی كشاورزی نیز بروز می كند و با تدوام خشكسالی بدترین حالت آن یعنی خشكسالی هیدرولوژیكی رخ می دهد كه با كاهش محسوس سطح آب های زیرزمینی همراه است.
قطره به كاهش قابل توجه سطح آب های زیرزمینی به ویژه در یك دهه اخیر در استان اشاره كرد و در این خصوص توضیح داد: در گذشته دسترسی به آب های زیرزمینی با حفر چاه حداكثر 7 متری نیز امكان پذیر بود اما در حال حاضر در دشت های استان از جمله سفید دشت و بروجن و شهركرد، عمق چاه های دسترسی به منابع آب از 150 و 200 متر نیز تجاوز می كند.
معاون هواشناسی چهارمحال و بختیاری افزود: فرونشست زمین كه در اثر خشكسالی و در محل سدهای طبیعی زیرزمینی رخ می دهد، موجب از بین رفتن ذخیرگاه های منابع آبی طبیعی در بسیاری از نقاط كشور شده است، بنابراین حتی در صورت نگهداشت آب در حوزه نیز با كاهش حجم ذخیره آب مواجه خواهیم شد.
این كارشناس هواشناسی استان به نقش بسزای تغییر نوع بارش ها نیز اشاره كرد و توضیح داد: در گذشته بارش برف در ارتفاعات استان انباشه شده و به مرور زمان سفره های آب زیرزمینی را به آهستگی تغذیه می كرد، اما از دهه 80 كاهش 50 درصدی بارش برف در استان و تبدیل آن، موجب از بین رفتن بسیاری از منابع آب شیرین از جمله یخچال های دائمی زردكوه و غار یخی شد.
وی با تاكید بر اثرات زیان بار تغییرات الگوی بارشی گفت: هرچند كه بارش امسال كوهرنگ به حدود 2100 میلی متر رسیده است اما عمده این بارش ها به صورت باران بود. قطره گفت: چنین بارش هایی ضمن ایجاد سیلاب در پایین دست بدون اینكه تاثیری در جهت افزایش منابع آب زیرزمینی داشته باشد به خلیج فارس وارد شدند.
قطره سامانی تاكید كرد: مردم و مسئولان نباید 'میزان بارش' را مبنی بر حل مشكلات آّب و بحران خشكسالی بدانند.
وی در ادامه گفت: قطع به یقین مشكلات ناشی از خشكسالی با یك سال پر بارش حل نخواهد شد، ضمن اینكه باید توجه داشت حجم عمده این بارش ها به صورت روان آب از دسترس ما خارج شده است.
این كارشناس هواشناسی استان تایید كرد: با شرایط عنوان شده نباید انتظار داشت كه با یك یا دو سال پربارش تبعات خشكسالی جبران شود و برای اینكه ذخایر آب زیرزمینی به حد نرمال برسند حداقل به یك دوره 10 ساله پر بارش نیاز است.

**اهتمام در مدیریت آب
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری گفت: با توجه به مسائل و ملاحظات عنوان شده ،اهتمام در مدیریت هرچه بیش تر آب و ذخیره سازی حداكثری آن بیش از پیش احساس می شود.
قطره خاطرنشان كرد: با توجه به اینكه 80 درصد روان آب ها در حوضه كارون و 20 درصد در حوزه زاینده رود است، توجه به مدیریت صحیح منابع آبی به ویژه در حوزه زاینده رود ضروری است.
وی افزود: ظرفیت سد زاینده رود به صورت اسمی یك میلیارد و 450 میلیون متر مكعب است ولی در حال حاضر حدود 400 میلیون متر مكعب آب در آن ذخیره شده است و این در حالی است كه با بارش های اخیر بیشتر سدهای كشور تا مرز سرریز شدن پیش رفته اند و سد زاینده رود بدترین وضعیت را در این میان دارد. وی همچنین گفت: عدم نگاه مدیریتی، خروجی غیر ضروری و استفاده نكردن اصولی در پایین دست و هدر رفت آب، گریبان گیر این ذخیره گاه شده است، در صورتی كه در سال 71-72 با مدیریت صحیح حتی این سد سر ریز كرد.
این كارشناس هواشناسی تاكید كرد: بارش هایی كه بتواند ظرفیت این سد را پر كند در پیش نخواهیم داشت.
قطره آینده حیات را در گروه اهتمام و تلاش بیشتر عملیات های آبخیز داری و آبخوان داری در راستای جذب و نگهداشت روان آب ها دانست و افزود: با بارش های اخیر نباید از خشكسالی غافل شویم و لازمه آن تلاش همگانی برای حفظ جنگل ها، احیای مجدد آنها و افزایش پوشش گیاهی است.
وی همچنین افزود: احداث سدهای كوچك خاكی، روش های پخش مصنوعی سیلاب در دشت ها و دیگر راهكارهای علمی كه موجب افزایش نفوذ آب و بالا آمدن سطح آب های زیرزمینی است نیز می تواند استان را با تغییرات اقلیمی سازگارتر كند.
به گزارش ایرنا، بارش های فروردین ماه امسال باعث طغیان موقت رودخانه ها و جوشش غیر دائمی برخی از چشمه های استان شد.
2097 /9244