۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۱۱:۴۷
کد خبر 83291454
۰ نفر
آنچه از ماست كه بر ماست

اصفهان- ایرنا- برآیند بررسی همه جانبه از حوادث طبیعی نشان می دهد كه در بخشهای زیرساختی و زیربنایی علاوه بر مدیریت و برنامه ریزی، اگر موازین علمی و اصولی و قوانین و مقررات مربوط رعایت می شد هرگز در مواجهه با آن متحمل خسارتها و مشكل حادی روبرو نمی شدیم.

به گزارش ایرنا، اگر جنگلها و مراتع تخریب و تصرف نشوند، قوانین طبیعی را رعایت كنیم، حاشیه رودخانه ها را تصرف نكنیم، ساخت و سازها استاندارد شوند، قوانین و مقرارت اداری بدرستی اجرا شود، در شهر سازی ها موازین علمی رعایت شوند، مجوزها بی حساب و كتاب نباشند، مدیریت و نظارت ها علمی باشند، كارهای بر مبنای آمایش سرزمین انجام شود، علم روز جمع آوری رواناب ها و سیلاب را داشته باشیم، فن آوری نوین در مدیریت بحران داشته باشیم، برنامه ریزی ها متناسب با تغییرات اقلیم باشد، نقاط حادثه خیز شناسایی شده و رصد شوند و برای رویارویی با بلایای طبیعی منشور عملیاتی اجرایی دقیق داشته باشیم به طور قطع از گذرگاههای حوادث طبیعی از جمله سیل با كمترین خسارت عبور خواهیم كرد.
ریشه یابی وقوع سیل و كشف ضعف ها و غفلت ها در مقابله با این پدیده طبیعی در ایران، موضوعی است كه اكنون با فروكش كردن سیلاب اوایل سال جاری، توجه بسیاری از صاحبنظران را به خود جلب كرده است و مطالب زیادی در این ارتباط نوشته شد.
مطالعات نشان می دهد كه اگر چه زلزله از نظر خسارت در ردیف نخست حوادث طبیعی قرار دارد، اما سیلاب به عنوان دومین حادثه خسارت بار در كشو از اهمیت بالایی برخوردار است، بررسی‌ ها نشان داده، خسارت های سیل در پنج دهه گذشته نیمی از خسارت های ناشی از بلایای طبیعی در دنیا را به خود اختصاص داده است، آمار سیلاب‌ های 70 سال گذشته نشان می ‌دهد كه ایران، هفتمین كشور سیل ‌خیز دنیاست.
آمارهای جهانی حاكی از آن است ایران به دلیل شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ژئومورفولوژی جزو 10 كشور اول دنیا به لحاظ تنوع و حجم وسیع خسارت های ناشی از حوادث طبیعی است به طوری كه بررسی ها نشان داده بیش از 80 درصد وسعت شهرهای كشور در معرض وقوع سیل قرار دارد كه 32 درصد آن مربوط به سیل بوده است.
به گفته مسوولان، 25 درصد از هزار و 400 شهر كوچك و بزرگ ایران در معرض خطر سیل قرار دارند و با وقوع 200 سیل در سال های گذشته، خسارتی بیش از 700 میلیارد تومان به كشور وارد شده است.
بسیاری از صاحبنظران معتقدند مفهوم و جنس سیل به طور كامل متفاوت از سایر حوادث طبیعی است و اگر مدیریت علمی و صحیح انجام شود نه تنها یك تهدید نیست بلكه فرصتی برای سیراب‌ كردن سفره‌ های زیرزمینی، مدیریت مخازن سد‌ها و تدارك آب آشامیدنی و كشاورزی محسوب می شود.
اهمیت این موضوع وقتی بیشتر می شود كه بدانیم براساس نظر كارشناسان در اثر تغییر اقلیم، در سال‌ های آتی با سیلاب‌ های شدیدتری مواجه خواهیم بود به این معنا كه به طور همزمان هم با تهدید مواجه ایم و هم با فرصتی كه در طول سالیان دراز از آن غافل بوده ایم. با توجه به تغییر اقلیم صورت گرفته در كشور و پیامدهای وقوع سیلاب باید اقدامات لازم جهت پیش بینی و مقابله با سیلاب صورت گیرد.
در جریان سیلابهای اخیر در جنوب كشور به گفته مسوولان، علاوه بر خسارات جانی و مالی، روزانه 260 میلیون مترمكعب آب شیرین و در مجموع 40 میلیارد مترمكعب آب شیرین معادل حدود یك سوم تا نیمی از نیاز آبی یك سال ایران كه می توانست در سفره های زیر زمینی كشور ذخیره شود و میلیاردها متر مكعب خاك مفید و حاصلخیز فقط از طریق رودخانه های دز و كرخه وارد دریا شد.
این در حالی است كه بررسی ها نشان داده است مدیریت صحیح سیلاب ها نه تنها می تواند سبب كاهش خسارت های ناشی از سیل شود بلكه با تبدیل تهدید به فرصت می تواند در جهت تامین منابع آبی در دوره های خشك به كشور كمك كند.
به اذعان كارشناسان، در هیاهوی بحران های اخیر، انگشت اتهام در درجه نخست به سوی خود ما به عنوان حلقه ای از این زنجیره طبیعی است، همچنانكه بارها شاهد بوده ایم وسعت خسارت های ناشی از بلایای طبیعی هنگامی غیر قابل باور بوده كه نشانه ای از بی تدبیری انسان ها در آن به چشم می آید.
آنجا كه بدون توجه به ساز و كار طبیعت كمر به نابودی آن می بندیم ، تیشه به ریشه درختان می زنیم، رودخانه های خشك و زمین های اطراف آن را به سكونتگاه تبدیل می كنیم، برج ها و ساختمان های لوكس مصنوعی را به رخ زیبایی های بكر می كشانیم، برای دستیابی به مصالح بر رخسار كوه ها چنگ می اندازیم، هر چه می توانیم بر تن نحیف طبیعت رد پای متعفن زباله حك می كنیم، سرسبزی مراتع و سخاوت خاك ها را به یغما می بریم و در یك كلام مفهوم طبیعت ، پدیده های طبیعی و موانع طبیعی مخاطرات آن را با اندیشه ناقص خود دگرگون می سازیم باید بپذیریم كه از ماست كه بر ماست.
از سوی دیگر سال های متمادی است كه بیابان زدایی و جنگل كاری فراگیر و ملموس از دید سیاست مداران و مسوولان در حاشیه قرار می گیرد، گویی به راستی سیاست پیشگیری در حد شعار باقی می ماند.
غم انگیز تر آنكه هنگام رویایی با پیامدهای تخریب طبیعت، زبانمان به شكوه بلند و همچنان دیوار طبیعت كوتاه است بی آنكه قدری غفلت های مستمر خود را دریابیم.
حتی در فراز و فرود روزهای كم آبی و در دوره های پیش از آن كه آب در راس نیازهای كشور عنوان شد، هرگز به فكر نبودیم كه برای روزهایی كه تغییرات اقلیم، حجم عظیم سیلاب را بر خاك ایران روانه خواهد كرد چه باید كرد؟ از این رو بسیاری از كارشناسان نبود مدیریت مهار سیلاب ها را دلیل دیگری بر رخداد سیل و هدررفت روان آب ها در شرایط سخت خشكسالی می دانند.
مساله دیگر، كاستی های مدیریت بحران است، موضوعی كه با توجه به همزمانی رخداد سیل در نقاط مختلف كشور اهمیت آن بیش از هر زمان دیگر آشكار شد، اگر چه به فاصله كمی از وقوع سیل همه نیروها و نهادهای مرتبط با مدیریت بحران در كشور به تكاپو افتادند، اما واقعیت این است این عرصه به اظهار صاحبنظران، نیازمند بهره مندی از فناوری های سریع و جدید همچنین راه‌اندازی پایگاه داده ملی برای مقابله با بحران های پیش بینی نشده است.
بی توجهی به آمایش سرزمین در توسعه طرح ها و پروژه ها و مهم تر از آن بی توجهی به مطالعات كارشناسانه این طرح ها و نیازهای زیست محیطی، فنی و عمرانی آنها مساله دیگری است كه كارشناسان نبود آن را در افزایش خسارت های بحران های اخیر موثر دانسته اند، شماری از استادان دانشگاه هم اصلاح آیین نامه بستر حریم رودخانه ها را خواستار شدند.
در این راستا، كارشناسان ضمن تاكید بر لزوم آزادسازی حریم روان آبها و رودخانه های كشور و ممانعت از تصرفهای انسانی با هدف كاهش خسارات در آینده، تلاش برای احیای دوباره مراتع و جنگلهای كشور را عامل اصلی تثبیت بارشهای فصلی دانسته و گفتند كه سیاستهای كلی باید از سمت و سوی سدسازی بی مطالعه بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی، به سوی تلاش برای آبخیزداری، آبخوانداری و احیای جنگلها و مراتع به عنوان راهكار مثبت درازمدت با هدف حفظ منابع طبیعی كشور برای نسلهای آینده كشور معطوف شود.
هر چند میزان بارش های شدید عامل اصلی وقوع سیل در هر منطقه است اما خسارت ها و آسیب های ناشی از سیل اخیر به عقیده كارشناسان و استادان دانشگاه ها در بسیاری از استان های كشور به سبب آمادگی نداشتن جامعه در مواجهه با مخاطرات طبیعی بوده است، از این رو آنان بر این باورند مجموعه مخاطرات طبیعی در كشور باید به صورت یك زنجیره به هم پیوسته مورد بررسی قرار بگیرد تا خسارت های ناشی از آن تعدیل شود.

**تجربه، مهم ترین مزیت سیل اخیر
عضو هیات علمی دانشكده كشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان اظهارداشت: گفت: سیل های اخیر درس ها و تجربه هایی برای همه و بویژه مسوولان داشت كه مزیت آن بیش از پرشدن مخازن كشور است.
علیرضا گوهری افزود: سیل های اخیر نشان داد كه باید در ساخت و سازها، طرح های عمرانی و ساختارهای شهری بطور جدی بازنگری كنیم و نه تنها از اشتباهات مهندسی خود درس بگیریم، بلكه برای جبران آن اقدام كنیم.
به گفته این پژوهشگر، درس گرفتن از این تجارب و تلاش برای اصلاح ساختارها می تواند در پدیده های آتی میزان خسارات را كاهش دهد.
وی با اشاره به عدم رعایت قوانین و تبعات آن اضافه كرد: اجازه ساخت و ساز در حریم رودخانه ها متاسفانه خسارات ناشی از سیل را افزایش داد و عدم لایروبی به موقع رودخانه ها فراگیری و گستره سیل را در مناطق مختلف دوچندان كرد.
این استاد دانشگاه تدوین برنامه ها برای كاهش خسارات ناشی از تغییر اقلیم را ضروری دانست و تصریح كرد: تغییرات آب و هوایی باید جدی گرفته شود، زیرا شرایط جوی یكسان نیست و در دوره های كوتاه، متوسط و بلند مدت تغییر می كند.
گوهری افزایش گازهای گلخانه ای را مخرب دانست و افزود: اقتصاد باید به سمت اقتصاد پاك بدون كربن پیش برود، در غیر این صورت بلایای طبیعی به شدت افزایش می یابد و ضرر آن برای همگان خواهد بود.
وی به نظرات مختلف درباره دلایل وقوع سیل اشاره و اضافه كرد: برخی می پندارند كه باروری ابرها سبب وقوع سیل شد، اما باید دانست كه دلیل بارش های شدید و سیلاب های اخیر این موضوع نبود.
عضو هیات علمی دانشكده كشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان تاكید كرد: برنامه ریزی و تدوین برنامه های جامع و علمی برای كاهش اثرات گازهای گلخانه ای، جلوگیری از تخریب محیط زیست و كم شدن آلودگی ها باید بطور جدی در دستور كار مسوولان قرار بگیرد.

**سیل، پیامد تخریب جنگل ها
استاد تمام گروه مهندسی آب دانشگاه صنعتی اصفهان معتقد است تخریب جنگل ها، مراتع و منابع طبیعی احتمال وقوع سیل را دستكم30 درصد بیشتر می كند.
جهانگیر عابدی كوپایی در گفت و گو با ایرنا افزود: از بین بردن پوشش های طبیعی و ایجاد ساختارهای مصنوعی به جای آن، از اصلی ترین دلایل سیل های اخیر در ایران بود و این نقص در صورتی كه اصلاح نشود، در سال های آینده تبعات دیگری نیز خواهد داشت.
وی تصریح كرد: سد كردن معابر طبیعی آب و بی توجهی به حقوق زیست محیطی، مانند آنچه در شیراز رخ داد، اثرات مخربی را به دنبال داشت و این مقوله در سایر نقاط كشور نیز به چشم می خورد.
این پژوهشگر با بیان اینكه پایبندی به قانون در همه موارد از جمله آب ضروری است، خاطرنشان كرد: رعایت نكردن قانون توزیع عادلانه آب و ساخت و ساز در حریم رودخانه ها در سال های اخیر به وفور دیده شد كه نتیجه آن تخریب ها و خسارات متعدد بود.
عضو هیات علمی دانشكده مهندسی كشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان اضافه كرد: سیل و سیلاب 32 درصد از حوادث طبیعی كشور را شامل می شود بنابراین از بلایای اصلی ایران به شمار می رود و اگرچه افكار عمومی، كشور ما را از مناطق خشك می پندارد، اما احتمال وقوع سیل و سیلاب همواره وجود دارد.
به گفته این محقق، انتشار بیش از حد گازهای گلخانه ای و سوخت های فسیلی اثرات مُخرب خود را در تغییر اقلیم و وقوع پدیده هایی مانند سیل نشان می دهد و توجه بیشتر به مباحث زیست محیطی را گوشزد می كند.
عابدی با اشاره به اینكه هشت میلیون نفر از هموطنان هم اكنون درگیر اثرات سیل هستند، تصریح كرد: 6.4 میلیون نفر از این افراد را شهرنشینان و 1.6 میلیون دیگر را روستانشینان تشكیل می دهند.
وی در باره جنبه های مختلف خسارات گفت: خسارات ناملموس سیل از جمله مباحث اجتماعی و فرهنگی بویژه روانشناسی مردم باید مَد نظر مسوولان باشد و در كنار جنبه های زیرساختی و عمرانی، به آن نیز پرداخته شود.
استاد گروه مهندسی آب دانشگاه صنعتی اصفهان به اهمیت طراحی سازه های استاندارد عمرانی برای جلوگیری از تخریب در زمان وقوع بلایا تاكید كرد و گفت: برای مثال بسیار مشاهده شده كه عرض دهانه های پل ها كه نباید كمتر از 3 متر باشد، كمتر از این میزان ساخته می شود و همین امر گیر كردن تنه های درختان و عدم عبور سیلاب را در پی دارد.
عابدی كوپایی با تاكید بر ضرورت ساخت سدهای آشغالگیر در بالادست پل ها اظهار داشت: این موضوع در كشور مغفول واقع شده كه نیازمند توجه بیشتر مسوولان است.

**استحصال بارش ها، ضرورت انكارناپذیر
مدیركل مدیریت بحران استانداری اصفهان در این خصوص به ایرنا گفت: تهیه و اجرای طرح های استفاده بهینه از سیلاب ها و روان آب ها به ویژه در مناطقی همچون این استان كه با خشكسالی روبه رو هستند، ضروری است.
منصور شیشه فروش افزود: بارش ها و سیلاب های اخیر به ما نشان داد كه باید بیش از گذشته به فكر استحصال آن ها برای مواقع خشكسالی باشیم، زیرا هدررفت این منابع آبی چیزی جز ضرر در پی ندارد.
وی ادامه داد: روان آب های سطحی منابع آبی سودمند به شمار می روند و استفاده از آن ها نیازمند مشاركت تمامی سازمان ها و نهادهای مرتبط است.
شیشه فروش به طراحی ساختارهایی اشاره كرد كه با هدایت درست روان آب ها به سمت مخازن تعبیه شده، آب را برای مصارف مختلف در شهرها و روستاها ذخیره كند و در مواقع لزوم و به خصوص خشكسالی ها مورد استفاده قرار گیرد.

** خسارت بیش از 2640 میلیارد ریالی سیل اخیر به اصفهان
شیشه فروش در ادامه برآورد خسارت سیل به چهار هزار و 925 واحد مسكونی،210 كیلومتر راه، 20 دستگاه پل آبرو و بزرگ، و اراضی كشاورزی، ابنیه و تاسیسات زیربنایی این استان را 2 هزار و 640 میلیارد ریال اعلام كرد.
وی خاطرنشان كرد: واحدهای آسیب دیده بیشتر در مناطق جنوبی و سمیرم، بخش شرقی همچون دهستان های بهارستان و كوهستان، جبل، كوهپایه، خورو بیابانك و نایین و شهرستان های غرب استان اصفهان واقع هستند.

**محدوده رودخانه ها، زنگ خطر فاجعه
به گفته مدیر مركز مدیریت بحران و كنترل حوادث كاشان، ورودی جاده های بیش از 50 درصد روستاهای این شهرستان در نقاط كوهستانی از درون محدوده رودخانه ها می گذرد كه تهدیدی جدی برای ساكنان این نقاط به شمار می رود.
جواد مزروعی افزود: با تاسف دستگاه های خدمات رسان این شهرستان مانند برق، آب و گاز نیز چون جاده آسفالت است، نسبت به ارایه خدمات در بستر رودخانه اقدام می كنند.
وی برای نمونه یادآور شد: جاده اصلی روستاهای وادقان و نشلج رها شده و چون در دل رودخانه آسفالت ریزی صورت گرفته، تیرپایه های برق نیز از آنجا عبور كردند.
مدیر مركز مدیریت بحران و كنترل حوادث كاشان تصریح كرد: اگر حادثه طبیعی مانند سیل های ویرانگر هفته های گذشته در شهرستان كاشان رخ دهد، دامنه تخریب ها و آسیب ها به مراتب بیش از آن چیزی می شود كه هم اكنون برای پیشگیری، كاهش و جلوگیری از وقوع سیل انجام می دهیم.
بارندگی ها و جاری شدن سیلاب در 15 روز گذشته موجب تخریب 26 رشته قنات كشاورزی و آب آشامیدنی، چند دهنه پل، راه های ارتباطی و تاسیسات شهری و روستایی در این شهرستان شده است.

**مادی ها، طراحی منحصر به فرد گذشتگان برای كنترل سیلاب
مادی ها مهم ترین شاخصه خوش فكری اصفهانی ها به شمار می رود چرا كه به همراه جوی های منشعب از آنها مانند شبكه ای در سطح شهر گسترده شده و آب باران و برف را در مسیر مناسب هدایت می كردند و درنتیجه آبگرفتگی در معابر و گذرگاههای محلات بوجود نمی آمد.
مادی های نه تنها در توزیع بلكه در جمع آوری روان آبها و سیلابها و بهره گیری از نزولات نیز كاركردی موثر داشتند، با گسترش شهر، شهرنشینی، ازدیاد جمعیت، افزایش جمعیت مهاجر و ساخت و سازهای بی رویه در كنار نابودی بخش زیادی از اراضی زراعی داخل شهر، بخشی از مادی ها و شعبات فرعی آنها نیز از بین رفته است.
در زمان صفویه از سرچشمه زاینده رود تا باتلاق گاوخونی 154 مادی و نهر از رودخانه زاینده رود منشعب می شد.

**ساخت و ساز در حریم مادی ها
اصفهان شناس و پژوهشگر در این خصوص با اشاره به اینكه فرونشست هایی در مناطق اصفهان مثل كوشك، شمال شرق اصفهان، اطراف پل چمران وجود دارد، به ایرنا گفت: تخریب مادی ها و برداشت زیاد از حد از چاه های آب موجب چنین اتفاقی در شهرها شده است.
حشمت الله انتخابی بیان كرد : مادی ها روان آب های شهر جمع آوری می كردند و این خدمات را مدیریت شهری و جلوگیری سیلاب ها داشتند و به همین خاطر مادی ها به زاینده رود منتهی می شدند.
این پژوهشگر آب با اشاره به ساخت و سازها و تصرف هایی كه در اطراف این مادی ها انجام شده است، گفت: در 35 سال گذشته با واگذاری این حریم ها به مالكیت عمومی ساخت و سازهای زیادی در حریم مادی ها انجام شده كه اگر مالكیت شخصی داشت چنین اتفاقی نمی افتاد.

**نقش مادی ها در نفوذ آب به زمین
رئیس اداره توسعه مهندسی و مقررات ملی اداره كل راه و شهرسازی اصفهان با بیان اینكه مادی ها در نفوذ آب به زمین و جلوگیری از فرونشست نقش آفرین بودند، در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: اصفهان شهری با جوی های روان بوده است و انتقال آب، جمع آوری آب های سطحی و محل هایی برای نفوذ آب به زمین توسط این جوی ها و مادی ها انجام می شد.
عبدالرضا لقمانی ادامه داد: در گذشته كه این مجاری انتقال آب وجود داشت، آب روان ها به واسطه آن جمع آوری و به منبع تغذیه انتقال می یافت اما با شبكه كشی فاضلاب و آسفالت تمامی معابر راه نفوذ آب بسته شده و آب بارندگی ها به بیابان ها می رود و یا سبب آبگرفتگی در شهر می شود.
وی با تاكید بر ضرورت نفوذ آب در زمین خاطرنشان كرد: استفاده از سنگ فرش، احیا مادی ها و استفاده از آسفالت نوین دارای روزنه های نفوذ آب در زمین به نفوذ آب به زمین كمك می كند و مانع از فرونشست خواهد شد.
لقمانی مداخلات انسانی در محیط طبیعی را عامل بروز مشكلات زیست محیطی و تخریب زیرساخت های شهری بیان كرد .

** ضرورت به روز رسانی شیوه های مدیریتی و حفاظت منابع طبیعی
پژوهشگر منابع طبیعی و آبخیزداری در گفت و گو با ایرنا، با بیان اینكه آب، خاك و پوشش گیاهی مهمترین اركان حفظ منابع طبیعی به شمار می رود، گفت: شیوه های مدیریتی در منابع طبیعی و عرصه های آبخیزداری باید با تغییرات اقلیمی كه هم اكنون با آن مواجه هستیم، منطبق باشد.
مسعود برهانی خاطرنشان كرد: از آنجا كه دیدگاه های زیست محیطی رو به توسعه است باید برنامه ریزی ها و شیوه های روز دنیا را برای حفظ منابع طبیعی كشور مورد استفاده قرار دهیم و در این راستا اولین كار برای حفاظت از منابع محیطی و طبیعی بررسی ظرفیت موجود، بررسی جایگاه نیازها و منابع اصلی است تا منطبق با آنها برنامه ‌ریزی های كنیم.
عضو هیات علمی مركز تحقیقات و آموزش كشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با بیان اینكه در این منطقه كنترل چرای دام و تخریب عرصه های طبیعی تقریبا به خوبی انجام می‌شود، افزود: اما در استان های همجوار كشت و شخم، ساخت و ساز و تغییرات كاربری به شدت افزایش پیدا كرده و منابع طبیعی را در با مشكل جدی مواجه كرده است.
این محقق منابع طبیعی و آبخیزداری با تاكید بر اهمیت افزایش حفاظت در مناطق حساس گفت: با توجه به افزایش خشكسالی ها باید كنترل ها بسیار اصولی تر انجام شود و اما برخی استانها به این مباحث توجه كمتری دارند و به كنترل‌های انجام گرفته در استان اصفهان اعتراض می كنند.
عضو هیات علمی مركز تحقیقات و آموزش كشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با تأكید بر رصد كامل منابع آبی سطحی و زیرسطحی گفت: همه در كشور در دهه های گذشته میزان آب را بینهایت فرض كردیم و بعد از آن دچار مشكلات شدیم، هم اینك باید رصد منابع و سپس توسعه در دستور كار قرار گیرد. به گفته وی بیابان زایی مشكل اصلی استان به شمار می رود زیرا در این مناطق كانون های بحرانی فرسایش پاك و انتشار ریزگردها وجود دارد باید در این مناطق اجرای طرح های مالچ پاشی و كاشت نهال ضرورت دارد.

**كنترل سیلاب با توسعه طرح های آبخیزداری
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان به ایرنا گفت: طرح های آبخیزداری در استان همچون سایر نقاط كشور شامل پروژه‌های آبخیزداری، جنگل كاری، كاداستر، آموزشی، مهار سیلاب ها و حفاظت از مراتع است.
ابوطالب امینی اضافه كرد: طرح های مرتبط با سیلاب حدود 50 تا 60 میلیون مترمكعب آب حاصل از این پدیده را بطور مفید در چرخه مصرف قرار داده و انجام طرح‌ های یاد شده سبب تغذیه 58 حلقه چاه، 62 چشمه، 102 قنات، حفظ 238 كیلومتر راه و حفاظت از سه هزار و 430 هكتار از اراضی زراعتی شده است.
به گفته وی در صورت اجرا نكردن طرح های مرتبط با سیلاب، روستاهایی در شهرهای نطنز، نایین، اردستان، خوروبیابانك، كاشان، لنجان، نجف آباد و جندق به مشكلات جدی بر می خورند.
وی تصریح كرد: استان اصفهان دارای 10 میلیون و 700 هزار هكتار از اراضی مستعد اجرای طرح‌های آبخیزداری است و تا پایان برنامه ششم توسعه مكلف هستیم برای 600 هزار هكتار از اراضی استان اصفهان طرح های آبخیزداری انجام دهیم.
امینی بیان كرد: این مجموعه توانسته است تاكنون برای 700 هزار هكتار از زمین‌های این خطه طرح‌های مطالعاتی آماده داشته باشد و در صورت تأمین اعتبار عملیات را آغاز كند.
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان گفت: برای اجرای طرح های آبخیرداری در این منطقه یك هزار و 700میلیارد ریال اعتبار نیاز است و در صورت تأمین این هزینه نیروهای اجرایی و مشاوران مرتبط فعالیت خود را آغاز خواهند كرد.
امینی همچنین با اشاره به اینكه بودجه امسال آبخیزداری كل كشور بالغ بر هشت هزار میلیارد ریال بود، تاكید كرد: این سهم در بودجه سال 98 به پنج هزار میلیارد ریال تقلیل یافته است و امیدواریم این كسری اصلاح شود، زیرا طرح های آبخیزداری از اهمیت بالایی برخوردار است و باید بطور جدی به آن توجه كرد.
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان گفت: 47 طرح منابع طبیعی و آبخیزداری در مناطق مختلف این استان تا پایان امسال اجرا و تكمیل می شود و این طرح ها شامل عملیات در 27 مرتع، 9 اقدام حفاظتی، كنترل سیلاب و عملیات مرتبط با جنگل در گستره ای بالغ بر 120 هزار هكتار است كه با 360 میلیارد ریال اعتبار است.
وی با بیان اینكه طرح های یاد شده در 15 شهرستان و در قالب 19 حوزه انجام می شود، افزود: حفاظت از عرصه ها، احیا و توسعه این مناطق اصلی ترین اهداف اجرای طرح های آبخیزداری در استان اصفهان را تشكیل می دهد.
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان با اشاره به اهمیت كنترل سیلاب ها در این استان، اضافه كرد: برای كنترل 300 میلیون متر مكعب آب حاصل از سیلاب ها ظرفیت سازی شده است تا بتوان علاوه بر مهار، از مزیت سیل هم استفاده كرد.
امینی ادامه داد: مهار سیلاب ها سبب تقویت آب های زیرزمینی به عنوان یكی از اصلی ترین منابع این مایه حیات می شود و افزایش طرح های مرتبط با سیلاب ها بخشی از مشكلات ناشی از خشكسالی را جبران می كند.
وی تصریح كرد: در این خطه 2.5 هكتار طرح مطالعاتی وجود دارد كه تاكنون برای 1.7 میلیون هكتار از این عرصه، طرح های آبخیزداری تهیه شده است.

**سد، سازه پایدار در كنترل سیلاب
مدیركل دفتر مدیریت بحران وزارت نیرو به ایرنا گفت: جنس سیلاب با دیگر حوادث طبیعی بسیار متفاوت است؛ به گونه ای كه با اعمال مدیریت درست می توان تهدید آن را به فرصتی برای كشور تبدیل كرد.
میثم جعفرزاده افزود: سدها نقش مهمی در كنترل سیلاب ها و نیز كاهش آسیب پذیری دارند.
وی افزود: نقش سدها در كنترل سیلاب ایجاد تاخیر در روان شدن آب است و اجازه نمی دهد دبی زیاد آب در همان وهله اول وارد اماكن مسكونی و كشتزارها شود.
جعفرزاده به نقش سدهای خوزستان در كنترل سیلاب ها اشاره و خاطرنشان كرد: حجم سیلاب در خوزستان به هشت میلیارد و 700 میلیون مترمكعب رسیده بود و سدهای موجود جلو بروز یك فاجعه انسانی را به خوبی گرفت.
وی افزود: در سیل آق قلا دبی سیلاب 600 مترمكعب در ثانیه شد، درحالی كه در خوزستان فقط در یكی از سدها دبی سیلاب هشت هزار مترمكعب در ثانیه بود، بنابراین اگر این سدها نبود عمق فاجعه قابل تصور نبود.

**ضرورت مدیریت صحیح در سد سازی
عضو هیات علمی دانشگاه و استاد جغرافیای طبیعی (اقلیم شناسی) و بنیان گذار اقلیم شناسی سینوپتیك گفت: احداث سدهای پله ای به سبب كنترل سرعت جریان آب و همچنین انتقال دهی از یك حوزه به حوزه دیگر، در جلوگیری از بروز سیل و كاهش خسارت های ناشی از آن موثر است.
بهلول علیجانی در گفت و گو با ایرنا در خصوص دلایل وقوع سیل اخیر در ایران اظهار داشت: مهم ترین عامل وقوع سیل در بسیاری از استان ها، میزان بارش شدید و ورود بادهای غربی به كشور بوده است.
'سینوپتیك' در هواشناسی به استفاده از اطلاعات هواشناسی به دست آمده به‌طور هم‌زمان در یك منطقه وسیع به منظور ارائه تصویر جامع و لحظه‌ای از حالت جو اشاره دارد.
وی افزود: در چند سال اخیر جریان بادهای غربی به سمت كشور وارد نشده بود؛ با تغییرات جوی اقیانوس اطلس، شاخه جنوبی بادهای غربی در دریای مدیترانه تقویت شد و سبب ورود رطوبت و ناپایداری و بارش های شدید در بسیاری از نقاط كشور شد.
این اقلیم شناس با بیان این كه برخی مناطق كشور نظیر دشت های گرگان مسطح است، ذكر كرد: در گذشته وجود پوشش گیاهی جنگل ها سبب نگهداشت آب باران و جلوگیری از وقوع سیل در این نواحی می شد.
علیجانی ادامه داد: امروزه جاده سازی، احداث بناها وغیره در حریم منابع طبیعی و آبی سبب برهنگی خاك و درنتیجه عدم توانایی زمین در نگهداری این آب شده است، به عنوان نمونه در منطقه آق قلا برهنگی خاك، لایروبی نشدن پل ها و باریك بودن كانال رود این منطقه، سبب شد سیلاب ها در كل منطقه پخش شود و در نهایت سیل رخ دهد.
به عقیده علیجانی، گذر كانال رودخانه این ناحیه از داخل شهر نیز سبب تجمیع رسوب و تخریب پوشش گیاهی شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی همچنین در خصوص سدسازی خاطرنشان كرد: با مدیریت صحیح در ساخت سد، می توان از كلیه سیلاب ها بهره برداری كرد؛ در غیر این صورت بازگشایی ناگهانی سدها، روستاها و شهرها را به زیر آب می برد.
به گفته علیجانی این اقدامات و كاهش وقوع مخاطرات و حوادث ناگوار نیازمند مدیریت صحیح در درازمدت است و نباید امید به رفع آن در كوتاه مدت و تصمیم های لحظه ای داشت.

** سیل و بی مهری به طرح آمایش سرزمین
عضو هیات علمی و استاد محیط زیست دانشگاه تهران معتقد است كه بی توجهی به برنامه های آمایش سرزمین طی چند دهه عامل اصلی جاری شدن سیل و سیلاب های مخرب در كشور است.
مجید مخدوم در گفت وگو با ایرنا اظهار داشت: علت اصلی وقوع سیل اخیر در كشور بی توجهی بیش از 40 سال به برنامه آمایش سرزمین و میزان توانمندی مناطق نسبت به توسعه است.
وی افزود: عمران و ساخت و ساز در كشور بر اساس اینكه كجا قابل توسعه و كجا غیرقابل توسعه است، صورت نگرفته است؛ فرودگاه، پارك، جاده، مسیر ریلی یا بندر بر اساس ظرفیت و توانایی زمین ساخته نشده است.
استاد محیط زیست دانشگاه تهران گفت: آمایش سرزمین نوع كاربرد زمین ها را مشخص می سازد و فعالیت های انسانی باید بر اساس این برنامه صورت گیرد در حالی كه از سال 55 تاكنون آمایش سرزمین به دست فراموشی سپرده شده است.
به گفته مخدوم، شالوده آمایش سرزمین بر مبنای مشخص كردن توان اكولوژیكی كاربردی زمین است و تنها استان های گلستان و قزوین بر مبنای این برنامه عمل كرده اند.
پدرعلم آمایش سرزمین معتقد است: توسعه بدون درنظرگرفتن توان طبیعی سرزمین و بدون سنجش توانایی اقتصادی و اجتماعی مناطق باعث به وجود آمدن وضعیتی شده است كه اكنون شاهد جاری شدن سیل و سیلاب با چنین هجم بالایی هستیم.
وی با تاكید بر لزوم ارزیابی توان توسعه مناطق، افزود: توسعه در بسیاری از مناطق ایران بدون درنظرگرفتن مخاطراتی چون سیل و زلزله صورت گرفته است. در سیل اخیر نیز نمونه هایی چون ساخت خیابان روی مسیر سیلاب دروازه قرآن و ساخت راه آهن اینچه برون باعث جاری شدن سیلاب در شیراز و استان گلستان شد.
مخدوم در انتقاد از سد سازی ها بدون در نظرگرفتن برنامه های توسعه ای بر مبنای آمایش سرزمین ادامه داد: در دهه های اخیر سدهایی در كشور بدون ارزیابی توان سرزمینی ساخته شده است كه یك هم آب پشت آن ها جمع نشده است. همچنین بر اساس برخی گزارش های موجود مدیریت حجم آب سدهایی چون كرخه، دز و كارون به درستی صورت نگرفته و زمان كم و زیاد شدن آب پشت سد به طور دقیق مشخص نشده است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران سازمان برنامه و بودجه، وزارت مسكن و شهرسازی و وزارت نیرو را متولیان اصلی برنامه آمایش سرزمین دانست و گفت: سازمان محیط زیست نیز باید بر عملكرد این سه نهاد مسئول در امور توسعه ای نظارت داشته باشد در حالی كه به نظر می رسد این سازمان به جای سازمانی كه به حفاظت محیط زیست بپردازد، به سازمانی ضد حفاظت محیط زیست تبدیل شده است.
سیلاب‌های بی‌سابقه اخیر گرچه رنجش بسیاری از هموطنانمان را به دنبال داشت و خسارت های بیشماری در بخش های مختلف بر جای گذاشت اما دربردارنده عبرت‌ها و تجربه‌هایی است كه به اذعان كارشناسان باید آنها را برای گذر از روزهای بحران در آینده به كار بست.
6026/9861