برندگان و غایبان اصلی در بحران سیل

تهران- ایرنا- یك مدرس و پژوهشگر رسانه های نوین معتقد است كه در جریان بحران سیل، شبكه های اجتماعی بیشترین فعالیت اطلاع رسانی داشتند و این در حالی است كه رسانه های محلی آماده برای پوشش خبری بحران نبودند و مطبوعات هم در ایام تعطیلات نوروز، نقش چندانی نداشتند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، رسانه ها دارای كاركردهای مختلفی هستند كه از مهمترین آنها می توان به آموزش، اطلاع رسانی، همبستگی و انسجام بخشی و در نهایت پایش اطلاعات اشاره كرد. از میان این كاركردها، اطلاع رسانی اهمیت ویژه ای دارد. وجود این امر سبب می شود از میزان تلفات جانی و مالی در زمان بروز حوادث غیرمترقبه به میزان قابل توجهی كاسته شود.
در جریان بحران سیل اخیر نقش رسانه ها در مدیریت این بحران و كاهش خسارات ناشی از آن بار دیگر مورد توجه قرار گرفت.
با توجه به اهمیت نقش رسانه در خصوص اطلاع رسانی، پژوهشگر ایرنا با حسین امامی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر رسانه های نوین به گفت و گو نشست.

**كاركردهای رسانه ها
امامی در خصوص ماهیت كار رسانه ها وكاركردهای آنها گفت: می توان كاركردهای مختلف رسانه ها را در 4 دسته، مشخص كرد. كاركرد اول رسانه در خصوص آموزش است. رسانه در این زمینه باید بسترها و شرایط آموزش، انتقال داده ها و اطلاعات را فراهم نماید. دومین كاركرد رسانه كه بسیار اهمیت دارد بحث اطلاع رسانی آن است. منظور از آن این است كه مردم سریعتر به اطلاعات لازم دسترسی داشته و در این زمینه مطلع شوند. همچنین هشدارهای اولیه و ثانویه سریعتر به مردم منتقل شده تا از این طریق بتوان جلوی بسیاری از مسائل و مشكلات را گرفت. سومین بحث رسانه ها، بحث همبستگی و انسجام بخشی رسانه ها است كه مربوط به بسیج امكانات و خدمات می شود. در این زمینه رسانه های مختلف می توانند زمینه همدردی و جلب حمایت های مالی و عاطفی سایر مردم را برای سیل زدگان جذب نمایند. مخصوصا در دوران حاضر كه همه در شرایط سختی به سر می برند و وجود تحریم سبب شده خیلی از كمك هایی كه می توانست از سوی كشورهای دیگر وارد شود صورت نگیرد. چهارمین كاركرد رسانه ها، پایش اطلاعات و جلوگیری از نشر و گسترش شایعات در جامعه است كه در خصوص همین سیل اخیر شاهد بودیم شایعات بسیاری در میان مردم رد و بدل می شد.

ارزیابی رسانه های مختلف در خصوص اطلاع رسانی سیل
امامی در خصوص ارزیابی رسانه های مختلف در خصوص اطلاع رسانی سیل اخیر گفت: مطبوعات كشور 18 روز تعطیل بودند. شبكه خبر مرجعیت رسانه ای را در بین شبكه های تلویزیونی برعهده گرفت و به نسبت سایر شبكه های تلویزیونی از نظر من خوب عمل كرد. اما باز برگ برنده برای تلگرام بود. تلگرام نشان داد كه حتی در همان ساعت های اولیه حرف اول را در میان رسانه های آنلاین می زند. خیلی از گزارش هایی كه رسانه های داخلی و یا شبكه های ماهواره ای پخش كردند از گزارش هایی بود كه خود مردم از آنها عكس و فیلم گرفته بودند و در گروه ها و كانال های تلگرامی بازنشر یافته بود. یعنی گزارش های مبتنی بر روزنامه نگاری شهروندی را در تلگرام، اینستاگرام و توییتر را داشتیم. به سهولت و به سرعت پخش می شد و مورد استفاده رسانه ها قرار می گرفت. رسانه هایی كه باز خودشان در فضای مجازی حضور داشتند از همین گزارش های مردمی استفاده می كردند.
وی افزود: گروه های تلگرامی هم كم تاثیر در این انسجام ملی نبودند. مردم آنجا همدلی می كردند و حمایت عاطفی صورت گرفته بود. همدردی با آسیب دیدگان صوت گرفت. افراد مطمئن و شناخته شده ای هم داوطلبانه اقدام به جمع آوری كمكهای نقدی و غیرنقدی می كردند. بنابراین من می خواهم بگویم پیام رسان تلگرام مثل چند سال گذشته نقش بسیار پر رنگی در زندگی مردم ایران ایفا می كند و این نشان داد كه در حال حاضر رسانه های اجتماعی جزئی از زندگی مردم شده اند و در ایران هم تلگرام را نمی توان از مردم جدا كرد.
امامی افزود: بر اساس آخرین آمار تلگرام 48 میلیون كاربر ایرانی دارد. كاربران اینستاگرام در ایران 32 میلیون نفر است . اینستاگرام بیشتر مبتنی بر عكس و فیلم است و كلیپ هایی در آن قرار می دهند و بعد از آن توییتر بود. توییتر علاوه بر انتشار اخبار، نظرات و تحلیل های كاربران را هم در زمان بحران می پرداخت. شاید این گونه بشود گفت كه توییتر علاوه بر اطلاع رسانی، جای خالی روزنامه ها را برای نوشتن یادداشت و تحلیل هایی كه طولانی بود در اینجا به عهده گرفت. البته واتس اپ نقش كمرنگی دارد. چون جامعه ایرانی بنا به دلایلی با واتساپ ارتباط برقرار نكرده است و یك رسانه فراگیر نیست. چون هم سرعت آپلود یا دانلود آن به خوبی تلگرام نیست و هم امكان تشكیل كانال خبری در آن وجود ندارد.

**نقش شهروند خبرنگار در زمان بحران
امامی در خصوص نقش شهروند خبرنگار در زمان بحران گفت: بسیاری از فیلم ها، عكس ها و خبرهایی كه در سیل اخیر تهیه و در رسانه های اجتماعی میان مردم دست به دست می شد از طریق خود مردم و شهروندان حاضر در محل بود. كه به طور مستقیم اخبار را تهیه كرده و در اختیار رسانه های دیگر قرار می دادند. قبل از اینكه خود خبرنگاران و نیروهای امدادی بتوانند در محل حاضر شوند خود شهروندان به اطلاع رسانی و تهیه گزارش از آن نقطه می پرداختند. بنابراین بخشی به نام شهروند خبرنگار وجود دارد كه نقش بسیار مهمی دارند.

نقش رسانه های محلی در زمان بحران
امامی در خصوص نقش رسانه های محلی در زمان بحران گفت: انتظار می رفت كه خود رسانه های محلی بتوانند در هنگام وقوع این بحران ها نقش اثر گذاری داشته باشند كه متاسفانه خلاف این امر ظاهر شد. رسانه های محلی و بومی بنا به دلایل مختلف نقش پر رنگی چه در زمینه آموزش و چه در زمینه اطلاع رسانی نداشتند و همین امر یك نقطه ضعف بسیار مهم برای آن به شمار می رود. هر چند پس از حادثه سعی شد این امر تقویت شود.
امامی افزود: بسیاری از استانداری ها باید بخشی از وب سایت خود را به انتشار اخبار، اطلاعیه ها و... می پرداختند كه متاسفانه این كار را نكردند و در این زمینه باز شاهد این بودیم كه رسانه های اجتماعی توانستند نقش آفرین باشند. خصوص تلگرام نسبت به سایر رسانه ها حضور پر رنگ تری داشت.
خود استانداری ها باید بخشی از وب سایتشان را به بحران اختصاص می دادند كه ما آنچنان كه مشاهده كردیم صورت نگرفته بود. شاید بتوان گفت خبرگزاری ها بهتر از سایر رسانه ها اخبار مربوط به سیل را پوشش دادند .

**راهكار ها
امامی همچنین گفت: در زمان بحران رسانه ها چند نقش اساسی بر عهده دارند. اولین نقش رسانه و مهمترین آن ایجاد همبستگی ملی و بسیج عمومی است. اینكه مردم را برای امداد به آسیب دیدگان بحران متحد و یكپارچه كند. دوم بحث اطلاع رسانی از وقایعی است كه اتفاق افتاده و حتی اطلاع رسانی به منظور جذب كمك ها است و هشدارهایی برای كسانی كه در معرض تهدید و خطر و یا در آن محدوده هستند. بحث سوم بحث آموزش است. آموزش برای كسانی كه از این بحران آسیب دیده اند كه به چه نكاتی باید توجه كنند؟ چگونه از اموال شان مراقبت كنند؟ چگونه سلامتی خود و خانواده شان را تامین كنند و... اینها از جمله وظایف رسانه ها است كه در این وسط هم نقش 'رسانه های محلی' بسیار اهمیت دارد. خود رسانه محلی در آن منطقه یك نقش مهمتر و ویژه ای دارد كه دیدیم در این شرایط سیل اخیر رسانه های محلی نتوانستند خود را در چارچوب ارتباطات بحران، به لحاظ خبری، آگاهی بخشی و... قرار دهند. لذا لازم است رسانه های محلی مخصوصا شبكه های رادیویی و تلویزیونی استان دستورالعمل ها و استانداردهایی بدین منظور داشته باشند.
رسانه های محلی اخبار خاص منطقه خود را به صورت ریز می توانند اطلاع رسانی كنند و یا هشدارهای لازم برای روستاها و شهرهای همجوار داشته باشند. همدردی یك رسانه محلی با تنوعات قومی و زبان و لهجه های آن منطقه در التیام و آرام كردن فضای منطقه موثرتر از رسانه ملی است.
رسانه های محلی، نیازهای فوری مردم آسیب دیده از بلایای طبیعی را پایش كرده، و كمكهای مورد نیاز مردمی را اعلام می كند و از این طریق زمان را دست نخواهند داد. از طرفی این رسانه ها، وظیفه مدیریت شایعات و جلوگیری از ترویج آن و همچنین هدایت افكار عمومی را به منظور بسیج امكانات و منابع مالی به واسطه ویژگی های قومی و زبانی خود بهتر می توانند برعهده بگیرند.
از سوی دیگر، رسانه های محلی باید ابعاد بلایای طبیعی شامل چگونگی و چرایی وقوع این بحران را اطلاع رسانی و تحلیل كنند.
پژوهشم**م-ا**1552