۴ اردیبهشت ۱۳۹۸،‏ ۱۰:۵۴
کد خبر: 83289991
۰ نفر
بارش ها مرهمی برزخم تازیانه های خشكسالی

بوشهر- ایرنا- بارش ها و سیلاب های سال آبی جاری هرچند در برخی استان ها باعث تلفات، آسیب ها، خرابی، خسارت و آوارگی شد اما برای بیشتر نقاط ایران همانند مرهمی برآثار و آلام زخم های سوخته ناشی از خشكسالی 15 ساله است.

به گزارش ایرنا، اگرچه هنوز برآورد مجموع میزان خسارت های ناشی از سیلاب های سال آبی جاری در كشور اعلام نشده است اما به احتمال زیاد درمقایسه با زیان های غیر قابل جبران ناشی از خشكسالی های 15 ساله و آثار مخرب آن بر بخش های مختلف كشور، قابل تحمل به نظر برسد.
هر چند وقوع همین سیلاب ها نیز ناشی از فرسایش خاك و از بین رفتن پوشش گیاهی ناشی ازخشكسالی های پی درپی سال های اخیر در كشور است و تنها بخشی هایی از چند استان و2.5 درصد جمعیت ایران را تحت تاثیر قرار داده ولی آثار مخرب خشكسالی همه نقاط كشور حتی مناطق پرباران وآب شمال را نیز بشدت با مشكل روبرو كرد.
احیای دریاچه ها، تالاب ها، قنات ها، چشمه ها، پرآب شدن روخانه ها، پرشدن مخازن سدها، بندها و سازه های آبخیزداری، پوشیده شدن مناطق مرتفع از برف و رویش گیاهان و سبز شدن دوباره مناطق مختلف ایران و آثار مثبت بارش ها بر كاهش گرد وخاك هایی كه در سال های اخیر نفس مردم شمار زیادی از استان های كشور را بریده بود و افزایش تولید محصولات كشاورزی بویژه گندم همه از آثار مثبت بارش ها و ترسالی است.
شاید اگر مقایسه ای میان آثار مثبت و منفی و خسارت ها و تولید درآمدی كه بارش های سال آبی جاری برای كشور داشته انجام شود، مزایای آن بر مضراتش بچربد، زیرا براساس برآوردها امسال تولید 14 میلیون تن
گندم در كشور پیش بینی شده كه بخش عمده آن از اراضی دیم برداشت می شود كه بر اثر بارندگی های مناسب حاصل شده است.
نباید فراموش كرد كه با سیل مهربانی و نوع دوستی كه درسراسر كشور برای كمك به سیل زدگان توسط مردم و مسئولان انجام شده وهمچنان ادامه دارد، بسیاری از رنج های آسیب دیدگان كاهش یافته و امیدواریم با تداوم كمك های مردمی و دولت همه خسارت های سیل در كشور جبران شود و ساكنان مناطق سیل زده از طراوت و شادابی و مزیت هایی كه ترسالی درمناطق مختلف ایران زمین بوجود آورده بهره مند شوند.
اگر خسارت های سیل اخیر در برخی استان ها را به حساب قهر طبیعت و برخی دخالت های انسانی در طبیعت بگذاریم اما روی دیگربارش های سال آبی جاری در بیشتر نقاط ایران همراه با نعمت های فراوانی بوده كه خداوند پس از سال ها خشكسالی به مردم و این سرزمین ارزانی داشته است.
خشكسالی های مداوم بیش از یك دهه اخیر سرزمین ایران را پژمرده كرده بود، طوریكه كارشناسان پیش بینی كرده بودند بخش های وسیعی از كشور تا چند سال آینده غیر قابل سكونت می شود اما بارندگی های سال آبی جاری كه امیدواریم تداوم داشته باشد، اكنون باعث امیدواری، سرزندگی و رونق این مناطق شده است.
یكی از استان هایی كه از آثار مثبت این بارندگی ها برخوردار شده استان گرم و خشك بوشهر است كه تا پیش از سال آبی جاری به علت خشكسالی های پیاپی بیشتر دشت های آبی آن غیر قابل برداشت وممنوعه شد و میزان آب دهی رودخانه های های دائمی آن بشدت و ذخیره مخازن سدها كاهش یافت، چشمه ها و قنات ها خشك و سفره های آب زیرزمینی موجود در برخی نقاط شور و غیر قابل استفاده شد.
همچنین در بخش آب آشامیدنی نیز بیشتر مناطق شهری و روستایی استان با كمبود و قطعی آب و نوبت بندی حتی گاهی قطعی آب به یك هفته و بیش از آن نیز می رسید، طوریكه زندگی را بر مردم سخت كرده بود، اما بارش های بیش از حد معمول سال آبی جاری، افزایش آب رودخانه ها و سدها، احیای دوباره قنات ها و چشمه ها و محصول دادن زمین های دیم باعث نشاط و شادابی در میان كشاورزان و مردم این منطقه شده است.
میانگین بارندگی های استان بوشهرسالانه 250 میلی متر است این درحالی است كه براساس گزارش های رسیده از اداره كل هواشناسی و شركت آب منطقه ای استان بوشهر در سال آبی جاری تاكنون 300 میلی متر بارندگی در این استان ثبت شده است.
اگرچه این میزان بارندگی باعث پربارشدن گندمزارها، زنده شدن تالاب حله و پرآب شدن رودخانه ها شده است اما به علت آثار عمیق منفی خشكسالی های پی در پی سال های گذشته بر منابع آبی این استان هنوز سفره های زیرزمینی از حالت بحرانی خارج نشده است.
این بارندگی ها كمتر از نیمی از كسری مخازن آب های زیرزمینی را تامین كرده به همین دلیل استانبوشهر باید همچنان روی اجرای طرح های احیا و تعادل بخشی وجلوگیری از اضافه برداشت از چاه های مجاز و توقف برداشت آب از چاه های غیرمجاز تمركز داشته باشد.

** میزان بارش ها در استان بوشهر
كارشناس اداره كل هواشناسی استان بوشهر گفت: از ابتدای سال آبی جاری ( ازیك مهرماه سال 1397 تا 2 اردیبهشت ماه جاری)، 378.6 میلی متر بارندگی دراین استان ثبت شده است این درحالی است كه میزان بارندگی بلند مدت استان 249 میلی متر بوده است.
پیام مساعدی افزود: بیشترین بارش ها به میزان 483.5 میلی متر مربوط به شهرستان دیلم و كمترین بارش با 212میلی متر مربوط به عسلویه است.
وی اضافه كرد: در این مدت برای شهرستان بوشهر مركز استان نیز 378.6میلی متر بارندگی ثبت شده است.
مساعدی افزود: میزان بارندگی سال آبی 97-98 نسبت به سال 96-97كه 105.4 میلی متر بود رشد بیش از سه برابری داشته است.

** زنده شدن تالاب ها
معاون محیط طبیعی اداره كل محیط زیست استان بوشهر گفت: بارش های مطلوب سال جاری تاثیر بسزایی روی محیط زیست استان داشته است به نحوی كه منجر به احیای تالاب حله و مند شده است.
غلامرضا فقیه افزود: تالاب حله كه آب آن از رودخانه های شاپور و دالكی تامین می شود چندین سال بود به دلیل خشكسالی های پی در پی از اسفند ماه خشك می شد ولی اكنون بیش از نیمی از تالاب آبگیری و پیش بینی می شود از حالت بحران خارج شود.
وی بیان كرد: با توجه به نزدیكی تالاب حله به بوشهر و دشتستان خشك شدن آن كانونی برای ایجاد گرد و غبار شده بود اما امروز با توجه به بارش های مناسب سال آبی جاری این تالاب نه تنها خشك نیست بلكه پوشش گیاهی مناسب و جنگل ها و نیزارها نیز شرایط مناسب تری دارند.
فقیه اضافه كرد: شرایط مناسب آب و هوایی در زمستان گذشته باعث شده پرندگان بیشتری وارد استان شوند و ماندگاری بیشتری داشته باشند.
وی ادامه داد: شرایط جوی و بارش مناسب باعث شده پوشش گیاهی زیستگاه های كوهستانی، چشمه ها و رودخانه های استان از شرایط مناسبت تری برخوردارشود.
معاون محیط طبیعی اداره كل محیط زیست استان بوشهر گفت: با توجه به پوشش مناسب گیاهی و بهتر شدن وضعیت تغذیه چهارپایان از جمله آهو، كل و بز، قوچ و میش ها براساس گزارش های رسیده از محیط بانان امسال دوقلوزایی این جانداران بیشتر شده است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بوشهر گفت: بارش های مناسب باعث پرآب شدن تالاب حله در استان شده است.
محمود مقیمی افزود: سال گذشته تنها 10 درصد از تالاب حله زنده بود كه امسال به دلیل بارش های مناسب این تالاب به دریا متصل شد و چرخه زیست در این تالاب حیاتی دوباره به جریان افتاد.
مقیمی اضافه كرد: ماموران پاسگاه محیط بانی حله برای ایجاد محیطی امن برای پرندگان به صورت مستمر در حال گشت زنی هستند.
وی یادآور شد: احیای دوباره تالاب حله فرصتی را برای علاقمندان به طبیعت و پرنده نگران فراهم می كند تا از زیبایی های آن استفاده و از نزدیك شاهد طبیعت خاص این منطقه باشند.
مقیمی افزود: احیای تالاب حله در نتیجه انجام اقدامات حفاظتی در زمان خشكسالی بود كه از نابودی كامل آن جلوگیری كرد و با بارندگی ها این تالاب به آبگیری و احیای كامل رسیده است.
وی گفت: در زمان حاضر 70 تا 80 درصد تالاب حله پرآب شده و سال آینده می توانیم میزبان خوبی برای پرندگان مهاجر و زمستان گذر باشیم.
وی یادآور شد: تالاب حله از جمله مناطق حفاظت شده ای است كه پناهگاه مناسب و امنی برای پرندگان مهاجر و زمستان گذری همچون مرغابی، غاز و پرستوی دریایی است.

** تاثیر مثبت بارش ها بر كشاورزی
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد كشاورزی استان بوشهر گفت: با توجه به میزان بارش ها در زمان حاضر آبگیری سد رئیسعلی دلواری افزایش یافته و با توجه به این میزان آبگیری برای آبیاری نخیلات موجود در این منطقه نگرانی وجود ندارد.
خسرو عمرانی افزود: تامین آب مناسب برای نخیلات بر كمیت و كیفیت محصول خرمای تولیدی نیز تاثیر بسزایی دارد.
وی بیان كرد: با توجه به شرایط مناسب جوی و میزان بارش 300 میلی متری در سال زراعی جاری محصول غلات، گندم و جو در استان بوشهر برخلاف سال گذشته شرایط مناسبی دارند.
عمرانی اضافه كرد: به نحوی كه امسال میزان تولید محصول گندم بیش از 4.5 برابر سال گذشته است این درحالی است كه در سال زراعی گذشته از 75هزار و 500 هكتار شامل 15هزار و 500 هكتار آبی و 60 هزار هكتار دیم 50 هزار هكتار به دلیل خشكسالی ها و كاهش بارندگی موثر از بین رفت و تنها 24هزار و 500 هكتار به مرحله برداشت رسید.
وی بیان كرد: با توجه به اینكه بارش های امسال سیل آسا نبود در تغذیه آبهای زیرزمینی نقش موثری داشته ولی این بارش ها آسیب های وارد شده به سفره های زیرزمینی در سال های گذشته را جبران نمی كند.

** لزوم توجه به مدیریت مصرف آب
عمرانی گفت: با توجه به میزان بارش ها و تاثیر آنها روی محصولات ولی همچنان توجه به مدیریت مصرف به عنوان یك دغدغه برای كشاورزان و بهره برداران باید مطرح باشد.
وی بر ضرورت توجه به طرح الگوی كشت، اجرای طرح های آبیاری تحت فشار، جلوگیری از توسعه باغ ها و محصولات آب بر، توقف كشت تابستانه و محصولات جالیزی تاكید كرد.
عمرانی افزود: توسعه كشت های گلخانه ای و تبدیل كشت های رو باز سبزی و صیفی جات به فضای گلخانه ای و داربستی از جمله سیاست های سازمان جهاد كشاورزی است.

** آبگیری سازه های آبخیزداری و آبخوان داری
مدیركل منابع طبیعی وآبخیزداری استان بوشهرگفت: با توجه به میزان بارش ها در سال آبی جاری سازه های آبخیزداری و آبخوان داری دراین استان 100 درصد آبگیری شد.
غلامرضا منتظری افزود: این میزان آبگیری نسبت به آبگیری سال آبی گذشته (96-97)، 68 درصد افزایش نشان می دهد.
وی اظهار داشت: درسال آبی 98- 97میانگین بارندگی استان بوشهربیش از300 میلی متر بود كه پیشتر این میزان بارندگی در نقاط مختلف استان منجر به وقوع سیلاب می شد اما با توجه به انجام اقدامات آبخیزداری، آبخوان داری و عملیات‌های بیولوژیك و بیومكانیك ضمن كنترل رسوب و ذخیره روان آب ها از وقوع سیلاب‌های مهیب دراین استان جلوگیری شد.
وی اظهارداشت: براین اساس كل حوزه های آبخیز استان بوشهر با وجود انواع سازه های سنگی ملاتی، خاكی و آبخوان داری به میزان 38 میلیون و 138هزار و 614 مترمكعب آبگیری شد.
منتظری گفت: مساحت حوزه‌های آبخیز استان بوشهر شامل حوزه های داخلی و ساحلی2میلیون و559 هزار و 523 هكتار است.
وی افزود: تعداد حوزه‌های آبخیز استان بوشهر براساس سیستم كدینگ سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری 276 عدد است.
مدیركل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر گفت: حوزه‌های آبخیز این استان دارای 2 میلیون هكتار فرسایش آبی و 331 هزار هكتار فرسایش بادی است.
وی افزود: میانگین فرسایش آبی استان در سال معادل 17تن خاك در هكتار ومیانگین تولید رسوب 6.3 تن در هكتار برآورد شده است.
منتظری اضافه كرد: ورود حدود 2 میلیون مترمكعب رسوب به مخزن سد رئیسعلی دلواری و ازدست رفتن سالانه حدود سه دهم درصد از حجم مخزن این سد، از نتایج ناخوشایند این تولید رسوب است.
وی اضافه كرد: كل مساحت حوزه‌های آبخیزمطالعه شده در استان بوشهر یك میلیون و 74هزار و 999 هكتار است كه این میزان معادل 42 درصد از كل مساحت حوزه‌های آبخیز این استان است.
منتظری یادآور شد: درزمان حاضرهفت حوزه آبخیز در دست مطالعه است و2 حوزه آبخیز نیز در سال 1398مطالعه آنها انجام می شود.
وی اضافه كرد: 25 حوزه آبخیز در دست بازنگری و 15 حوزه نیز برای مطالعه پیشنهاد شده است.
مدیركل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر گفت: تعداد كل سازه‌های سنگی ملاتی و خاكی كه تا كنون در این استان با استفاده از اعتبارات ملی، استانی واعتبارات صندوق توسعه ملی اجرا شده است،707 مورد با حجم آبگیری 32میلیون و 138 هزار و 414 مترمكعب است.
وی ادامه داد: در سال گذشته با استفاده از اعتبارات صندوق توسعه ملی 27 سازه بند سنگی ملاتی و بند خاكی با حجم بیش از 110 هزار مترمكعب و عملیات بیولوژیكی و بیومكانیكی شامل هلالی‌های آبگیر، جنگلكاری، مراقبت و آبیاری در سطح 2هزار و 299 هكتار از حوزه های آبخیز دراستان بوشهر اجرا شده است.
وی یادآور شد: همچنین در سطح 2هزارو 500 هكتار از حوزه‌های آبخیز استان بوشهر كه عملیات پخش سیلاب بر آبخوان با گنجایش بیش از6 میلیون مترمكعب آبگیری در هر مرحله به طور كامل آبگیری شده است.
منتظری گفت: انجام این اقدامات علاوه بر كنترل رسوب و سیلاب، احیا پوشش گیاهی و تقویت سفره‌های آب‌های زیرزمینی باعث می شود تا زمین های كشاورزی، راه‌ها و مناطق مسكونی پایین دست نیزاز گزند اثرات تخریبی سیلاب ایمن باشند.

**جاری شدن 833 میلیون مترمكعب سیلاب
مدیرعامل شركت آب منطقه ای استان بوشهر گفت: در سال آبی جاری 833 میلیون مترمكعب روان آب از استان های بالادست در این استان جاری شده است.
شاپور رجایی افزود: ازاین میزان 281 میلیون متر مكعب روان آب در سد رئیسعلی دلواری ذخیره سازی و در این شرایط 44 درصد حجم سد معادل 307 میلیون مترمكعب آبگیری شده است.
وی بیان كرد: ظرفیت سد رئیسعلی دلواری 695 میلیون مترمكعب است كه از این میزان 56 درصد آن هنوز خالی است.
رجایی اضافه كرد: بیشترین حجم آبگیری سد رئیسعلی دلواری با 355 میلیون مترمكعب در سال 91- 92 انجام و پس از آن در سال آبی 97-98 با میانگین ورودی 214 میلیون مترمكعب دومین حجم آبگیری با 281میلیون مترمكعب مربوط به سال جاری است.
وی یادآورشد: با توجه به حجم آب ذخیره شده حقابه های شرب، محیط زیست و كشاورزی امسال تامین و نگرانی در تامین حقابه های پائین دست وجود ندارد.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای استان بوشهر گفت: هرچند در این استان بارندگی بیش از میانگین سالانه بوده و باتوجه به نوع بارندگی و حجم ذخیره سازی كمتر از نیمی از كسری مخزن سد رئیسعلی دلواری جبران شده اما كماكان بر ضرورت اجرای طرح های احیا و تعادل بخشی باید تمركز داشته باشیم.
وی همچنین برضرورت توقف از اضافه برداشت ها از چاه های مجاز و غیرمجاز تاكید كرد.
رجایی گفت: هرچند در سال آبی جاری بارندگی شدید و سیل آسا نداشتیم و بارش ها با فاصله كم اتفاق افتاد اما حجم تعداد دفعه های بارندگی ها قابل توجه است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای استان بوشهر افزود: بارش های سال آبی جاری تاثیر بسزایی در تزریق آب زیرزمینی، تولید روان آب، مراتع و پوشش گیاهی داشته است.
وی گفت: نزدیك به 60 میلیون مترمكعب سیلاب در ایستگاه شور چار روستایی و40 میلیون مترمكعب در دره گپ گناوه ثبت شده است اما تاكنون طرح های توسعه ای منابع آب برای این ایستگاه ها تعریف نشده و سیلاب قابل توجه و خطر زیادی برای مناطق پائین دست به دنبال دارد.
رجایی اضافه كرد: سیلاب رود شور چارروستایی باعث بسته شدن جاده ساحلی بوشهر – گناوه، آبگرفتگی روستاهای پائین دست و سیلاب دره گپ با وجود اجرای طرح ساماندهی در مواقع سیلابی آسیب هایی را وارد می كند.
وی بیان كرد: امسال 200 میلیون مترمكعب سیلاب از رودخانه دالكی عبور كرده و كمتر از 20میلیون مترمكعب آن وارد كانال های آبیاری زه كشی دالكی و سعد آباد شده و مابقی به رودخانه و تالاب حله و دریا وارد شده است.
رجایی گفت: با توجه به وجود این حجم از روان آب ضرورت سرعت بخشی در ساخت سد دالكی، مهار سیلاب های مخرب و فراهم سازی امكان به موقع استفاده از آبها را دوچندان می كند.

** تاثیر بارش ها بر آبهای زیرزمینی
مدیرعامل شركت آب منطقه ای استان بوشهرگفت: از 16 محدوده مطالعاتی موجود در این استان چهار محدوده از نظر آبی ممنوعه بحرانی، هشت محدوده ممنوعه و چهار محدوده آزاد و فاقد پتانسیل است.
رجایی گفت: درنیمه اول سال آبی جاری میانگین سطح تراز آب های زیرزمینی 15 سانتی متر افزایش یافت.
وی یادآور شد: بیشترین كاهش سطح ایستابی در دشت های لاور، لمبدان، بوشكان، دهرود و تنگ ارم 50 سانتی متر، ریز 81 و جم 23 سانتی متر، دشتستان 45 سانتی متر، تنگستان 11و دشتی 15 سانتی متر افزایش سطح ایستابی دارند.
وی یادآور شد: بارندگی سال آبی جاری به هیچ وجه نتواسته است تغییری در ترازآبهای زیرزمینی سال قبل انجام دهد.
رجایی گفت: میانگین در سال آبی قبل 43 سانتی متر افت سطح ایستابی در دشت های استان ثبت شد این درحالی است كه 20 سانتی متر امسال جبران و همچنان 21 متر تراز منفی داریم ودراین شرایط تنها 50 سانتی متر از آبی كه برداشته بودیم جبران شده است.
وی تاكید كرد: با وجود بارش های سال آبی جاری ولی همچنان سفره های زیرزمینی استان بوشهر با بیلان منفی آبهای زیرزمینی روبرو است.
رجایی افزود: نوع بارندگی ها در سال آبی جاری كمك جدی به آبهای زیرزمینی نكرده اما در تقویت دیم كاری ها و پوشش گیاهی مناسب بوده است.

** وضعیت آب آشامیدنی استان بوشهر
وی گفت: با توجه به وجود منابع تامین آب استان در استان های فارس و كهگیلویه و بویراحمد كه با توجه به بارندگی های مناسب تقویت شده برای تابستان سال 98 شرایط بهتری نسبت به سال گذشته خواهیم داشت.
رجایی یادآور شد: تلاش می شود با اجرای طرح های كوچك افزایش ظرفیت تولید، مدیریت مصرف، مرمت و بازسازی شبكه توزیع و كاهش هدر رفت و تلفات در شبكه های شهری و روستایی با اطمینان بیشتری آب آشامیدنی مردم تامین شود.
وی اضافه كرد: در استانی قرار داریم كه روان آب های آن به عنوان حقابه های تاریخی و ناشی از بارندگی های داخل استان و مازاد بر ظرفیت پذیرنده های زیست محیطی با حداقل فاصله و بدون استفاده وارد دریا و از دسترس خارجی می شود.
رجایی گفت: برای امكان استفاده به هنگام از سیلاب های فصلی و كاهش اثرات زیانبار بروز خسارت به تاسیسات زیربنایی ساخت سد برای مهار سیلاب ها از راه سازه های آبخیزداری، آبخوان داری و تغذیه مصنوعی ضرورت دارد.
وی تاكید كرد: ساخت سد نباید به منزله غفلت از اجرای طرح های آبخیزداری باشد بلكه این طرح ها بیشترین نقش را در تكمیل، افزایش و بهبود كیفیت آب سدها، تغذیه سفره های آب زیرزمینی، پوشش گیاهی و كاهش فرسایش و رسوب دارد.
وی گفت: براین اساس فارغ از جنجال های غیركارشناسی احداث سد و اجرای طرح های آبخیزداری ضروری است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای استان بوشهر بیان كرد: اگربا استفاده از دانش روز پیش بینی ها با قاطعیت همراه باشد مدیریت منابع آب راحت تر انجام می شود.
وی تاكید كرد: امروز به جای مدیریت بحران در منابع آب باید مدیریت ریسك و با توجه به بارندگی ها باید به سمت مدیریت سیلاب انجام شود.
وی برضرورت ایجاد سامانه یكپارچه ملی از تولید، جمع آوری و پردازش اطلاعات بارندگی تاكید كرد.
6047/6043