۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۹:۴۲
کد خبر 83289867
۰ نفر
شگفتی در «ماخونیك»

بیرجند - ایرنا - روستای «ماخونیك» خراسان جنوبی به دلیل فرهنگ خاص مردم و معماری منحصر بفرد به یكی از هفت روستای شگفت انگیز كشور معروف است.

به گزارش ایرنا منطقه ماخونیك متشكل از 12 آبادی است كه روستای ماخونیك بزرگترین آن است، این منطقه شامل ماخونیك، كفاز، چاپنسر، توتك، سفال‌بند، سولابست، لجونگ (سفلی و علیا)، كلاته بلوچ، دامدامه، میش نو، خارستو و جلارو است.
روستای ماخونیك در 142 كیلومتری بیرجند و در نزدیكی مرز افغانستان قرار دارد، این روستا محصور شده در كوه‌های بدون علف در ناحیه‌ای دور از دسترس و جایی كه می‌شود قرن‌ها بدون دیده شدن زندگی كرد و از نظرها ناپدید ماند.
درباره این روستا هیچ سابقه تاریخی مكتوبی وجود ندارد و فقط «كلنل چارلز ادوارد بیت» در كتاب سفرنامه خراسان و سیستان در دوره ناصرالدین شاه به توصیف منطقه ماخونیك پرداخته است.
آداب و رسوم ساكنان روستا از نحوه ازدواج، پوشاك، خوراك، كشاورزی و از چگونگی تقسیم ارث تا بازی‌ها، همگی از گذشته‌های دور جریان دارد و اغلب آنها دست نخورده باقی مانده است.
چیزی كه در نگاه اول در روستای ماخونیك توجه گردشگران را به خود جلب و بیشتر از هرچیزی آنها را شگفت زده می كند، سبك معماری خانه های این روستا است.
در بافت قدیم روستا خانه های كوچك خشتی گلی بدون حیاط، ایوان و پنجره و كیپ تا كیپ هم ساخته شده اند كه هنوز بعد از گذشت سال ها برخی از اهالی این روستا در این خانه ها زندگی می كنند.
خانه های ماخونیك بسیار كوچك و هركدام شامل یك اتاق 10 یا 12متری هستند كه با سنگ و خاك ساخته شده و سقف آن با شاخ و برگ درختان پوشیده شده است.
در گذشته مردم روستای ماخونیك 6 تا هشت نفر در خانه دوازده متری زندگی می كردند و این خانه ها اغلب به جز یك در ورودی كوتاه هیچ منفذی رو به بیرون نداشته اند.
در مجموع سبك زندگی مردمش، معماری خانه ها، آداب و رسوم و باورهای عجیب و غریب و انزوای چند صد ساله اش ماخونیك را به یكی از هفت روستای شگفت انگیز ایران مبدل كرده است.

**معماری خاص ماخونیك
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: اسناد تاریخی این منطقه نشان می دهد كه روستای ماخونیك بیش از 300 سال قدمت دارد و آنچه اهالی این روستا بر سرزبان دارند در خاطرات خود از شاهان دوران صفوی نیز یاد می كنند.
سید احمد برآبادی با بیان اینكه روستای ماخونیك از نظر بافت كلی، روستایی مجتمع و توده ای است كه در دامنه كوه ماخونیك شكل گرفته است، اضافه كرد: چیزی كه در نگاه اول در روستای ماخونیك توجه گردشگران را به خود جلب و بیشتر از هرچیزی آنها را شگفت زده می‌كند، سبك معماری خانه‌های این روستا است.
وی بیان كرد: خانه‌های ماخونیك بسیار كوچك و هركدام حاوی یك اتاق 10 یا 12 متری است كه با سنگ و خاك ساخته شده و سقف آن با شاخ و برگ درختان پوشیده شده و این خانه‌ها اغلب به جز یك در ورودی كوتاه هیچ منفذی رو به بیرون ندارند.
برآبادی عنوان كرد: فاصله خانه‌ها در روستای ماخونیك از هم بسیار كم و بعضی به شكل طبقاتی و پلكانی ساخته شده كه به نظر می‌رسد برای حفظ امنیت مردم منطقه این گونه معماری رواج بوده است.
وی ادامه داد: علت این سبك معماری، نبود امكانات و مصالح ساختمانی بوده و با این شیوه علاوه بر ایجاد امنیت، از اتلاف گرما و سرما در زمستان و تابستان جلوگیری می شود.
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی با تاكید بر اینكه معماری در روستای ماخونیك ربطی به فقر ندارد، گفت: این نوع معماری در روستای ماخونیك به یك فرهنگ تبدیل شده و مردمان این روستا تا 20 سال گذشته نوع معماری خود را حفظ كرده اند.
برآبادی عنوان كرد: با كالبد شكافی خانه های متروكه روستای ماخونیك به این نتیجه می رسیم كه برای ساخت هر خانه در گذشته زمین را به اندازه یك الی 1.5 متر به داخل حفر كرده و بعد دیواری به ارتفاع تقریبی یك متر با گل و سنگ ساخته اند و همه جایش را با گل نما كاری كرده اند.

**مردمان ماخونیك لی لی پوتی نیستند
وی اضافه كرد: در گذشته شكل معماری داخل خانه های روستای ماخونیك شكل منظمی نداشته و این خانه ها درب به معنی امروزی نداشته اند و برای ایجاد درب اهالی این روستا از تنه درختان استفاده می كردند و هنور نسل قدیم روستای ماخونیك در این نوع خانه ها زندگی می كنند.
مسئول حوزه پژوهشی اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی عنوان كرد: از 20 تا 30 سال گذشته معماری اهالی این روستا دستخوش تغییرات شده و هم اكنون اهالی این روستا سبك های معماری شهری و دیگر روستاهای استان را پیاده و بیشتر در خانه های مرفه و دارای امكانات لازم زندگی می كنند.
برآبادی اضافه كرد: بیشتر نسل جدید در خانه های بزرگ و به شكل امروزی زندگی می كنند ولی افراد مسن این روستا هنوز در خانه های با سبك معماری خودشان زندگی می كنند و تمایلی برای زندگی در خانه های جدید ندارند.
وی گفت: مسكن روستا از خوراك، پوشاك و حتی بسیاری از نشانه های دیگر این روستا جالب تر است و احتیاج به پژوهش بیشتری دارد.
وی بیان كرد: اگر چه بیشتر اهالی این روستا دارای قد متوسط هستند ولی به نظر می رسد به دلیل اینكه در خانه های اهالی این روستا بسیار كوتاه و باریك است در گذشته این گونه تصور شده كه مردم این روستا قد كوتاه هستند ولی این در صورتی است كه افراد خیلی قد بلند نیز در همین نوع خانه ها نیز زندگی می كنند.
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در پاسخ به این سوال كه برخی روستای ماخونیك را به عنوان روستای لی لی پوتی ها ایران معرفی می كنند نیز گفت: بررسی این امر نیازمند تحقیق و پژوهش است ولی در ظاهر مردمان این روستا دارای قد متوسط به بالا هستند و قدهای زیر 160 در این روستا كمتر دیده می شود.

**كاچی مهمترین غذای ماخونیك
برآبادی همچنین با اشاره به خوراك مردم روستای ماخونیك افزود: متداولترین غذای اهالی روستای ماخونیك كشك، غلور، كورگی و كاچی است و كه در این میان كاچی از مهم‌ترین و متداول ترین غذاهای منطقه است كه بیشتر از شغلم درست می‌شود.
وی گفت: در گذشته اهالی این روستا با انواع غذاها بیگانه بوده اند ولی در سال های اخیر با بهتر شدن اوضاع اقتصادی جامعه، مردم می توانند نان، برنج و گوشت هم بخورند.
برآبادی با بیان اینكه در 30 سال گذشته اهالی روستا ماخونیك از سفال برای ظرف غذاخوری استفاده می كردند كه این ظروف را خودشان تهیه می كردند، بیان كرد: اهالی روستا از گذشته ظروف خود را از شهر تهیه می كرده اند اما افراد قدیمی آن هنوز در همین ظروف سفالی دست ساخته خودشان غذا میل می كنند.
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی عنوان كرد: آشامیدن چای از 40 سال قبل در روستای رواج داشته و در ابتدا تنها كدخدا چای مصرف می كرده و اهالی روستای در جمع خودمانی خود چای را در تاس (كاسه غذا خوری) میل می كنند.
برآبادی گفت: در گذشته اهالی ماخونیك از كفش هایی كه دارای كف چوبی بوده، استفاده می كردند و این كار تا 30 سال گذشته در این روستا رواج داشته است.
وی با اشاره به نوع پوشش اهالی روستای ماخونیك نیز گفت: لباس اهالی روستای ماخونیك بسیار ژنده و مندرس است ولی اهالی از پوشیدن آن در شهر ابایی ندارند.
برآبادی عنوان كرد: جنس لباس اهالی روستای ماخونیك در گذشته از كرباس بوده كه از حدود 20 سال قبل دیگر كرباس در این روستا بافت نمی شود و برای تهیه لباس به شهر مراجعه می كنند.
وی بیان كرد: طراحی لباس های زنان و مردان ماخونیكی در گذشته خیلی متفاوت بوده كه امروز نیز برخی اهالی روستا نوع لباس خاص خودشان را می پوشند اما نسل جدید در زمینه پوشیدن لباس تغییر فرهنگ داده اند.

** با تنگدستی پیشتاز در علم آموزی
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی با بیان اینكه ازدواج ها در بین اهالی روستای ماخونیك اكثر فامیلی و حالت درون گروهی دارد، گفت: ازدواج ها به صورت بسیار سنتی و ساده برگزار می شود و كمترین میزان طلاق در این روستا به ثبت رسیده است.
برآبادی ادامه داد: بر اساس تحقیقات انجام شده در این روستای چنانچه اختلافی بین زن و شوهر پیش آمد و زن قهره كرده و از خانه خارج شود و مرد به او بگوید (برو كه برنگردی) این حرف حكم طلاق را دارد.
وی عنوان كرد: اهالی روستای ماخونیك در عین تنگدستی به سواد و علم آموزی مخصوصا علوم دینی علاقه زیادی دارند چرا كه بسیاری از اهالی این روستا قرآن خوان و به مكتب رفته اند و در كمتر خانه قدیمی می توان یافت كه كتابهای دستنویس از دینی و غیر دینی در آن دیده نشود.
برآبادی با بیان اینكه اولین مدرسه ابتدایی در روستای ماخونیك از سال 1366 تاسیس شده است، افزود: تا آن زمان هیچ یك از ماخونیكی ها برای درس خواندن به سایر روستاها نرفته و بیشتر در مكتب سواد می آموختند و تا سال 1379 هیچ یك از دانش آموزان برای گذراندن دوره های تحصیلی بالاتر از ماخونیك خارج نشده اند تا اینكه در این سال، دوره راهنمایی در یكی از كلاس های ابتدایی برگزار شده است.

**درمان با قرنطینه
مسئول حوزه پژوهش اداره كل میراث فرهنگی خراسان جنوبی عنوان كرد: در ماخونیك كشاورزی و دامداری اصلی ترین بخش معیشت و اقتصادی روستا را تشكیل می دهد و هنوز برخی از اهالی قسمتی از مایحتاج خود را از راه جمع آوری غلات، میوه ها و علف های كوهستانی تامین می كنند.
برآبادی اظهار داشت: در گذشته در حوالی گورستان این روستا، شكافی غار مانند در دل كوه وجود داشته و در حال حاضر نیز آثار آن نیز وجود دارد، در گذشته اگر كسی بیمار می شد او را به این غارمی بردند و مداوا می كردند كه بیشتر این شكل درمان نوعی قرطینه بوده است.
وی اضافه كرد: به نظر می رسد با این نوع درمان مردمان روستای ماخونیك به دنبال این بودند كه از سرایت بیماری به دیگر افراد خانواده جلوگیری شود.
برآبادی با اشاره به اینكه در روستای ماخونیك غیر از درخت عناب درختی دیگری كشت نمی شود، گفت: در اطراف این روستا درخت بنه نیز به صورت خودرو وجود دارد كه اهالی روستا میوه آن را جمع آوری كرده و پس از خشك كردن می كوبند و با آرد و شلغم به مصرف غذایی می رسانند.
7556 * 6054