مدیریت افكار عمومی در هنگام بحران باید چگونه باشد

تهران- ایرنا- مدیریت افكار عمومی هنگام وقوع بحران و نقش دولت و رسانه ها در كنترل و انتشار اخبار واقعی و جعلی از جمله محورهای اصلی مطرح شده در نشست «نسبت میان فاجعه با دولت و افكار عمومی» بود.

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا، نشست نسبت میان فاجعه با دولت و افكار عمومی با محوریت مدیریت افكار عمومی امروز (سه شنبه) با حضور «پدرام الوندی » معاون خبر خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) و «محمد حسین ساعی » رئیس دانشكده ارتباطات و رسانه دانشگاه صداوسیما در مركز افكارسنجی دانشجویان ایران برگزار شد.
در ابتدای نشست ، ساعی با اشاره به بحران های پیش روی جامعه ایران عنوان كرد: در برخی مباحث نظری بحران به مراحل پنجگانه ای تقسیم می شود كه دولت ها با آن روبرو هستند. بحران هایی مانند هویت، مشاركت، مشروعیت یا امنیتی و اداری كه دولت ایران نیز با آن مواجه است .
وی با تاكید بر اینكه دولت ها برای مواجهه با بحران دو وظیفه دارند، ادامه داد: آنها باید ابعاد ذهنی و عینی فاجعه را مدیریت كنند.
ساعی مدیریت افكار عمومی را مهمترین مساله به هنگام بحران عنوان كرد و افزود: زمان بحران رسانه ها به زیرساخت های ارتباطی تبدیل می شوند و افكار عمومی خارج از فضای بحران قرار می گیرد.

** افكار عمومی و دیدگاه نظری
در ادامه این نشست الوندی معاون خبر ایرنا، در سخنانی دیدگاه های نظری موجود در باره افكار عمومی و تحول رسانه ها را مورد توجه قرار داد و افزود: در طول یك ماه وقوع سیل در كشور، شاهد نوعی آشفتگی رسانه ای بودیم كه می توان از جنبه های نظری به آن پرداخت. از این منظر باید عنوان كرد تحول زیست بوم رسانه ای و همگانی شدن اینترنت سیر تحولی رخ داده در 10 سال اخیر است.
وی گفت: در مباحث علوم ارتباطات شاهد نوعی مدل خطی ارتباط هستیم كه رسانه ها در آن به عنوان واسط و دروازه بان عمل كرده و خبر پس از پردازش روی خروجی قرار می گیرد. در حالی كه در دوره كنونی مفهوم رسانه دچار تحول یا به نوعی فروپاشی شده است.
الوندی در ادامه به شكل گیری مفهوم شهروند خبرنگار اشاره كرد و افزود: در این بستر شهروندان می‌توانند نظر داده و دیدگاه ها را به اشتراك بگذارند. به عبارت دیگر، در چنین شرایطی محوریت اتاق خبرها در چارچوب دهی به اخبار از دست رفته است اما با وجود این رسانه های سنتی نسبت به چنین تغییراتی بی تفاوت نمانده و به دنبال بازكردن فضایی برای خود میان رسانه های جدید هستند.
الوندی با تاكید بر اینكه انحصار رسانه ای از بین رفته است، گفت: بسیاری از نخبگان سیاسی، وزرا و مسئولان به جای سخن گفتن از طریق رسانه ها به طور مستقیم از طریق صفحات شخصی توییتر و اینستاگرام با مردم سخن می گویند.
این روزنامه نگار با تاكید بر اینكه فضای كلاسیك رسانه ها متحول شده است، تصریح كرد: ایجاد شبكه های مجازی و سلطه پلتفرم ها محوریت رسانه های سنتی را سلب كرده و استانداردهای روزنامه نگاری یك خبر را از آنِ خود ساخته است.

** اخبار جعلی؛ محصول سلطه پلتفرم ها و توقیف رسانه ها
الوندی در ادامه به شكل گیری اخبار جعلی در بستر جدید رسانه ها اشاره كرد و گفت: مركزیت نداشتن رسانه های نوین باعث ایجاد بسترهایی برای رشد اخبار جعلی شده است. بخشی از این اخبار هدفمند و برای ایجاد جنگ روانی شكل می گیرند و شایعه را از یك موضوع بیرونی به موضوعی درونی تبدیل می سازند.
معاون خبر ایرنا افزود: اكنون حوزه رسانه بیش از آنكه در اختیار خبرگزاری، تلویزیون یا روزنامه باشد در دست پلتفرم هایی قرار گرفته است كه مسئولیتی در برابر محتوای كاربران خود ندارند.
وی با اشاره به مدیریت رسانه و افكار عمومی در سایر كشورها عنوان كرد: در بسیاری از عملیات های تروریستی در كشورهایی چون انگلستان یا آمریكا، هیچ تصویر ناراحت كننده ای از افراد كشته و زخمی شده در رسانه ها منتشر نشده و به نوعی محدودیت رسانه ها در مواقع بحران صورت می گیرد. از طرفی همزمان با افزایش مكانیزم های كنترلی، افكار عمومی نیز بر این موضوع آگاهی دارند كه باید از انتشار تصاویر ناراحت كننده خودداری كنند. برای نمونه پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریكا شاهد افزایش فشار بر پلتفرم هایی چون فیس بوك بودیم.
«تجربه نشان داده كه توقیف فضای مجازی و رسانه ها در ایران پس از وقوع بحران، نتیجه بخش نبوده و تنها به از دست دادن مرجعیت رسانه های سنتی منجر شده است. چرا كه اعمال محدودیت و ممنوعیت در فضای رسانه ای به هنگام بحران اگرچه دسترسی ها را محدود می سازد اما فضای پلتفرم ها را برای شكل گیری سایر محتواها خالی می سازد.»

** اما و اگرهای پخش زنده جلسه مدیریت بحران
ساعی نیز در ادامه با اشاره به اینكه تمامی دولت های مدرن فاقد ساختار یكپارچه هستند، گفت: در مواقع بحران برخی فشارها منجر به تصمیمات نادرست می شود.
وی به پخش زنده جلسه مدیریت بحران دولت با حضور رئیس جمهوری از شبكه خبر اشاره و تاكید كرد: برخی فشارها از سوی حوزه اطلاع رسانی دولت باعث شد تا جلسه مدیریت بحران با حضور مسئولان دولت به صورت زنده از صداوسیما پخش شود در حالی كه چنین تصمیمی ضد مدیریت افكار عمومی در مواقع بحران است.
این استاد دانشكده صداوسیما معتقد است: استفاده از اینستاگرام ساختار فهم كاربران را از جهان متفاوت می سازد و برای كاربران مفهوم تصویر به خود می گیرد.
ساعی معتقد است: گاهی فشارهای بیش از حد و منظم كردن فضا به هنگام بحران، خود به ضد بحران تبدیل می شود و بیش از آنچه كه باید از ابزارها استفاده و مسئولیت ها بر دوش دولت نهاده می شود.
در ادامه الوندی نیز در تایید سخنان ساعی و با رد دیدگاه تصمیم پخش زنده جلسه مدیریت بحران از صداوسیما گفت: گاهی تصمیم گیری نسبت به ایجاد برخی شفافیت ها مانند مسئله شفافیت آرای نمایندگان مجلس حتی به مصلحت دموكراسی نیز نخواهد بود.
وی ادامه داد: به هنگام بحران شرایط بسیار پیچیده شده و نمی توان تصمیم واحدی اتخاذ كرد. در چنین مواقعی نیاز به یك راهبرد رسانه ای در روابط عمومی ها است.
الوندی معتقد است: اتخاذ راهبرد رسانه ای در روابط عمومی ها و هماهنگی با مدیرانی كه در پلتفرم ها دارای صفحه های شخصی هستند، باعث كاهش آسیب های رسانه ای و افكار عمومی می شود و از شلختگی شبكه های اجتماعی می كاهد.

** لزوم سرمایه گذاری در خبرنگاری بحران
در ادامه شیوه برخورد افكار عمومی و مردمان مناطق سیل زده با درنظرگرفتن شرایط فرهنگی، اجتماعی و سیاسی این مناطق مورد بحث و گفت وگو قرار گرفت.
وی افزود: خلاء مدیریت افكار عمومی و اطلاع رسانی درست نسبت به مناطق سیل زده ناشی از شكاف در اجزای رسانه و اطلاع رسانی است. همین مسئله باعث می شود عملكرد خوب سازمان های امدادرسان در مناطق سیل زده آنگونه كه باید به اطلاع افكار عمومی نرسد.
ساعی نیز در ادامه سخنان معاون خبر ایرنا، اظهار داشت: در مفهوم مدیریت بحران شاهد شكل گیری ایده سازمان دوم هستیم. در چنین مواقع تمامی نظم و برنامه سازمان قبلی به كنار می رود در حالی كه هر سازمانی باید بخشی از توانایی های خود را برای مواقع بحران به كنار بگذارد.
وی با تاكید بر اینكه خبرنگاری بحران، دارای ارزش بالایی است، گفت: روابط عمومی و رسانه ها در شرایط كنونی امری دست چندم به حساب می آیند و در شرایط بحران، خبرنگاری بحران گرانقیمت و باارزش تلقی می شود. در حالی كه سرمایه گذاری برای تربیت این نوع از خبرنگاری انجام نداده ایم.
رئیس دانشكده ارتباطات و رسانه دانشكده صدا وسیما می گوید: رسانه، دولت، جامعه و نخبگان باید افكار عمومی را برای شرایط بحران آماده سازند. در شرایط بحران و جنگ رسانه ها باید از شرایط دموكراتیك خود خارج شوند.

** افكار عمومی و آشفتگی خبری در بحران
الوندی در ادامه با اشاره به اینكه مردم در ایجاد آشفتگی خبری و رسانه ای به هنگام وقوع بحران مقصر نیستند، گفت: رسانه ها باید در فهمی راهبردی از اكوسیستم رسانه شكل گیرند. در این میان شكل گیری اخبار جعلی فرصتی برای بازسازی و اعتبار رسانه های سنتی و قدیمی است.
وی با تاكید بر اینكه ابهامات خبری موجود پس از وقوع سیل باعث مراجعه مردم به شبكه های اجتماعی شد، تصریح كرد: در چنین فضایی رسانه های رسمی با به كارگیری شیوه هایی چون استفاده از خبرنگاران محلی و اطلاع رسانی های دقیق، گزارش های مردمی و انتشار اخبار امید می توانند جایگاه خود را بازیابی كنند.
ساعی اما بر این باور است در شكل گیری آشفتگی خبری پس از وقوع بحران همه مقصر هستند حتی مردم و می گوید: نبود پاسخگو و مسئول در چنین شرایطی بر بحران دامن می زند در حالی كه در سایر كشورها همه به دنبال یافتن مسئول اصلی هستند.
وی تاكید كرد : باید با سازندگان اخبار جعلی هنگام وقوع بحران برخورد كرد و مجازات های جدی برای آنها درنظرگرفت.
الوندی اما معتقداست : در انتشار اخبار جعلی مردم تنها مسئول هستند و نه مقصر. در چنین مواقعی مردم مسئولیت اخلاقی و دینی در بازنشر اخبار جعلی دارند.
در ادامه نشست نیز ساعی از سه راهكار عمده برای مدیریت افكار عمومی سخن گفت.
وی معتقداست : در مواقع بحران باید هیجان رسانه ها را با ارتباطات آئینی مدیریت كرد. در مرحله بعدی نیز باید چرخه مدیریت و اطلاعات را برقرار ساخت و به افكار عمومی اطلاعات داد. در گام سوم هم با عموم مردم ارتباط برقرار كرد.
**9283**1601**