تغییرات اقلیمی و ضرورت به روز رسانی سامانه ها و تجهیزات

قزوین - ایرنا - به اعتقاد بسیاری از كارشناسان و صاحب نظران با توجه به تغییرات اقلیمی و هدایت توده های پرفشار باران به سمت كشور باید با به روز رسانی سامانه ها و تجهیزات برای مقابله با سیلاب ها و كاهش خسارات اقدام كرد.

به گزارش ایرنا،بسیاری از كارشناسان و مسئولان معتقدند كه با استفاده از علوم و فناوری های نوین و تغییر تجهیزات و سامانه ها مطابق با تغییرات اقلیمی می توان احتمال وقوع سیلاب را پنج هفته زودتر پیش بینی كرد و میزان خسارات و تلفات ناشی از آن را به حداقل ممكن رساند.
مسئولان و كارشناسان می گویند كه برای جلوگیری از شدت خسارات در بلایای طبیعی مانند سیلاب باید از روش های نوین و فناوری های به روز استفاده كرد كه متاسفانه در سیلاب ها و بارندگی های اخیر در سطح كشور جای خالی آن بسیار احساس شد.
متخصصان حوزه آب معتقدند طرح های نوین آبخیزداری، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی و ممانعت از تجاوز به حریم رودخانه ها و مسیل ها، به روز رسانی تجهیزات و ابزار ، استفاده از سامانه های هوشمند و رایانه ای، بهره مندی از شبیه سازی های سیلاب و همچنین مدیریت صحیح سد می تواند كشور را در مقابل سیلاب ایمن كند.

*** سامانه های هشدار سیلاب جدی گرفته نمی شود
كارشناس آب و فعال حوزه محیط زیست به خبرنگار ایرنا گفت: سیل ها عموما قابل پیش بینی هستند و می توان به كمك علم هیدرولوژی (آب شناسی) و به روش مدل سازی های پیشرفته مانند سیستم هشدار سیلاب و پهنه بندی، برآوردهای دقیقی از وقوع آن به دست آورد.
طاهره پرهیزكاری به سابقه كمبود بارش باران و خشكسالی در كشور اشاره كرد و گفت: سوابق تاریخی از دوران هخامنشی از قبیل سنگ نوشته های دعای بارش باران و همچنین احداث كاریز در اراضی كشاورزی نشان می دهد كه عموما ایران یك كشور خشك بوده و بر همین اساس مدیریت و برنامه ریزی های ما بر اساس یك منطقه خشك شكل گرفته است.
وی با بیان اینكه میزان بارش ها نسبت به سال های گذشته افزایش چشمگیری داشته است، اظهار داشت:اكنون با تغییرات اقلیمی و افزایش بارش ها لازم است كه سامانه های هشدار دهنده سیلاب با امكان پیش بینی سیل تا پنج هفته قبل از وقوع به روز رسانی شوند.
پرهیزكاری با تاكید بر تغییر سیاست ها منطبق با افزایش بارش ها، گفت: متاسفانه دستكاری های بشر در عرصه های طبیعی و از بین رفتن پوشش های گیاهی سبب شده تا میزان خسارت ها در وقوع سیلاب افزایش یابد.
این فعال محیط زیست در ادامه تاكید كرد: مسئولان و مدیران كشور در حوزه مدیریت بحران باید سامانه هشدار سیلاب را جدی بگیرند چون این نرم افزارها با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) بر روی تلفن همراه نصب شده و اطلاعات به روزی را از پیش بینی های آینده در اختیار مدیران و مسئولان قرار می دهند.
این كارشناس حوزه آب به سامانه های هشدار سیلاب طبیعی اشاره كرد و یادآور شد: تغییر كاربری های غیرمجاز از دیگر مواردی است كه موجب فرسایش آب و خاك شده و میزان خسارت ها را هنگام وقوع بحران افزایش می دهد.

** استفاده از علم رباتیك و سامانه های هوشمند در مواقع بحرانی
معاون مركز فناوری و نوآوری سینتك دانشگاه آزاد اسلامی قزوین به خبرنگار ایرنا گفت: علم رباتیك امروزه قادر است با بهره مندی از ظرفیت های مافوق انسانی شرایط و اوضاع غیرقابل كنترل را تحلیل كرده و به صورت داده های قابل برنامه ریزی تبدیل كند.
ابراهیم جم افزود: امدادرسانی به مصدومان در شرایط بحرانی عمدتا از طریق نیروی انسانی انجام می شود و همین مساله ممكن است مخاطراتی برای فرد امدادگر ایجاد كند .
وی اضافه كرد: خوشبختانه با پیشرفت هایی به دست آمده در زمینه ربات امدادگر این تهدیدات از انسان دور شده و زمینه برای امدادرسانی در شرایط سخت و حتی زیر سنگین ترین آوارها و بارش ها به كمك مصدومان فراهم شده است.
این مسئول در مورد نقشه برداری هوایی و ورود پهبادهای رباتیك به مناطق سیلابی و بحرانی اشاره كرد و گفت: ربات های پرنده كه هم اكنون توسط تیم های مگاترونیك دانشگاه آزاد اسلامی قزوین ساخته شده قادر هستند به مناطقی پرواز كنند كه در كانون بحران قرار دارد كه چندی پیش 2 نمونه از این ربات ها توسط سازمان مدیریت بحران كشور سفارش داده شد.
جم به فعالیت امدادی در زیر آب اشاره كرد و گفت: برخی از ربات های ساخته شده به عنوان زیردریایی می توانند در عمق پایین و زیاد به فعالیت های برش، جوشكاری و حمل بپردازند كه نمونه هایی از آنها در غار علیصدر نیز استفاده شده است.
این مسئول خاطرنشان كرد: سامانه شبیه ساز امدادگر كه اواخر سال گذشته در دانشگاه آزاد اسلامی قزوین رونمایی شد، قادر است نقشه یك شهر یا روستا را به صورت داده های كامپیوتری تحلیل كرده و به برنامه های ورود سیلاب در مجاری و معابر واكنش نشان دهد.
جم یادآور شد: علم رباتیك امروزه قادر است به عنوان نیرو و ابزاری هوشمند در خدمت مدیریت بحران باشد و مسئولان می توانند با استفاده از اقدامات این ربات ها پیش بینی وقوع خسارات و حتی ورود سیلاب به مناطق مسكونی را پیش بینی و برآورد كنند.

** نبود مدل سازی های تازه، عامل افزایش خسارات در سیلاب
یك استاد دانشگاه آزاد اسلامی قزوین در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: در شرایط نوین برای كنترل بحران به خصوص سیلاب از مدل سازی های كامپیوتری استفاده می شود كه برای انجام آن باید از شدت و میزان بارش، حجم و سطح آب در حوضه آبریز اطلاع كافی به دست آورده و سپس با وارد كردن داده ها از پیش بینی وقوع سیلاب مطلع شد.
ناصر شمس كیا افزود: اگر اطلاعات دقیقی از شدت و میزان بارش نداشته باشیم، می توان با ارزیابی عوامل دخیل در سیلابی شدن روان آب ها و همچنین شرایط فیزیكی حوضه های آبریز یك شبیه سازی سه بعدی از منطقه به عمل آورد و با مطالعه تطبیقی سایر نقاط مشابه 40 تا 60 درصد میزان وقوع سیلاب را تخمین زد.
وی همچنین گفت: یكی از روش های مطالعاتی در حوزه سیلاب استفاده از مدل حداكثر سیلاب محتمل (PMF) است كه در آن هرچقدر سازه های آبی بزرگ بوده و احتمال خطرات ناشی از آن بالا باشد، بدون اطلاعات و داده های میزان بارش و حجم آبی می توان بر اساس بالاترین پیش بینی وقوع سیلاب برنامه ریزی كرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینكه بارش های اخیر نسبت به 50 سال گذشته تغییرات بسیاری داشته است، اظهار داشت: با توجه به تغییرات اقلیمی در جهان و به تبع آن كشورهای آسیایی و ایران، ورود جبهه هوای حوزه اقیانوس اطلس و دریای سرخ را به كشور شاهد هستیم كه رطوبت بالایی را به سمت ایران هدایت می كند كه اثرات میعان آن بارش های فراوان و در نتیجه سیلاب است.
شمس كیا به عوامل دیگری در كنار بارش های شدید اشاره كرد و گفت: نمی توان تمام اتفاقات را به گردن بارش انداخت چون یكی از عوامل مهمی كه منجر به خسارت های مالی و جانی در سیلاب شد، دستكاری طبیعت، تجاوز به حریم رودخانه و حتی در برخی موارد ورود غیر منطقی به بستر رودخانه ها بود.
شمس كیا در مورد سیل پلدختر گفت: توسعه كشاورزی و گسترش مناطق شهری در اراضی پایین رودخانه ها از عوامل دخیل در حوادث سیل استان لرستان بود كه باید بعد از اتمام شرایط بحرانی بررسی های قضایی در خصوص دلایل اعطای مجوز ساخت و ساز در حریم رودخانه انجام شود.
وی ادامه داد: متاسفانه در برخی موارد شاهد ساخت و ساز روی دهانه رودخانه ها و احداث بناها و سازه های مسكونی و صنعتی بر آنها هستیم كه به نظر می رسد برای جلوگیری از ادامه این روند باید شورا یا كارگروه ویژه ای نسبت به كنترل این مسائل اقدام كنند.
شمس كیا به مدیریت سد به عنوان عامل مهمی در كاهش سیلاب اشاره كرد و گفت: اگر مدیریت سد ها طبق دستورالعمل ها صورت گیرد و میزان آبگیری طی فصول سال با پر شدن و خالی شدن متوازن باشد می تواند در كنترل اوضاع روان آب ها نقش موثری ایفا كند.
این استاد دانشگاه در توضیح یك نمونه مدیریت مناسب سد عنوان كرد: خروج آب از سد كرخه هنگام وقوع سیلاب و بارش های اخیر تا 400 متر مكعب بر ثانیه بسیار پیش رفت در حایكه نرمال آن 200 متر مكعب بر ثانیه بود و این خروجی تا 2 هزار و 500 متر مكعب رهاسازی شد و توانست ورود بارش های باران تا هشت هزار متر مكعب بر ثانیه را كنترل كند.
شمس كیا با بیان اینكه متاسفانه برخی اقدامات مدیریت حوزه شهری، نوعی بی تدبیری است، افزود: اگر اقدامات به جا و به موقع وزارت كشور برای تخلیه رودخانه قم كه پاركینگ خودرو ها شده است انجام نمی شد الان معلوم نبود كه چه خساراتی به وقوع پیوسته بود.

** سازه های آبخیزداری بهترین شیوه برای كنترل سیلاب
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی قزوین با بیان اینكه طرح های آبخیزداری یكی از نوین ترین شیوه های مقابله با خشكسالی و سیل در دنیا هستند، به خبرنگار ایرنا گفت: با استفاده از سه نوع سازه خشكه چین، سنگ گابیون و بند ملاتی در حوضه های آبریز و رودخانه احتمال جاری شدن هرگونه سیلاب كاهش می یابد.
مهدی شاپور زاده در توضیح سازه های آبخیزداری اظهار داشت: اولین و كوچك ترین نوع سازه را خشكه چین با ارتفاع 150 سانتی متر در آبراه های خاص تشكیل می دهد كه با گذاشتن سنگ ها به روی هم از رد شدن هرگونه رسوبات جلوگیری می كند.
وی اضافه كرد: رسوبات به مرور زمان با گرفتن حجم سطح زیرین حوضه آبریز باعث می شوند تا هنگام بارندگی ها حجم ورودی آب در طول رودخانه بالا رفته و به طغیانی شدن رود در مواقع بحرانی منجر شود.
این مسئول با بیان اینكه سیل بند سنگ گابیون بزرگ تر از سازه خشكه چین است، اظهار داشت: این سازه با تركیبی از سنگ مالون و لاشه به مانند یك توری و فیلتر در مسیر رودخانه عمل می كند و چون از ابعاد بزرگتری نسبت به خشكه چین برخوردار است، می تواند مانع خوبی برای هرگونه سیلاب های دفعه ای در مسیر رود باشد.
شاپورزاده استفاده از بند ملاتی را مستلزم رعایت نكات زیست محیطی و حق آبه های پایین دست دانست و گفت: بزرگترین سازه آبخیزداری بند ملاتی است كه می تواند سدها و حوضچه های طبیعی را در مقابل هرگونه طغیان و سیلاب كنترل كند.
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی قزوین در ادامه عنوان كرد: در سال جاری برای جلوگیری از وقوع هرگونه سیلاب در چهار منطقه استان قزوین 62 هزار هكتار طرح های آبخیزداری با نصب 760 خشكه چین، 57 گابیون و 11 بندملاتی انجام شده است.
این كارشناس حوزه آبخیزداری به روش جدید جلوگیری از ایجاد سیل به نام توركینست (لانه شتر مرغ) اشاره كرد و گفت: در این روش با حفر گودال و ایجاد آب بند تا حدودی میزان جذب آب در خاك افزایش یافته و همواره از شدت و طغیان رودخانه می كاهد.
معاون آبخیزداری اداره كل منابع طبیعی قزوین یادآور شد: بهترین راه مقابله با طغیان رودخانه و جاری شدن سیلاب استفاده از طرح های آبخیزداری است كه باید قبل از هرگونه اتفاقی پیش بینی شده و به درستی اجرا شود.
9925* 6101