آگاهي از ارزش هاي منظر روستايي نياز به عاريه الگوي شهري نيست

تهران - ايرنا- رئيس پژوهشكده بناها و بافت هاي فرهنگي تاريخي گفت: با آگاهي رساني و آگاهي يافتن از ارزش هاي منظر روستايي، نياز به عاريه گرفتن الگوهاي شهري برطرف شده و نسبت به حفظ آنها جديت بيشتري توسط چه جوامع محلي و چه ساير افراد به عمل مي آيد.

به گزارش روابط عمومي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري ، «مهناز اشرفي» اين مطلب را در نشست تخصصي «روز جهاني بناها و محوطه هاي تاريخي فرهنگي» كه به همت گروه باغ و منظر اين پژوهشكده برگزار شد مطرح كرد و به تحليل اصول مناظر روستايي ايكوموس (ايفلا) در بستر ايران پرداخت.
وي گفت: ميراث روستايي بخش مهمي از ميراث بشري است كه حاوي مجموعه يپيچيده اي از ميراث ملموس و ناملموس فرهنگي است و ارتباط تنگاتنگي با محيط و طبيعت پيرامون دارد و به همين دليل هم،از آن به عنوان منظر روستايي نامبرده مي شود.
وي افزود: آنها يكي از رايج ترين گونه هاي منظرهاي فرهنگي زنده هستند و شايد تا قبل از آن اغلب اوقات از روستا به عنوان محدوده اي كه ساختار كالبدي و نهايتاً اجتماعي را در بر مي گرفت ياد مي شد، در حاليكه با اضافه شدن منظر به روستا، به محيط پيرامون و طبيعت و تعامل و نقش انسان در آن تأكيد مي شود.
اشرفي با بيان اينكه بديهي است با شناسايي ابعاد و ارزش هاي مختلف اين مناظر به فهم بهتر شيوه هاي سازگاري مردم با سرزمين دست يافته و به روش هاي توليد مبتني بر بستر فرهنگي و طبيعي توجه لازم خواهد شد تصريح كرد: با توجه به چالش هاي جدي مربوط به تضعيف فرهنگ ها و آداب و رسوم و استفاده غير اصولي و بي رويه از منابع طبيعي شناسايي و حفاظت از مناظر روستايي زنده و فعال بسيار اهميت خواهد داشت.
وي در ادامه با اشاره به اصول مربوط به مناظر روستايي به عنوان ميراث كه توسط ايكوموس و ايفلا مشتركاً در دهلي نو در سال 2017 تدوين شده گفت: ترجمه اين اصول در مجله اثر شماره 80 به چاپ رسيده است كه به زودي در دسترس قرار خواهد گرفت.
اشرفي به طرح بخش هايي از اين سند كه بويژه در بستر ايران مصداق پيدا مي كند و نياز به تأكيد و تفسير دارد پرداخت و گفت: اين سند مورد بحث شامل پيشگفتار، اصول (شامل: تعاريف، اهميت و ضرورت، تهديدها، چالش ها، مزايا و پايداري منظر هاي روستايي) و معيار هاي عمل (شامل: درك منظرهاي روستايي و ارزش هاي ميراثي آن، حمايت از منظر هاي روستايي و ارزش هاي ميراثي آن، مديريت پايدار منظر هاي روستايي و ارزش هاي ميراثي آن و ارتباط و انتقال ميراث و ارزش هاي منظر روستايي) است.
وي تصريح كرد : اين سند به اسناد بين المللي مختلفي كه تاكنون توسط محافل مختلف بين المللي در اين زمينه تدوين شده است اشاره مي كند و در اين خصوص توجه به اسناد تهيه شده توسط اتحاديه بين المللي حفاظت از طبيعت (International Union For Conservation of Nature - IUCN) مورد تأكيد قرارگرفته است، به عنوان مثال تلاش هاي آن سازمان براي حمايت از عشاير در قالب طرح جهاني مربوط به چوپاني پايدار كه مي تواند به ويژه در مورد كشور ما بسيار مصداق داشته باشد، مطرح شده است.
وي با بيان اينكه در اين سند به برنامه سيستم هاي نوآورانه ميراث كشاورزي جهاني مائو (GIAHS) اشاره شده، افزود: در سال گذشته توسط پژوهشكده بنا ها و بافت هاي تاريخي فرهنگي ، 8 نمونه از مناظر ميراث كشاورزي مورد شناسايي و مستند سازي قرار گرفت كه در اين ارتباط مي تواند بسيار مفيد باشد.
رئيس پژوهشكده بنا ها و بافت هاي تاريخي فرهنگي اظهار داشت: اصول ارائه شده در اين سند به دنبال رفع خسارات و تغييرات نامطلوب براي منظر هاي روستايي و جوامع مرتبط با آنها از طريق شناسايي، حراست و ارتقاي ارزشهاي ميراثي آنها است.
اشرفي در ادامه به تفسير اين سند در ايران پرداخت و گفت: سند ارائه شده با تعريف مناظر روستايي دامنه و گستريي وسيعي را ازيك منظر روستايي مطرح مي كند كه اغلب در مواجهه با يك روستا از آن غافليم.
وي تصريح كرد: با نگاه گسترده به همه عوامل و جنبه هاي موثر در شكل گيري منظر روستايي و درك و فهم از شيوه ها و تدابير اصولي و ماندگار بكارگرفته شده در توليد و بهره برداري از منابع در اين آثار، مي توان درس هاي بزرگي براي مديريت سرزمين در آينده گرفت.
رئيس پژوهشكده بناها و بافت هاي فرهنگي تاريخي با بيان اينكه با اين نگاه متوجه مي شويم كه بسياري از ارزش هاي نهفته در مناظر روستايي كشورمان هنوز به طور كامل شناسايي نشده و مورد بي توجهي قرار گرفته اند تصريح كرد: اتفاقات اخير نيز نشان داد در مناطقي كه طي ساليان سال انسان ها با درايت سرزمين و منابع زيستي را درست مديريت كرده اند حتي با وجود سيلاب هاي عظيم تاب آوري خود را به اثبات رسانده اند.
به گفته وي، بسياري از مناظر روستايي كشور كه ارزش هاي ميراثي آنها براي مان محرز شده اند، هنوز آنگونه كه شايسته است مورد شناخت كامل همه ابعاد، در همه مقياس ها، واقع نشده اند، پس در اينصورت صحبت از حفاظت آنها نمي تواند منطقي به نظر برسد.
وي با بيان اينكه انتقال دانش بومي عامل موثري در شناخت و حفاظت ماندگار ارزش هاي مناظر روستايي است تأكيد كرد: لازم است در خصوص استفاده از ابزار هاي مختلف كارآ در اين راستا تلاش كرد.
اشرفي افزود: اين عامل نه تنها به جامعه محلي كمك خواهد كرد تا ضمن آگاهي عميق نسبت به ارزش هاي موجود محيط خود، تعلق خاطر دو چندان كسب كند كه اين امر از نابودي و فراموشي اين دانش جلوگيري خواهد كرد و همچنين با انتقال آن، ديگران نيز در اين ارزش ها شريك خواهند شد.
به گفته اشرفي، با آگاهي رساني و آگاهي يافتن از ارزش هاي منظر روستايي، نياز به عاريه گرفتن الگوهاي شهري برطرف شده و نسبت به حفظ آنها جديت بيشتري توسط چه جوامع محلي و چه ساير افراد به عمل مي آيد.
او افزود: نگاهي كه سعي مي كند نيازها و استاندارد هاي شهري را به طور مساوي و عيناً در روستاها حاكم كند كه موجب يكدست سازي روستا ها و تضعيف هويت آنها مي شود، نشان از عدم شناخت ارزش هاي مناظر روستايي دارد.

** كشاورزي سنتي كارآمد و سازگار با محيط است
سيد محمد سعيد نوري نائيني از چهره هاي شناخته شده اقتصادي ايران به بيان مطالبي در خصوص «كشاورزي سنتي ؛ ميراثي گرانسنگ در كارايي توليدي و پايداري محيط زيست » پرداخت و گفت: كشاورزي سنتي در ايران و جهان داراي دو ويژگي كارآمد و سازگار با محيط زيست است.
وي با بيان اينكه بين كارآمدي و بهره بري تفاوت وجود دارد تصريح كرد: كشاورزي سنتي كارآمد به اين معناست كه در شرايط موجود بتواند به فعاليتش ادامه دهد كه اين به معناي بهره بري نيست از اين رو كشاورزي سنتي كارآمد است.
وي در ادامه پايداري را در سه شكل اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي تعريف و تصريح كرد :فعاليت هاي كشاورزي از نظر زيست محيطي پايدار نيستند؛به عنوان مثال كشاورزي كه روي سطوح شيب دار انجام مي گيرد با شستن خاك محيط زيست را از بين مي برد.
نوري نائيني با بيان اينكه كشاورزي سنتي كارآمد و پايدار است به بيان برخي از ويژگي هاي كشاورزي سنتي پرداخت و گفت: كشاورزي سنتي بايد به روش پيشينيان صورت گيرد.
وي با طرح اين پرسش كه در ايران كشاورزي سنتي وجود دارد يا خير گفت: آنچه در حال حاضر در ايران وجود دارد نه كشاورزي سنتي است نه مدرن بلكه نوعي كشاورزي مختلط است كه مي توان آن را كشاورزي دهقاني ناميد.
نوري نائيني با بيان اينكه كشاورزي سنتي ايران كارآمد و با محيط سازگار است تصريح كرد : آبياري زمين هاي كشاورزي در ايران از دو طريق آب رودخانه و قنات صورت مي گيرد.
وي افزود: در آبياري از طريق رودخانه به وسيله چرخ هاي بزرگ كه اختراع ايرانيان است آب از رودخانه در ظرف هاي بزرگ خارج و در زمين هاي كشاورزي ريخته مي شود.
او اظهار داست: در آبياري به وسيله قنات كه آن نيز اختراع ايرانيان است بدون بهره بري از هيچ نوع انرژي با استفاده از نيروي جاذبه آب به سمت زمين هاي كشاوزي سرازير مي شود.
وي با بيان اينكه قنات ها با محيط زيست سازگار هستند و آسيبي به آن وارد نمي كنند گفت: كشاورزي ايران همراه با فقر است و توليد آن به قدري نيست كه فقر را از بين ببرد از اين رو راه حل آن تبلور دانش و بهره گيري از روش هاي نوين در اين حوزه است.
وي در پاسخ به اين پرسش كه چرا كشاورزي ايران در حال حاضر در شرايطي قرار گرفته كه هيچ كسي ازآن راضي نيست، علت را در سه عامل استفاده نامناسب از تكنولوژي ، قوانين غلط و سياست گذاري هاي نامناسب عنوان كرد.
فراهنگ ** 3377 ** 1355