جای خالی تصمیمات جسورانه در قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی

تهران-ایرنا- مدیرعامل شركت بهینه‌سازی مصرف سوخت معتقد است: در قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی در كشور، جای تصمیمات جسورانه خالی است و همین امر باعث شده تا هر سال، معادل یك هزار و 348 میلیون بشكه نفت خام، انرژی در ایران مصرف شود.

به گزارش روز جمعه خبرنگار اقتصادی ایرنا، قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی و در راس آن بنزین همواره بر سایر موئلفه‌های اقتصادی تاثیرگذار بوده است. این موضوع علاوه بر آنكه بر مواردی مانند قیمت تمام شده كالاها و خدمات سایه انداخته، همچنین یكی از مهمترین فاكتورها در شدت مصرف انرژی به شمار می‌رود.
با نزدیك‌شدن قیمت حامل‌های انرژی به قیمت‌های واقعی، از میزان مصرف كاسته شده و در مقابل با پایین آمدن قیمت‌ها، مصرف بالا می‌رود.
همین موضوع سبب شد تا ایران در میانه دهه 80 شمسی، بنزین را سهمیه‌بندی كند و در ادامه تا اواخر همان دهه، قیمت برخی از حامل‌های انرژی را افزایش دهد. این اقدامات اگرچه تا چند سال بر میزان مصرف و كاهش آن موثر بود اما به دلیل آنكه تورم سالانه در قیمت‌ها در نظر گرفته نشد و از سوی دیگر با جهش قیمت نفت در بازارهای جهانی و افزایش ارزش دلار در ایران، قیمت حامل‌های انرژی دوباره از قیمت‌های واقعی دور شد.
همین امر زمینه را برای رشد دوباره مصرف فراهم كرد تا آنجا كه سالانه چیزی معادل 1348.65 میلیون بشكه نفت خام در ایران به عنوان سوخت می‌سوزد.
با یك حساب سرانگشتی و با در نظر گرفتن صادرات 2 میلیون بشكه‌ای نفت خام، ایران هر سال معادل دوسال از صادرات خود را می‌سوزاند.
در این زمینه گفت و گویی با «محسن دلاویز»، مشاور وزیر نفت و مدیرعامل شركت بهینه‌سازی مصرف سوخت انجام داده‌ایم.
دلاویز در این گفت و گو با اشاره به وضعیت حمل و نقل كشور و تاثیر آن بر مصرف سوخت گفته كه بحث قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی نیازمند تصمیمات منطقی و جسورانه است و برای ساماندهی تقاضای مصرف سوخت باید نگاه‌ها به خودروسازان معطوف شود.
وی معتقد است با وجود پایین بودن سرانه مالكیت خودرو در ایران اما شدت انرژی بالاست و همین امر باعث شده تا حدود 24 درصد از انرژی در كشور در بخش حمل و نقل مصرف شود.
در ادامه متن كامل این گفت و گو را می‌خوانید.

- ایرنا: آمارها نشان می‌دهد شدت مصرف انرژی در ایران بالاست. به نظر شما مهمترین بخش تاثیرگذار در این زمینه، كدام بخش است؟
** دلاویز: مصرف نهایی انرژی در سال 1395، 1348.65 میلیون بشكه معادل نفت خام بوده كه حدود 24درصد آن در بخش حمل و نقل مصرف شده است. از این میزان سهم بنزین 48 درصد، نفت‌گاز 34 درصد، گاز طبیعی 15 درصد، برق 1 درصد و سوخت هوایی 3 درصد بوده است.

- ایرنا: بنابراین بنزین به تنهایی نیمی از مصرف انرژی در بخش حمل و نقل را تشكیل داده است. آیا وضعیت مصرف بنزین در كشور در سال‌های اخیر تغییر كرده و سهمیه‌بندی و توقف آن تاثیری بر میانگین مصرف این سوخت داشته است؟
** دلاویز: مصرف بنزین در اولین سال سهمیه‌بندی یعنی سال 85، به طور میانگین، 73.6 لیتر در روز بود اما با اجرای سهمیه‌بندی، این عدد در سال بعد با افتی حدود 10 میلیون لیتری همراه شد و به 64.5 لیتر در روز رسید.
در ادامه هم تا سال 90 روند مصرف با وجود افزایش تعداد خودروها در كشور، كاهشی بود تا آنجا كه در این سال، میانگین مصرف بنزین در روز زیر 60 میلیون لیتر بود اما بعد از آن شیب مصرف بنزین معكوس شد و متوسط مصرف روزانه بنزین در سال 96 حدود 80.7 میلیون لیتر و در سال 97 حدود 87.7 میلیون لیتر بوده است.
این اعداد نشان می‌دهد رشد مصرف بنزین در سال 97 نسبت به 90، 46.5 درصد و در سال 97 نسبت به 96 حدود 8.7 درصد بوده است. این در شرایطی است كه رشد آمار خودرو سبك در سال گذشته در مقایسه با سال قبل آن تنها به 3.4 درصد می رسد.
آمارها نشان می‌دهد این رشد مصرف در سال‌های قبل از آن متناسب با رشد تعداد خودرو در كشور افزایش پیدا كرده اما در سال گذشته این نسبت بر هم خورده و رشد مصرف بنزین در مقایسه با رشد تولید خودرو 2 برابر شده است.

- ایرنا: میانگین مصرف بنزین در سال گذشته حدود 87.7 میلیون لیتر بوده است، مصرف بنزین در تعطیلات نوروز چه رقمی را ثبت كرد؟
** دلاویز: متوسط مصرف روزانه بنزین در تعطیلات نوروز (27 اسفند 97 تا 16 فروردین 98) 97.447 میلیون لیتر بود و در همین ایام ركورد مصرف بنزین در كشور شكست و در یك روز 135.8 میلیون لیتر بنزین راهی باك خودروها شد.

- ایرنا: در كنار بنزین، خودروهای سبك از سی.ان.جی نیز استفاده می‌كنند و به نوعی می‌توان سی.ان.جی را در ایران به عنوان سوخت دوم خودروهای سبك دانست. وضعیت مصرف این سوخت در حوزه حمل و نقل چگونه است؟
** دلاویز: متوسط مصرف روزانه گاز طبیعی در سال 96 حدود 20.9 میلیون مترمكعب بود. با نگاهی به آمار مشخص می‌شود كه سهم بنزین و گاز طبیعی را در بخش خودروهای سبك در سال 85 یا همان سال اجرای طرح سهمیه‌بندی اختلاف زیادی داشته و در این سال بنزین 97.9 درصد و گاز طبیعی 2.2 درصد از سوخت مورد نیاز خودروهای سبك را تامین كرده است.
با دونرخی شدن و افزایش قیمت بنزین آزاد این نسبت تغییر كرد تا آنجا كه در سال 91حدود 25 درصد از سوخت خودروهای سبك توسط گاز طبیعی یا همان سی ان جی تامین می‌شد و بنزین سهمی 75 دردی در این بین داشت.
اما این روند ادامه‌دار نبود و از آن سال به بعد سهم سی.ان.جی در سبد سوخت خودروها كاهش پیدا كرد. در سال 96 خودروهای سبك، 77.5 درصد از سوخت مورد نیاز خود را از بنزین و 22.5 درصد دیگر را از گاز طبیعی تامین كردند.

- ایرنا: به طور متوسط هر خودروی ایرانی چه میزان سوخت مصرف می‌كند؟ و در این مصرف چقدر یارانه پرداخت می‌شود؟
** دلاویز: متوسط مصرف سوخت خودروهای تولیدی كشور در سال 97 حدود 7.7 لیتر در صد كیلومتر بود. آمارها نشان می‌دهد در سال 96 به طور متوسط روزانه 51.7 میلیون دلار یارانه در بخش حمل و نقل پرداخت شده كه سهم بنزین 13.1 میلیون دلار و سهم نفت‌گاز 38.6 میلیون دلار بوده است.

- ایرنا: آمار مصرف خودروهای ایرانی در مقایسه با جهان به شدت بالاست؟ اگر پاسخ شما مثبت است، علت این امر را چه می‌دانید؟
** دلاویز: حمل و نقل در ایران ویژگی‌های متفاوت دارد كه مهمترین آن را می‌توان شدت انرژی بالا با وجود پایین بودن سرانه مالكیت خودرو در كشور دانست. تعداد خودرو در ایران به ازای هر یك هزار نفر 240 دستگاه خودرو است كه این عدد برای كشور آمریكا 833 و برای ایتالیا 695 ، ژاپن 591 و آلمان 589 است.
ناوگان حمل و نقل سبك و سنگین در ایران فرسوده است. تا پایان سال 97 حدود 19.7 میلیون خودرو سبك (سواری و وانت) در كشور وجود داشت كه از این تعداد با توجه به آمار ناجا، نزدیك به 1.3 میلیون دستگاه خودرو فرسوده سبك در ناوگان تردد می‌كرد. نكته قابل توجه این كه در پنج سال آینده بیش از 1.9 میلیون خودرو به تعداد خودروهای فرسوده اضافه خواهد شد. از یك میلیون خودرو سنگین نیز بیش از 300 هزار دستگاه خودرو فرسوده است.
همچنین بالا بودن مصرف سوخت و آلایندگی خودروهای تولیدی كشور در كنار پایین بودن طول خطوط ریلی در كشور باعث افزایش مصرف سوخت شده است كه این موارد در كنار 11.23 میلیون دستگاه موتورسیكلت كه حدود نیمی از آنها فرسوده هستند شدت انرژی در ایران را بالا برده است.

- ایرنا: آماری از شدت مصرف انرژی در بین بخش‌های مختلف حمل و نقل وجود دارد؟
**دلاویز: براساس مطالعات صورت گرفته در موسسه مطالعات و كنترل ترافیك تهران، میزان شدت انرژی اتوبوس، سه و نیم برابر، تاكسی 22 برابر و خودروها شخصی 26 برابر مترو است.

- ایرنا: نقش خودروسازی‌ها در این مصرف كجاست؟
**دلاویز: برای بهینه‌سازی مصرف سوخت، ابزارهای قانونی جهت اعمال فشار به شركت‌های خودرو‌سازی از جمله ماده 26 جرایم وجود دارد اما به جهت حمایت از تولید ملی از این ظرفیت استفاده نكرده‌ایم ، امیدوارم شركت‌های خودرو‌سازی توجه جدی به بهبود كیفیت خودروهای ساخت داخل در امر بهینه‌سازی مصرف سوخت را انجام دهند، به هر حال معتقدیم با افزایش چشمگیر تولید بنزین گام بزرگ و راهبردی در تولید بنزین برداشته شده اما برای ساماندهی تقاضای مصرف سوخت باید نگاه‌ها به خودرو‌سازان معطوف شود.

- ایرنا: راه حل چیست؟
** دلاویز: استراتژی‌های مهم در كاهش شدت انرژی و كاهش مصرف سوخت و آلایندگی در بخش حمل و نقل شامل منطقی‌كردن سهم هر یك از مدهای حمل ونقل از كل حمل و نقل كشور و توسعه حمل و نقل ریلی، كاهش مصرف سوخت در خودروهای تولیدی و ارتقای فناوری تولید خودرو و موتورسیكلت و حركت به سمت تولید هیبریدی و الكتریكی، ارتقاء كیفیت و كاركرد ناوگان حمل و نقل كشور و نوسازی ناوگان، اصلاح ، تكمیل، بهبود و تدوین قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط با مصرف سوخت و حمل و نقل و نظارت بر اجرای صحیح آنها، اصلاح و بهبود وضعیت ترافیك و كاهش تقاضای سفر، استفاده از سوخت‌های اقتصادی و سالم‌تر با رویكرد سوخت‌های تجدیدپذیر، بهینه‌كردن كیفیت سوخت‌ها و سایر فرآورده‌های نفتی مورد مصرف در خودروها و نحوه توزیع آنها و از همه مهمتر فرهنگ سازی، آموزش و اطلاع‌رسانی خواهد بود.

- ایرنا: چه اقداماتی برای فرهنگ‌سازی كاهش مصرف انرژی انجام شده است؟
** دلاویز: در سال گذشته شركت بهینه‌سازی مصرف سوخت تلاش كرد كه تا با وجود اعتبارات محدود با تعامل و همكاری با شركت بهره‌برداری مترو و راه آهن جمهوری اسلامی و تمركز بر گروه‌های مهم و اثر گذار جامعه مانند دانش‌آموزان و بانوان گام‌های خوبی در عرصه فرهنگ‌سازی مصرف بهینه سوخت انجام دهد و در سال جاری نیز این مهم با جدیت پیگیری خواهد شد.

- ایرنا: به نظر شما بحث سهمیه‌بندی و افزایش قیمت حامل‌های انرژی می‌تواند در كنترل مصرف تاثیرگذار باشد؟
** دلاویز: تجربه نشان داده كه حتما تاثیر خواهد داشت اما نقطه مطلوب برای بهینه‌كردن مصرف ، عرضه سوخت به قیمت واقعی، فارغ از سهمیه و یارانه است.
قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی نیازمند تصمیمات منطقی و جسورانه است . یارانه هنگفت انرژی در این شرایط لطمه‌های جبران ناپذیری به اقتصاد و توسعه كشور وارد می‌كند و این قیمت‌گذاری و مصرف بی‌رویه پیامدهای خطرناكی خواهد داشت و نیازمند عزم ملی و همكاری همه مردم و نهادها به ویژه مجلس و دولت برای برون‌رفت از این وضعیت هستیم.
گفت و گو: حوری قاسمی
اقتصام**4018**9189