۲۸ فروردین ۱۳۹۸ - ۱۰:۲۱
کد خبر 83281686
۰ نفر
سيلاب، چالش بزرگ كشور - سعيد جمالي*

تهران- ايرنا- 90 درصد از 2 هزار و 557 بلاياي طبيعي ثبت شده جهاني بين سال‌هاي 1991 تا 2000، مرتبط با آب بوده است. اين بلايا منجر به مرگ 665 هزار تن، مختل شدن زندگي ميليون‌ها نفر و از بين رفتن منابع اقتصادي فراواني شده است.

مطابق آمار تهيه شده توسط سازمان ملل متحد در ميان بلاياي طبيعي، سيل و طوفان بيشترين تلفات و خسارات را به جوامع بشري وارد آورده‌اند. اين امر در كشور ما نيز صادق است.
در 6 دهه گذشته بيش از پنج هزار و 500 رخداد سيل در كشور ثبت شده است. عواملي نظير رشد جمعيت، توسعه شهرنشيني، تغيير ساختار رودهاي درون‌شهري و از بين رفتن كاركرد طبيعي رود در عبور ايمن سيلاب، ساخت و ساز غيرمجاز در اراضي بستر، تغيير كاربري و افزايش ضريب رواناب، انسداد مجراي جريان به دليل احداث سازه‌هاي غير اصولي و .... سبب افزايش پيشامد و بزرگي سيلاب‌ها شده است. نتايج پژوهش‌هاي منتشر شده هيات بين المللي تغيير اقليم (IPCC) نشان مي‌دهد تغيير اقليم بر بزرگي، طول مدت و تكرار شرايط حدي هيدرولوژيكي (خشكسالي و سيلاب) تأثير شديد مي‌گذارد و ناگواري آن‌ها را مي‌افزايد.
بررسي سيلاب‌هاي چند دهه اخير كشور نشان مي‌دهد تعداد وقوع سيلاب‌هاي ناگهاني با خسارات جاني و مالي قابل توجه به خصوص در فصل تابستان افزايش يافته است. مطالعات انجام گرفته روشنگر آن است كه با وجود قرار گيري كشور ايران در منطقه‌اي بيشتر گرم و خشك و وقوع خشكسالي‌هاي طولاني مدت در آن، رخداد سيلاب در ايران پديده‌اي نادر نيست و سالانه نزديك به 40 رخداد كوچك و بزرگ سيل در گوشه و كنار ايران به وقوع مي‌پيوندد. از ميان سيلاب‌هاي مهم كشور ويژگي برخي از آن‌ها در ادامه آمده است.
در ماه مه سال 1867 مطابق با ارديبهشت 1246 شمسي سيلاب مهمي بخشي از تهران را فرا گرفت. از بررسي اسناد برمي‌آيد اين پيشآمد ناگوار زيان فراواني را بر ساكنين تهران قديم وارد ساخت. 120 سال پس از آن، كشته شدن 300 تن در سيلاب گلابدره تهران خاطره‌اي تلخ را براي تهرانيان به ياد گذاشته است.
با عبور پرآب‌ترين رودخانه‌هاي كشور مانند كارون، دز، كرخه، زهره و مارون از استان خوزستان، اين استان در طول تاريخ همواره دستخوش پيامدهاي سيلاب بوده است. با استناد به آمار تاريخي مي‌توان گفت كه اين منطقه از پتاسيل بالاي سيل خيزي برخوردار است، به نحوي كه از نيمه دوم سده 13 تا اوايل سده 14 حدود 9 مرتبه سيلاب‌هاي مخرب در آن جاري شده است. پيامد برخي از اين سيلاب‌ها عبارت‌اند از: تخريب شوش در زمستان 1248، طغيان بزرگ كارون و شكست پل بند شوشتر در بهار 1264 و تخريب پل شوشتر در پي 5 روز باران شديد سيلاب ديماه 1302.
سيل 8 آبان‌ماه 1394 استان ايلام، بارش حدود 328 ميلي‌متري باران در سه روز باعث وقوع سيلاب شد كه بي‌سابقه‌ترين بارندگي تاريخ ايلام تا زمان حاضر است. بر اثر اين حادثه 8 نفر جان باخته‌اند و بيش از 20 هزار واحد مسكوني، تجاري و آموزشي، يك هزار دستگاه خودرو شخصي و بخشي از تأسيسات زيربنايي و راه‌هاي اصلي و فرعي استان خسارت ديده است. هزينه‌هاي اين سيل شش هزار ميليارد ريال تخمين زده شده است. عرصه‌هاي محيط‌زيستي استان از جمله زيستگاه گوزن ايراني در اين سيل آسيب جدي ديدند.
سيل 26 فروردين 1395 غرب و جنوب غرب ايران سه استان خوزستان، ايلام و لرستان را دربرگرفت و باعث طغيان رودخانه‌هاي دز، كرخه و كارون در استان خوزستان شد. پيك دبي ورودي به درياچه سد دز ناشي از اين سيلاب 8 هزار مترمكعب در ثانيه بوده است كه بعد از رهاسازي باعث خسارت‌هاي فراوان به شهرستان دزفول شد.
سيل 30 دي 1395 در مناطق جنوبي استان سيستان و بلوچستان؛ بارشي به ميزان 164 ميلي‌متر (حجم 6 ميليارد مترمكعب) در چهار روز موجب وقوع سيلاب و طغيان رودخانه‌هاي فصلي شدند كه باعث بسته شدن 15 راه اصلي و فرعي در اين استان گرديد. حدود 3 هزار خانه در مناطق شهري آسيب ديدند و همچنين 3 روستا به دليل هم‌جواري با رودخانه كاملاً تخليه شدند. برآوردهاي نخستين حاكي از خسارت يك هزار و 500 ميليارد ريالي به زيرساخت‌هاي كشاورزي، جاده‌اي و ساختماني در اين استان بوده است.
سيل 25 فروردين 1396 شمال غرب ايران؛ استان‌هاي آذربايجان شرقي و غربي، اردبيل، كردستان و زنجان در اين سيلاب آسيب ديدند. بر اساس اعلام سازمان هواشناسي بارش متوسط در حدود 40 ميلي‌متر به مدت حدود يك روز به‌وقوع پيوسته كه در 15 سال قبل از آن بي‌سابقه گزارش شده است. تعداد جان باختگان اين حادثه 48 نفر اعلام گرديد و در آذربايجان شرقي كه بيشترين قربانيان از اين استان بودند، يك روز عزاي عمومي اعلام شد. در سه استان آذربايجان غربي، شرقي و اردبيل بر اساس آمارهاي اعلام شده 4680 ميليارد ريال خسارت به حوزه كشاورزي، باغي، دامي و پرورش ماهي وارد شده است.
سيل 19 مردادماه 1396 شمال ايران؛ بارش‌هاي شديد به مدت يك روز در استان‌هاي گلستان، خراسان رضوي، خراسان شمالي و سمنان موجب جاري شدن سيل شد و بر اثر آن 14 نفر جان خود را از دست دادند.
سيلاب‌هاي فروردين 1398 غرب و جنوب غربي ايران؛ در نخستين روزهاي بهار 98 برخورد يك جبهه هواي مرطوب مديترانه با جبهه‌هاي گرم در غرب كشور موجب شد تا بارش سيل‌آسا در بخش گسترده‌اي از كشور رخ دهد. براساس تحليل داده‌هاي ايستگاه‌هاي شركت مديريت منابع آب ايران، ميزان حجم ناشي از اين بارش‌ها بيش از 90 ميليارد مترمكعب برآورد مي‌شود. مجموع حجم آورد ناشي از در دو سيل حوضه‌هاي كرخه، دز و كارون مجموعاً نزديك به 7.5 ميليارد متر مكعب برآورد مي‌شود.
مطالعات مشترك دفتر مطالعات و هماهنگي امور ايمني و بازسازي وزارت كشور و برنامه عمران سازمان ملل نشان مي‌دهد سه استان خراسان، خوزستان و فارس به ترتيب با 5، 4.7 و 2.3 رخ داد سيل در هر سال، جزو سيل‌خيز ترين استان‌هاي كشور به حساب مي‌آيند.
كشورمان تاكنون از اين دست ناگواري‌ها زياد به خود ديده است و هميشه توانسته از اين چالش‌ها سربلند بيرون آيد. خوزستان و لرستان و گلستان عزيز دوباره سرزنده و با نشاط به ما لبخند خواهند زد. ما به اراده قوي و نيروي نهفته در دل اين خاك كيمياگونه ايمان داريم.
........................
** كارشناس آب