۲۷ فروردین ۱۳۹۸،‏ ۱۵:۵۵
کد خبر: 83280860
۰ نفر
تهران- پاریس؛ وقتی دیپلماسی فرهنگی یخ روابط را آب می‌كند

تهران- ایرنا- در دنیایی كه به نظر می‌رسد سیاست حرف اول را می‌زند، این فرهنگ است كه دشواری‌ها و اختلافات را به همدلی و هم‌نوایی ملت‌ها بدل می‌كند.

** پرده اول؛ آتش در قلب پاریس
دیشب (دوشنبه شب) كلیسای جامع «نوتردام» پاریس در آتش سوخت، مردم فرانسه در اندوه ایستادند و خاكستر شدن بخشی از بنایی تاریخی عظیم كشورشان را تماشا كردند و هم‌زمان دنیا احاطه شده در تصاویری كه از این آتش هولناك از شبكه‌ها و رسانه‌های مختلف پخش می‌شد آه می‌كشید.
خاطره مشتركی كه روزی «ویكتور هوگو»، نویسنده قرن نوزدهم فرانسه آن را جهانی كرد، در مقابل اندوه و حسرت سنگین مردم دنیا شعله می‌كشید. این اندوه شاید از مفهوم جهان‌وطنی بنایی می‌آمد كه 188 سال پیش ویكتور هوگو در جهانی شدنش كوشید. او «گوژپشت نوتردام» را نوشت و جهانی را مسحور داستانی كرد كه در همین كلیسای عظیم رخ می‌داد.
وقتی مفاهیم جهان‌وطنی جان می‌گیرند، مناسبات سیاسی رنگ می‌بازند. دنیا بارها به خود دیده است كه چگونه كشورها در سایه چتر فرهنگ و تعلقات جهان‌وطنی با همه اختلاف نظرها گرد هم آمده‌اند.
آنگاه كه تاریخ و میراث ملتی دستخوش حادثه می‌شود، شرایط دیپلماسی سیاسی در واكنش‌ها جایی ندارد. میراث فرهنگ و تاریخ برای كشوری مثل ایران كه خود درد تخریب آثار و میراث فرهنگی را چشیده و قدر بازمانده‌هایش را دریافته، در هر جای دنیا كه رخ دهد، مهم است.

**پرده دوم؛ سردی روابط دیپلماتیك
مهم نیست سفیر فرانسه در تهران هنوز نیامده و نرسیده به دلیل اظهارنظر نسنجیده یك دیپلمات دیگر كشورش، احظار شود. مهم نیست چقدر این اظهار نظر برجام ستیزی را در جهان دامن زد؛ برجامی كه با همه بدعهدی‌ها به چنگ و دندان اعتبار حرف ایران و اعتقاد به وفای به عهد حفظ شده است. مهم نیست توئیت نسنجیده سفیر فرانسه در آمریكا در آخرین روزهای كاری تا اندازه برای تهران گران تمام شده باشد؛ مهم این است كه تهران از وقوع حریق در كلیسای نوتردام و تخریب بخشی از آن، اندوهگین است.

**پرده سوم؛ همدردی وزیر فرهنگ‌آشنا
محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران كمی بعد از حادثه آتش سوزی در نوتردام در توئیتی نوشت: غمگین شدم وقتی بخشی از نوتردام – بنای برجسته مختص عبادت پروردگار یكتا و بنایی كه از طریق شاهكار ادبی هوگو همه ما را به هم نزدیك تر كرد – پس از 800 سال سر پا ماندن در پی جنگ ها و انقلاب تخریب شد. فكر ما با فرانسوی ها و همه كاتولیك هاست.
او در توئیت دیروز خود در واكنش به ادعای «ژرار آرو» سفیر فرانسه در آمریكا كه گفته بود «اینكه بگویم ایران پس از انقضای برجام اجازه دارد اورانیوم غنی سازی كند، اشتباه است.» واكنش نشان داده بود و به طعنه گفته بود: «برای شركای اروپایی، خواندن سندی كه آن را امضا كردند و قول دادند از آن دفاع كنند، می‌تواند مفید باشد».
روزنامه فرانسوی «لو فیگارو» در بازتاب توئیت ظریف در بیان همدردی ایران با فرانسویان، نوشت: رمان‌های ویكتور هوگو همچون «بینوایان» و « گوژپشت نوتردام» از پُرخواننده‌ترین رمان‌ها در ایران محسوب می‌شوند. آیت الله علی خامنه‌ای نیز تحسین خود نسبت به نویسندگان فرانسوی به ویژه «رومن رولان» برنده جایزه نوبل ادبی را پنهان نكرده است.
سفارت فرانسه در تهران نیز با قدردانی از ابراز همدردی ظریف و ایرانیان در پی بروز آتش سوزی در كلیسای نوتردام، در توئیتی نوشت: نوتردام متعلق به میراث بشری و همه كسانی است كه دوستدار آن هستند.

** پشت پرده؛ تاریخ كهن تعامل فرهنگی
سابقه حضور نخستین ایرانی ها در فرانسه را می توان به بیش از شش قرن پیش نسبت داد، با این همه و همگام با شتاب گرفتن مراودات فرهنگی و علمی ایرانیان با مغرب زمین از قرن نوزدهم میلادی، این كشور جایگاهی قابل توجه در میان سیاستمداران و دانش آموختگان ایرانی یافت.
از ثمره های چنین مراوداتی می توان به تاسیس مراكز متعدد آموزش زبان فرانسه در ایران همچنین اعزام نخستین گروه از دانش پژوهان ایرانی به این كشور و تربیت شمار قابل توجهی از فرهیختگان علمی و اجتماعی ایران در مراكز آموزش عالی فرانسه اشاره كرد. زبان فرانسه از قرن نوزدهم میلادی به عنوان نخستین زبان خارجی و اروپایی در ایران شناخته شد و برخی پادشاهان قاجار و نزدیكان آنان در دربار پادشاهی با این زبان آشنایی داشتند. سران قاجار از نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی در مكاتبات و مراودات خود با سران ممالك مغرب زمین از زبان فرانسه استفاده می كردند.
ایران شناسی در فرانسه نیز همراه با سایر گرایش های شرق شناسی، قدمتی دیرینه دارد. توجه به میراث غنی و دیرپای فرهنگی ـ تمدنی ایران در قالب فعالیت های باستان شناسی، شناخت ریشه های زبان های باستانی و خط های كهن ایرانی و مطالعه زبان فارسی، تصحیح و انتشار متون كهن، از مهمترین عرصه های مورد علاقه ایران شناسان فرانسوی به ویژه در قرن نوزدهم بود. این مسیر با انعقاد قراردادهای رسمی میان نهادها و مؤسسات علمی فرانسوی با دولت ایران، در قرون نوزدهم و بیستم به صورت گسترده ای ادامه یافت. هرچند مناسبات و تبادلات فرهنگی در دوره هایی با فراز و فرود همراه بود؛ با نگاهی گذرا به فعالیت های ایران شناسان فرانسوی، می توان دریافت در هیچ دورانی مطالعات ایران شناسی در فرانسه تعطیل نشده است.
نگاهی گذرا به صدها سال ارتباط ایران و فرانسه به تنهایی می‌تواند توضیحی بر این امر باشد كه چرا همواره در تمام فراز و فرودهای مراودات سیاسی تهران- پاریس، تعاملات فرهنگی به قوت خود باقی ماند. هرچند برخی تحولات نظام بین الملل و روندهای جدید جهانی را دلیلی برای كنار گذاشتن دیپلماسی سنتی و تاكید بر اشكال جدید دیپلماسی به ویژه دیپلماسی عمومی- فرهنگی می‌دانند، شاید بتوان دلیل ناكارآمدی دیپلماسی سنتی را بی‌توجهی به وجوه فرهنگی و روح تعامل معنوی كشورها دانست.
كلیسای نوتردام دیشب در آتش سوخت و تخریب گسترده آن كه برخی رسانه‌ها آن را دو سوم بنا تخمین می‌زنند، گواه دیگری از معجزه فرهنگ در گشودن گره در عالم سیاستی است كه دیگر حرف اول را در دنیا نمی‌زند.
گزارش از: فائزه طاهری
فراهنگ ** 9053