35 دانشگاه كشور دانشجوی خارجی جذب می كنند-2(پایانی)

تهران - ایرنا مدیركل امور دانشجویان غیرایرانی سازمان امور دانشجویان می گوید: در دو سال گذشته تعداد دانشگاه هایی كه در سند راهبردی، تمهیداتی برای جذب دانشجوی خارجی فراهم كنند افزایش یافت و حدود 35 دانشگاه اقدام به پذیرش دانشجوی خارجی كردند.

در قسمت اول گفت و گوی خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا با دكتر عبدالحمید علیزاده به ضرورت های پذیرش دانشجویان غیرایرانی در دانشگاه های داخل كشور و توجه به امور فرهنگی،روانی و عاطفی این دانشجویان اشاره شد.

در این بخش قسمت دوم و پایانی مصاحبه با علیزاده را از نظر می گذرانید.

**ایرنا: آقای دكتر، سیاست دانشگاه های ایران در جذب دانشجویان خارجی برای چه مقاطعی است؟

**علیزاده: در طول سالیان اخیر، گرایش از مقاطع پایین تر به مقاطع بالاتر تحصیل صورت گرفته چرا كه اولویت ما پذیرش دانشجوی خارجی در مقاطع تحصیلی بالاتر است. به این دلیل كه بازدهی دانش آموختگان در مقاطع بالاتر بهتر از سایر مقاطع بود و در كشورهای متبوع، این دسته از متقاضیانِ دانش آموخته ماهر، سریع تر به مناصب اداری و اجرایی و ارائه خدمت می رسند.

تمام تلاش مان این است كه پذیرش ها به سمت مقاطع كارشناسی ارشد و دكتری سوق یابد و جای خوشحالی دارد در دو سال اخیر، رشد چشمگیری در پذیرش دانشجوی خارجی در مقاطع تحصیلات تكمیلی صورت گرفت. دانشجویان خارجی عمدتاً با مسائل و مشكلات عاطفی و روانی مواجه هستند. برآیند این مسائل، پای كیفیت در تحصیل را هم به میان می آورد.

**ایرنا: چه اقداماتی انجام می دهید كه ضمن برطرف ساختن مشكلات و نیازهای فرهنگی و عاطفی، كیفیت تحصیل این دانشجویان هم در كشور حفظ شود؟

**علیزاده: در مقوله آموزش و تربیت نیروی انسانی سه فاكتور تاثیرگذار، نقش دارد. نخست سیاست های كلان و اسناد بالادستی است. دوم دانشگاه ها و مدیران دانشگاهی و سوم استادان و كاركنان دانشگاه ها هستند.

در سال های اخیر تحولات خوبی در تعامل با دانشگاه ها رقم خورد به طوری كه بسیاری از امور اجرایی، آموزشی و كنسولی به دانشگاه ها تفویض شده است و به عبارتی حوزه ستادی صرفا نقش پشتیبانی، راهبردی و نظارتی را بر عهده دارد.

این دانشگاه ها هستند كه عملیات اجرایی را به خوبی انجام می دهند و برای این كار به دو عاملِ زیرساخت های فیزیكی و انسانی همچنین تسلط بر فرایندها نیاز است. زیرساخت های فیزیكی شامل فضای آموزشی، كتابخانه و خوابگاه می شود اما نیروی انسانی یعنی استادان و كاركنان كه خدمات آموزشی، دانشجویی، رفاهی، پژوهشی و حتی فرهنگی به این دانشجویان ارائه می دهند. آنچه امروز در حوزه های ستادی وجود دارد بر اساس تجربیات قبل یا تجربیات مدیران در حوزه های بین المللی است كه به دانشگاه ها انتقال داده می شود.

تمام تلاش و خواسته اداره كل امور دانشجویان غیرایرانی سازمان امور دانشجویان بر این قرار گرفته كه دانشگاه ها با عزم جزم این تجربیات، انگیزه و اشتیاق را به اعضای هیأت علمی و پرسنل خود انتقال دهند. در واقع ایده آل این است كه این بخش از دانشگاه به عنوان خط مقدم پذیرش دانشجوی خارجی، زمینه های جذب را بالا برده و با طرق مختلف اعم از ارائه اطلاعات و آمار مورد نیاز متقاضیان خارجی در صفحه شخصی اساتید، امر جذب و پذیرش را تسهیل كنند. از این رو، ضرورت دارد دانشگاه زیرساخت های نرم افزاری و سخت افزاری لازم را برای استادان و حوزه ستادی هم این زمینه را برای دانشگاه فراهم سازد.

در واقع سه بخش تاثیر گذار استاد- دانشگاه- حوزه ستادی به صورت یك تیم در طول هم قرار گرفته و از حوزه های بالادستی به حوزه های پایین دستی، نقش ها از پشتیبانی و نظارت به اجرا تغییر می كند. شخصاً 12 تجربه موفق دنیا را در پذیرش و جذب دانشجوی خارجی، مطالعه كرده ام. در تمام این موارد، فرد خارجی برای تحصیل در آن كشور به وزارت علوم و دانشگاه نامه نمی دهد بلكه مستقیم با استاد در ارتباط است و استاد بله یا خیر اولیه را به دانشجو اعلام می كند؛ در این مرحله به سادگی و با یك ایمیل این ارتباط برقرار می شود. استاد بر اساس پشتیبانی، میزان بودجه پژوهشی، فضای آزمایشگاهی، داشته ها و زمانبندی خود همچنین میزان حمایتی كه از دانشگاه دریافت می كند، می تواند متقاضی را بپذیرد.

سپس دانشگاه در نقش یك مجموعه اجراییِ تسهیل كننده وارد آن پروژه می شود و برای دانشجو و استاد كار می كند به طوریكه بر اساس نظر مثبت و اولیه استاد به دانشجو، دانشگاه سریع دست به كار شده و مقدمات پذیرش این دانشجو را از جمله ارسال نامه رسمی پذیرش، تمهیدات ویزا، اطلاع رسانی مناسب انجام می دهد.

استاد هم باید توانمندی های خود را در سایه بستر الكترونیك به هر فردی كه در دنیا به اینترنت و زمینه مطالعاتی آن استاد علاقه دارد، معرفی كند. به عبارت دیگر، این متقاضی است كه استاد را می یابد و با او مكاتبه می كند. در تجربیات موفقی كه از آمریكا، كانادا، استرالیا، انگلستان، نیوزلند، آلمان حتی مالزی و كشورهای تازه استقلال یافته شوروی برای پذیرش دانشجوی خارجی به دست آمده، حوزه ستادی وزارت علوم این كشورها هیچ دخالتی نمی كند چرا كه به اندازه كافی تفویض اختیار شده و دانشگاه ها تجربیات خوبی را كسب كرده اند. سنوات متعددی سپری و مراحل آزمون و خطا در این كشورها طی شده است و اكنون تنها موضوع كیفیت در صدر سیاست های آن سیستم ها قرار گرفته و حوزه ستادی دغدغه كیفیت ندارد. دانشگاه هم در جذب دانشجوی خارجی، كیفیت ها را حفظ می كند. حوزه ستادی نقش پشتیبانی دارد یعنی در سیاستگذاری، قانونگذاری و تسهیل فرایندها باید نقش داشته باشد.

در دو سال گذشته رویكرد سازمان امور دانشجویان این بود كه اقدامات اجرایی را از خودمان سلب و به دانشگاه ها تفویض كنیم چرا كه وزارت علوم هم نباید پا به پای دانشگاه ها اقدامات اجرایی انجام دهد بلكه باید اجازه دهیم دانشگاه ها بر اساس آیین نامه وارد كار شوند. با فراهم شدن زیرساخت ها مرحله انگیزش و تشویق استادان آغاز شود. آموزش عالی ایران اگر می خواهد در مقوله پذیرش دانشجوی خارجی موفق باشد باید به استادان خود اعتبار ویژه ای دهد تا در خط مقدم پذیرش دانشجوی خارجی قرار گیرند.

عضو هیات علمی نیز باید از یك نگاه و كاراكترهای اولیه بین المللی برخوردار و صفحه شخصی استاد در فضای اینترنت باید با زبان بین المللی فعال باشد و دانشجو به راحتی بتواند اطلاعات مورد نیاز خود را از سایت این استاد بهره برداری كند. داشتن گرنت علمی از ویژگی دیگر استاد است كه برای پروژه تحقیقاتی فرد دانشجو زمینه های اعتباری و مالی وجود داشته باشد.

ذكر این نكته ضروری ست كه تا همین جا نیز اتفاقات خوبی رقم خورده است. اگر 10 سال پیش این سوال را از بنده به عنوان مسئول می پرسیدید شاید تیتر مصاحبه چیز دیگری بود و سوال بسیاركلی و این بود كه آیا می توانیم دانشجوی خارجی بپذیریم یا نه؟ اما امروز از این مرزها عبور كرده ایم. سوال امروز در زمینه های تخصصی تر و جزییات بیشتر مطرح است و این مسئله نشان می دهد دانشگاه ها وارد گود شده اند و برای جذب دانشجوی خارجی هدف، برنامه و اقدام تعیین شده اما شتاب حركت هنوز رضایت بخش نیست.

در مقوله پذیرش دانشجوی خارجی سند ملی برنامه ششم توسعه را داریم و حول این سند ملی یك عزم ملی هم دیده می شود. اما این عزم ملی باید از جای مناسب مثل سیاست ها و بسته های حمایتی و تشویقی برای دانشگاه ها و استادان شروع شود. هر قدر هم در حوزه ستادی و دانشگاه ها برنامه ریزی و تلاش كنیم، موفق نخواهیم شد مگر اینكه از دل خط مقدم آموزش عالی كه استادان هستند شروع كنیم و بسته های تشویقی را برای پذیرش دانشجوی خارجی و تربیت نیروی انسانی با كیفیتی كه مدنظرمان است، در نظر بگیریم. پس معتقدم در این مرحله گذار از نگاه سنتی ملی به آموزش عالی به نگاه مدرن بین المللی حول سندی ملی باید از نیروی متخصص و منابع نیروی انسانی ماهرمان استفاده كنیم.

**ایرنا: دانشجویان شهریه پرداز در سال چقدر ارز آوری برای كشور دارند؟

**علیزاده: در مباحث مالی یك بحث كلی وجود دارد. در دوران تحریم به سر می بریم و در فروش و صادرات كالاها مشكل داریم كه باید چانه زنی كنیم؛ حتی اگر بتوانیم بفروشیم در برگرداندن ارز حاصل از صادرات، در مضیقه هستیم. اما علم كالایی تحریم ناپذیر بوده و تعاملات بین المللی و صدور علم مقوله ای متفاوت از سایر تعاملات اقتصادی و سیاسی است. تعاملات بین المللی وزارت علوم در چند سال اخیر این موضوع را به شدت تایید می كند. خروجی رفت و آمدهای بین المللی كشورهای دیگر منجر به پذیرش دانشجوی خارجی شهریه پرداز می شود؛ به عبارتی با مشكلات و تحریم های مالی مواجه نیست. دانشجوی علاقه مند، كالای ما را كه خدمات تخصصی علمی و آموزشی است می خواهد، پس با پای خودش مراجعه و در داخل كشور ثبت نام می كند و شهریه را در داخل كشور می پردازد.

این امر بیانگر این است كه اصطلاحاً خدمات تخصصی آموزشی در دوران تحریم می تواند به عنوان یك منبع درآمدی غیرنفتی قلمداد شده و كالایی تحریم ناپذیر است. البته سیاست های مالی و شهریه و میزان درآمد هر دانشگاه را هیأت های امنا تعیین می كنند.

سازمان امور دانشجویان صرفاً آموزش دانشجویان خارجی را بر عهده ندارد. بلكه رفع نیازها و دغدغه های فرهنگی حتی عاطفی این دانشجویان هم در اولویت ها قرار دارد چرا كه با دوری از وطن و آشنا نبودن با زبان كشور میزبان، آسیب هایی متوجه این دانشجویان است.

**ایرنا: چه اقداماتی برای تقویت مسائل فرهنگی و عاطفی دانشجویان انجام داده اید؟

**علیزاده: شاید ما از معدود كشورهایی در دنیا هستیم كه در حوزه ستادی، اداره كلی به این شكل برای مدیریت امور دانشجویان خارجی دارد. همچنین اداره ای در دل این اداره كل با عنوان اداره امور فرهنگی و كارگروه فرهنگی ویژه دانشجویان غیرایرانی داریم. علاوه بر این، سالانه برنامه های ویژه فرهنگی برای دانشجویان خارجی مثل جشن دانش آموختگی و اردوهای نوروزی برگزار می كنیم كه با جنبه های دینی، مذهبی، فرهنگی، ملی، جغرافیایی ایران آشنا می شوند. دانشگاه ها در این مسئله به درجه ای از بلوغ رسیده اند كه خودشان مستقیم وارد این مسئله شده اند و ما نیز نقش پشتیبان را داریم و دانشگاه ها را در حد توان تقویت می كنیم.

هر چند سختی ها و كاستی هایی وجود دارد اما باید به پویایی این مسیر هم توجه كرد. همه اینها به این مسئله باز می گردد كه جامعه ای كه می خواهد آموزش عالی بین المللی داشته باشد باید پارامترهای بین المللی را هم تا حدودی در اختیار گیرد.

**ایرنا: برخورد و ارتباط دانشجویان ایرانی با دانشجویان خارجی در چه قالبی می گنجد؟

**علیزاده: شاید در ابتدای امر از اینكه دانشجوی خارجی با دانشجوی ایرانی در یك خوابگاه و طبقه باشند، دغدغه هایی وجود داشت اما الان باید گفت در بسیاری از دانشگاه های ما مسابقه های فرهنگی و ورزشی كه برگزار می شود، تیم های دانشجویی دانشگاه های خارجی و ایرانی ما در تورنمنت های مختلف با هم شركت می كنند. در كنار هم تحصیل كرده و مهمتر اینكه بر اساس گزارش ها و مستندات موجود باید گفت جامعه نیز از این مقوله به عنوان یك پدیده اجتماعی نوین به خوبی استقبال كرده است. این یك اصل است كه وقتی دانشجو وارد دانشگاه شد تنها تفاوت دو دانشجوی ایرانی و خارجی در پاسپورت شان بوده اما آموزش، غذا، اسكان و تردد آنها یكی است. به عنوان مهمانان دانشگاه های ایران، اگر دانشجوی خارجی دچار كسالت شود دانشگاه بلافاصله به كمك این دانشجو می رود. هدف غایی ما این است كه در دل فرهنگ های مختلف، اشتراك فرهنگی نوین كسب كنیم.

**ایرنا: كدام دانشگاه ها بیشترین جذب را در دانشجویان خارجی دارند؟

**علیزاده: در دو سال گذشته تعداد دانشگاه هایی كه حائز شرایط بوده و تلاش كردند در سند راهبردی، تمهیداتی برای جذب دانشجوی خارجی فراهم كنند افزایش یافته است. حدود 35 دانشگاه فعال در سطوح مختلف اقدام به پذیرش دانشجوی خارجی كرده اند. بر اساس آمار و اطلاعات جمع آوری شده در این بین دانشگاه هایی نظیر تهران، فردوسی مشهد، شهید بهشتی، صنعتی امیركبیر، الزهراء (س)، قم، بین المللی امام خمینی (ره)، كردستان، اصفهان و مازندران تعداد دانشجویان خارجی بیشتری را پذیرش كردند.

البته سایر دانشگاه ها به تازگی وارد مقوله جذب دانشجوی خارجی شده اند. تلاش های ارزشمند و زیادی در حال انجام است كه كافی نیست و ما در حوزه ستادی بر خود واجب می دانیم به عنوان پشتیبان و حامی، كمك شایسته تری به این دسته از دانشگاه ها ارائه دهیم تا به سطح ایده آل برسند و در پایان از دانشگاه ها انتظار داریم در كنار تلاش برای افزایش كمی دانشجویان خارجی، همواره موضوع حفظ اعتبار و كیفیت آموزش را نیز مد نظر قرار دهند.

گفت وگو از: فاطمه زارعی
**9492**1601**