۲۶ فروردین ۱۳۹۸ - ۰۹:۱۷
کد خبر 83278573
۰ نفر
به دنبال جايي براي تحقق روياهاي زنانه

تهران- ايرنا- اگر سن، جنس و تحصيلات و شغل را جزو شاخص‌هاي مهم هويتي بدانيم، آن‌طور كه شواهد نشان مي‌دهد، هرم سني جمعيت مهاجران ايراني خارج از كشور در سال 2017 سالمند شده است و از سال 2015 به بعد، سهم زنان مهاجر نسبت به مردان مهاجر به‌طور قابل‌توجهي افزايش يافته است. به بياني ديگر مهاجرت در ايران در حال زنانه‌شدن است.

هم‌چنين اگر تحصيل را عنصري مهم در هويت بدانيم، 72 درصد ايرانيان در خارج از كشور داراي تحصيلات بالايي هستند و 61 درصد از مهاجران ايراني داراي مشاغل تخصصي‌اند و در مقابل 5.27 درصد در فروشندگي فعال‌اند و 11 درصد كارگر و يك درصد كارگر ساده هستند. كارشناسان و صاحب‌نظران تاكيد دارند تلقي از مساله مهاجرت تغيير كرده و نبايد مساله مهاجرت را يك‌سره منفي دانست؛ گروهي از انديشمندان هم‌چنان مهاجران ايراني را جزو سرمايه‌ ملي به حساب مي‌آورند و معتقدند نبايد اين دسته از شهروندان ايراني را كاملا از دست‌رفته تصور كنيم.

آن‌چنان كه كارشناسان برآورد كرده‌اند، در سال 2000 به ازاي هر 140 مرد 100 زن وجود داشت، در واقع نسبت مردان يك و نيم برابر زنان بود، اين نسبت در سال 2010 به 132 مرد در مقابل 100 زن رسيد؛ اين نسبت در سال 2015 به 112 مرد در مقابل 100 زن كاهش يافت. از سال 2015 تا 2017 تركيب جنسيتي مهاجران به نفع زنان تغيير كرد، بايد گفت، نسبت زنان به ازاي مردان در سال‌هاي 2015 تا 2017 تغيير يافته و تركيب جنسيتي مهاجران ايراني 88 مرد در مقابل 100 زن شد. بنابراين از سال 2015 به بعد سهم زنان مهاجر نسبت به مردان به‌طور قابل توجهي افزايش يافته است و مي‌توان از آن به‌عنوان زنانه شدن مهاجرت خارجي ياد كرد. كارشناسان مي‌گويند اين مسئله بسيار هشداردهنده است و بايد علت هاي فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي آن بررسي شود.

**تغيير وضعيت چند جانبه زنان
به گفته محمود مشفق، عضو هيأت علمي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه علامه طباطبايي افزايش سطح تحصيلات و به‎تبع آن ميل به تحرك اجتماعي در بين زنان منجر به تحركات مكاني و مهاجرتي بيشتر آن‎ها شده است. سهم جمعيت زنان مهاجر در هر دو نوع مهاجرت داخلي و بين‌المللي افزايش چشمگيري دارد. در حالي‌كه بسياري از زنان همراه اعضاي خانواده‌هاي‌شان مهاجرت مي‌كنند، زناني هم هستند كه به تنهايي و مستقل مهاجرت مي‌كنند. اين پديده نگراني‌هاي عمده‌اي را در زمينه سياست‌هاي اساسي در زمينه‌ انطباق پذيري مهاجران زن در محيط شهري و امنيت و حقوق زنان در فرآيندهاي مهاجرتي ايجاد كرده است.

در گذشته، مردان تأمين‌كننده درآمد و معاش خانواده بودند و در بيرون از منزل كار مي‌كردند و زنان فقط در منزل كار مي‌كردند و وظيفه فرزندآوري و نگهداري از خانه را برعهده داشتند، اما امروزه زنان ديگر خود را به اين وظايف سنتي محدود نمي‎دانند و همين تغييرات در نگرش و دگرگوني در باورهاي نسل جوان و در رابطه با تعاريف‎شان از نقش زن در جامعه، افزايش توقعات و آرزوها و تمايلات اقتصادي و اجتماعي باعث شده است، زنان و دختران براي دسترسي به موقعيت‎هاي اجتماعي و اقتصادي بالاتر، بيشتر تلاش كنند.

علاوه بر تلاش براي تحرك اجتماعي، يكي از هدف‌هاي عمده زنان دست‌يابي به موقعيت بهتر و تحرك مكاني است؛ امكاني كه به هرحال در كشور ما براي زنان وجود ندارد. مگر اين‎كه به شكل دستوري صورت بگيرد. در واقع بسياري از كارشناسان اجتماعي-فرهنگي، انواع انتصاب‎هاي زنانه در بدنه دولت را در سال‎هاي اخير، انتصاب‎هاي دستوري و انتخابي مي‎دانند و معتقدند دادن سمت‎هاي مديرتي خاص و البته در رده‎هاي پايين و به‎خصوص در شهرها و استان‎هاي محروم و نه در كلان‎شهرها، بيشتر نوعي نمايش است تا وقوع در تغيير نگرش نسبت به جايگاه اجتماعي، اقتصادي و سياسي زنان.

**مهاجرت در سطح تحصيلات
مشفق معتقد است مهاجرت در مقطع تحصيلات دانشگاهي و عالي در ايران به‎طور روزافزوني در حال افزايش است و مطالعات نشان مي‎دهد بين تحرك اجتماعي ـ كه يكي از پارامترهاي مهم آن ارتقاي سطح تحصيلات است ـ و تحرك مكاني و مهاجرت همبستگي وجود دارد؛ به همين دليل هم‌چنان در آينده سهم زنان در جابه‎جايي‎هاي داخلي و خارجي افزايش خواهد يافت. بايد در نظر داشت، مهاجرت زنان پديده‎اي است كه به‎طورمستقيم رفتارهاي جمعيتي زنان از جمله سن ازدواج، سن باروري، تعداد فرزندان و... را تحت‌الشعاع قرار مي‎دهد.

در مهاجرت‌هاي مستقل زنان، وضعيت و موقعيت اقتصادي و اجتماعي زنان در جامعه مبدأ و فرض زنان از موقعيت‌هاي خود در جامعه مقصد در تصميم‌گيري آن‌ها در امر مهاجرت نقش عمده‌اي را ايفا مي‌كند: «تحرك مكاني و اجتماعي دو استراتژي شناخته شده براي دسترسي به امتيازات اجتماعي بين مردان و زنان است.

دسترسي يك پديده جنسيتي است. نوع، ميزان و حدود انواع دسترسي با توجه به شرايط فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جوامع بين زنان و مردان متفاوت است. تحولات اقتصادي - اجتماعي و نوسازي، زمينه‎هاي دسترسي به امتيازات اقتصادي - اجتماعي را براي زنان به شدت افزايش داده است. امروز زنان به‎دنبال دسترسي به تحصيل، اطلاعات، پول، امكانات، مهارت، موقعيت اجتماعي، مشاركت اجتماعي و... هستند. يكي از اهرم‎هاي زمينه‎ساز براي دسترسي‎هاي بيشتر به اين امتيازات تحرك مكاني و مهاجرت است.

تحوالت شرايط اقتصادي - اجتماعي دركشور، افزايش چشمگير زنان در تحصيلات عالي و تمايل زنان به مشاركت‌هاي اقتصادي و اجتماعي زمينه تحركات جغرافيايي را براي آن‌ها بيشتر فراهم كرده است.»

**نگراني‎ها در مورد مهاجرت زنان
پديده مهاجرت زنان، با روند افزايشي كه دارد، نگراني‌هايي را موجب شده است. در واقع اين‌طورنيست كه زنان با تحصيلات بالا و يا با موقعيت‌هاي مالي مناسب، تصميم به مهاجرت مي‌گيرند و در كشور مقصد به جايگاه دلخواه خود دست مي‌يابند. مهاجرت در هر نوع تحصيلي يا شغلي يا به‌عنوان گريز از محدوديت‌هاي اجتماعي، براي زنان حاشيه‌هاي خاصي به همراه دارد. چرا كه زنان آسيب‌پذيري‌هاي خاصي نيز دارند كه اين مورد از نظر افراد سودجو دور نمي‌ماند و همواره احتمال مورد سوءاستفاده قرا گرفتن زنان وجود دارد.

به گفته آناهيتا سيفي، استاديار حقوق بين‌الملل گروه مطالعات زنان و خانواده دانشگاه علامه طباطبايي، جـنس و سـن افراد نقش كليدي در مهاجرت دارد:«وآن‌ها را بيشتر يا كمتر با تجربه خشونت جنسي و يا نوع خاصي از استثمار نيروي كار و قاچاق انسان مواجه مـي‌كنـد.»

سيفي از مهاجرت زنان به‌عنوان كارگر، پناهنده، دانشجو، شركاي تجاري و ... بـا نـام زنانه شدن مهاجرت نام مي‌برد:«اين نوع مهاجرت شديدا تحـت تاثيرجنسـيت اسـت ومـــي‌توانـــد محـــدوديت‌هـــا و فرصـــت‌هـــا و انگيـــزه‌هـــايي بـــراي مهـــاجرت باشد. اگر در گذشته زن به‌عنوان فرد وابسته به مرد مهاجرت مي‌كرد، بسياري از زنان مجرد و يا زنان با كودكان خود مهاجرت مي‌كنند.»

زناني كه مهاجرت مي‌كنند، معمولا روياهايي در سر دارند و نقشه‌هايي براي رسيدن به ايده‌آل‌هاي‌شان و حتما اين تصور در پس ذهن‌شان نهفته است كه در كشور مقصد، امكانات بهتر و شرايط مناسب‌تري براي تحصيل يا كار خواهند داشت. اما آن‌چنان كه سيفي اشاره مي‌كند: «درهمه جاي دنيا هنوز سنت‌هاي مردسالارانه و نهادهايي كـه زن را در پايين‌ترين رتبه نيروي كار قرار مي‌دهند، وجود دارند. اگرزنان به همين دليل تصميم به مهاجرت مي‌گيرند بايد متوجه باشند كه مهاجران زن در معرض سطح شديد و انـواع مختلـف از تعصـب، تبعـيض، استثمار و خشونت قرار دارند و تعداد قابل توجهي از مهاجرين زن از بدرفتاري، بي‌عدالتي و فقر نسبي و از ازخودبيگانگي رنج مي‌برند.»

**مهاجرت زنان و وظيفه دولت‎ها و كنوانسيون‎ها
زنانه شدن مهاجرت از نظر برخي محققـان مـي‌توانـد فرصـت‌هـا و چالش‌هايي براي زنان ايجاد كند. مهـاجرت مـي‌توانـد دولت‎ها را متوجه نقص در هنجارهـاي اجتماعي عادلانه، ب حقوق زنان و دسترسي به منابع كند. سيفي چنين ادامه مي‎دهد:« مهـاجرت مي‎تواند تا حد مفيد باشد، اما محدوديت هاي زيادي هم ايجاد مي كند، مانند هنجارهاي اجتماعي و قوانين محدود يا انواع تبعيض نژادي وجنسيتي. بسـياري از كنوانسيون‌ها، اعلاميه‌ها و قوانين بين‌المللي در راسـتاي حفاظـت از حقـوق مهـاجران زن ايجاد شده است و كشورها اقداماتي براي بهبود منافع مهاجران و كاهش آسـيب‌پـذيري و خطرات براي آن‌ها انجام داده‌اند. اما هنوز زنان مهاجر، بـا خطرات زيادي مواجه هستند وبرابري فرصت‌ها در خيلي از كشورهاي مقصد، درست مانند كشور مبدا مورد قبول قـرار نگرفته است.»

بنابراين به نظر مي‌رسد دولت مي‌تواند و بايد با تصويب برخي قوانين مرتبط با حقوق زنان در زمينه خانواده، كار و نيز برقراري برابري‌هاي عملي اجتماعي، اقتصادي و سياسي و الحاق به معاهدات و كنوانسيون‌هـاي حمايت از حقوق زنان در داخل كشور، از زنانه شـدن مهـاجرت‌ و لاجرم از آسيب ديدن زنان جلوگيري كند. زنان اين روزها سهم قابل تـوجهي كـه در مهـاجرت‎هـا دارند و دولت در اين مورد نبايد خود را به غفلت بزند؛ دولت‌ها موظفند با ترويج حمايت ازحقـوق زنـان، دسترسي زنان به تحصيلات، به امكانات مناسب دربـازار كـار و داشتن برابري در مسائل خانوادگي از زنان و كرامت او آن چنان كه شايسته است حمايـت كننـد.

منبع: روزنامه توسعه ايراني؛ 1398.01.26
گروه اطلاع رساني**9370**2002