مسئولان به دنبال پیشگیری بحران باشند

تهران-ایرنا- عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی با اشاره به وقوع سیل اخیر گفت: باید مسئولان به دنبال پیشگیری از وقوع بحران باشند نه اینكه فقط زمان وقوع بحران یك مدت با آن درگیر شده و بعد از مدتی آن را رها كنند.

علیرضا برهانی داریان روز یكشنبه در گفت و گو با خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا در زمینه توجه به موضوعات منابع طبیعی در كشور، اظهار كرد: نیاز است برای جلوگیری از غارت منابع طبیعی و تعرض به آن مسئولان اراده لازم را داشته باشند، تا شاهد نابودی آن نباشیم .
به گفته وی در حوزه منابع آب و طبیعی كمترین استفاده از راهكارهای تخصصی اساتید دانشگاه می شود.
عضو هیات علمی دانشگاه اظهار كرد: امروزه در كشور اساتید و دانشجویان ارشد و دكتری از لحاظ علمی و فنی غنی هستند. اما نیاز است نهادهای قانون گذار وزارتخانه ها و سازمان ها را مجبور به استفاده از راهكارهای مناسب دانشگاهی كنند و استفاده از این راهكارها به عنوان قانون مصوب شود.
وی با اشاره به واحدهای آموزشی منابع آب، توضیح داد: در دوره كارشناسی رشته عمران گرایش آب ضعف جدی وجود دارد. شورای برنامه ریزی وزارت علوم با دیدگاه سازه ای خود جایگاهی برای دروس منابع آب نگذاشته است. این موضوع برای كشوری كه همیشه درگیر مسئله آب بوده و توسعه آن وابسته به آب می باشد، بسیار نامناسب است. همچنین تلاش های اساتید ما و چندین دانشگاه دولتی در تهران برای بازنگری دروس در این زمینه راه به جایی نبرده است.

**برنامه ریزی در حوزه آب وجود ندارد
برهانی با اشاره به برنامه ریزی های صورت گرفته در حوزه آب، گفت: برنامه ریزی در زمینه منابع آب با توجه به اینكه ایران یك اقلیم خشك است بسیار اندك می باشد. ایران در منطقه جغرافیایی قرار دارد كه باید سرمایه گذاری هایی از لحاظ آموزشی مصرف و حفظ منابع آب انجام بگیرد كه كمترین اقدامات انجام شده است.
این استاد رشته مدیریت منابع آب و هیدرولوژی ادامه داد: همچنین در مطالعات پایه ای هیدرولوژی كه لازمه هر كشور می باشد نیز كوچكترین كاری صورت نگرفته و اقدامات عمدتا به شكل سازه ای است.
وی در خصوص برنامه ریزی های كنترل سیلاب در كشور عنوان كرد: هنگام وقوع سیل آبخیزداری مطرح می شود تا بسیاری از آبها و رسوباتی كه به صورت سیلاب روان شده كنترل شود و آب باران و سیلاب جذب زمین شود تا خاك و منابع زیر زمینی را تغذیه كنند. اما به دلیل نبود برنامه ریزی و منابع مالی در این زمینه كار اساسی صورت نگرفته است.
برهانی افزود: اقدامات حوزه آب اساسی بوده و نیاز به افق برنامه ریزی چند ساله و بودجه دارد. عدم توجه لازم به این موضوع خسارات زیادی را متوجه كشوركرده است و با توجه به بحث تغییر اقلیم میزان این خسارات در آینده از لحاظ مالی و تلفات انسانی دو چندان می شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینكه در سالهای گذشته نیز در شهرهای جنوبی سیل اتفاق افتاده، گفت: وقوع سیل هشدارهایی بود كه باید از آن درس می گرفتیم. در كارهای دانشگاهی به راحتی می توان این موضوعات را بررسی و مطالعه كرد و اقدامات فنی بالایی نیاز نیست كه از عهده اساتید داخلی خارج باشد. منتهی از طرف وزارت نیرو و صنعت به این موضوعات به اندازه اقدامات سازه ای اهمیت نمی دهند و زمانی كه بحران اتفاق می افتد متوجه وجود این مشكلات می شویم.
برهانی تصریح كرد: ساخت و سازها، تجاوز به حریم رودخانه ها و منابع طبیعی و همچنین تخریب جنگل ها بسیار فاجعه بار است و این موضوع ربطی به سدسازی و غیره ندارد. به عنوان مثال در جاجرود یا فشم بسیاری از ساخت و سازها در بالا دست سد لتیان صورت گرفته است. در كنار همین رودخانه 10 طبقه هتل سازی شده كه شهرداری محل به ازای دریافت مبلغی مجوز صادر كرده است. چنین مشكلی در بالادست سد كرج و بسیاری از نقاط دیگر كشور به شكلهای دیگر مطرح است.
این عضو هیات علمی در ادامه توضیح داد: ساخت و ساز در حریم رودخانه ها به غیر از خطرات مالی و جانی كیفیت رودخانه ها را نیز مورد توجه قرار می دهد در خصوص مناطق لواسان و جاجرود آبی كه از طرف لتیان می آید و برای شرب یك سوم جمعیت تهران استفاده می شود كیفیت بهداشت آن تحت تاثیر این ساخت و سازها به خطر می افتد. تصفیه خانه های آب قادر به پاكسازی بسیاری از این آلودگی ها نیستند و چه بسا منشا بسیاری از بیماریها همین آب آلوده باشد.
وی اظهار كرد: موضوعات منابع طبیعی به كلاف سردرگمی تبدیل شده است. تعرض به حریم رودخانه، نابودی جنگل ها، از بین رفتن مراتع و نبود نظارت صحیح مشكلات را در این حوزه تشدید كرده است.

** صنعت در حوزه آب بسیار كم كاری كرده است
برهانی با اشاره به اینكه كشور اخیرا با بارش بی سابقه ای رو به رو بود كه انتظار سیل از آن می رفت، گفت: در نقاط مختلف كشور عوامل تشدید سیل متفاوت است. به عنوان مثال در سیل گلستان تخریب جنگل ها، در شیراز جاده سازی و طراحی غلط روی مسیر رودخانه بود.
این استاد دانشگاه با بیان اینكه عوامل تشدید سیل به عوامل طبیعی و انسانی بستگی دارد، اظهار كرد: عوامل انسانی تخریب جنگل ها و مراتع در رشته كوه های زاگرس و همچنین تجاوز به حریم رودخانه ها است. اساتید در پی تهیه گزارشی جامع از این حوادث هستند.
وی درباره وقوع سیل در استان خوزستان، گفت: بهره برداری از سیستم های مخازن موجود به درستی انجام نشده است به عنوان مثال در سد دز یك منحنی فرمان وجود دارد كه نحوه بهره برداری از مخزن برای مواقع سیلابی را مشخص می كند.
این عضو هیات علمی افزود: با توجه به اطلاعاتی كه خود وزارت نیرو درباره سد دز داده است باید حدود یك میلیارد متر مكعب مخزن سد خالی می بوده تا در اسفند و فروردین ماه سیلاب ها كنترل شود اما به دلیل مسئله خشكسالی این موضوع رعایت نشده و آب را از سد رها نكرده و مخزن را تا حد ممكن آب گیری كرده اند كه این موضوعات نیز به خطاهای انسانی باز می گردد.
برهانی یادآور شد: علی رغم اینكه دانشگاه ها در حوزه آب كارهای حائز اهمیتی انجام داده اند، صنعت آب كشور در بحث سیلاب و منابع آب بسیار كم كار كرده است.
عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیر با اشاره به تغییرات اقلیمی، توضیح داد: تغییرات اقلیمی و گرمایش كره زمین به گونه ای نیست كه خود را در یك سیل یا خشكسالی نشان دهد بلكه چنین تغییراتی در یك روند دراز مدت صورت می گیرد. لذا توجه به موضوع تغییر اقلیم برای هر اتفاقی چه به منظور توجیه آن و یا گریز از مسئولیت صحیح نیست.
به گفته وی با گرمایش كره زمین در برخی نقاط بارندگی ها افزایش پیدا كرده و در برخی نقاط كاهش كه ایران جزو نقاطی است كه بارش ها به طور كلی در دراز مدت در حال كاهش است.
وی با اشاره به سیل گلستان عنوان كرد: بر اساس گزارشات جنگل تراشی عامل اصلی تشدید سیل شمال كشور است. زمانی كه جنگل و مرتع نابود شود تاثیرات مخربی دارد همچنین به غیر از تاثیرات زیست محیطی روی ایجاد سیلاب نیز تاثیر دارد. در كشورهای پیشرفته مثل آمریكا بعد از مدت ها متو جه شدند كه با تخریب جنگل ها كشور دچار بحران اقتصادی می شود. بنابراین مقرر شد زمان استفاده شركت های خصوصی از جنگل ها به ازای قطع هر درخت یك نهال بكارند تا بتوانند پس از مدت ها از آن بهره برداری كنند.
برهانی ادامه داد: بهره برداری صحیح در ایران وجود ندارد و بعد از مدتی میبینیم منطقه ای را صاف كرده اند و تبعات آن نیز مسائلی مثل وقوع سیلابهای مخرب است.
وی با اشاره به سیل جنوب كشور گفت: در مناطق جنوب مسئله حریم رودخانه در پایین دست است. كه برخی معتقدند به دلیل سد سازی سیل اتفاق افتاده است. سد سازی ممكن است این اطمینان را به شهرداری ها و مردم بدهد تا به حریم رودخانه تجاوز كنند اما بسیاری از مردم در بالادست به حریم سد نیز وارد شده و به منابع طبیعی دست اندازی می كنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینكه رودخانه ها بطور كلی نیاز به لایروبی مرتب دارند كه انجام نشده است، ادامه داد: عدم لایروبی رودخانه ها باعث می شود تا رودخانه كمتر از ظرفیت خود كار كند و آب بیرون زده شود و در شهر نیز عدم رعایت حریم رودخانه، ساخت و سازها و طراحی های غلط ، عدم آمادگی برای سیلابها با دوره برگشت بالا باعث بیرون زدگی آب از مسیر رودخانه شده كه علاوه بر خسارات مادی تلفات انسانی را درپی دارد.
برهانی در خصوص سیل شیراز نیز عنوان كرد: طراحی اشتباه و غیر كارشناسی در دروازه قرآن باعث بروز این حادثه شد. در كشورهای پیشرفته زمانی كه یك نفر كار طراحی را انجام می دهد تا 50 سال آینده نیز اگر برای طراحی مشكلی ایجاد شود باید پاسخگو باشد. بنابراین باید با استفاده از متخصصین منابع آب و هیدرولوژی موضوع سیل دروازه قرآن با دقت و به دور از غوغا سالاری بررسی شده و بر اساس گزارش حاصل از آن مسئولان این طرح مورد مواخذه قرار بگیرند. این امر باید در همه موارد پیگیری شود تا طرحها قانونمند شود و كشور اسیر طرح های غیر كارشناسی نباشد.
وی افزود: همچنین اگر طراحانی كه باعث بروز چنین مشكلاتی می شوند در مجامع قانونی پاسخگو باشند برای دیگران درس عبرت شده و با مسئولیت پذیری كار را انجام می دهند. در این زمینه اگر خلا قانونی وجود دارد مجلس می تواند قانونگذاری كرده یا در قوانین بازنگری كند.

**9465**1601**