ادبیات داستانی ایران به جنبه‌های آموزشی كم لطف است

تهران - ایرنا - نویسنده رمانی «نیست در جهان» كه تجربه مواجهه قهرمان رمان با پدیده سیل را به تحریر درآورده است، گفت: در حال انجام كارهای تحقیقاتی برای نگارش قسمت دوم رمان هستم.

محمداسماعیل حاجی‌علیان روز یكشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی ایرنا با بیان آنكه «نیست در جهان» رمان شخصیت محوری است درباره زندگی قهرمانی با نام «آراز» كه از قوم تركمن است گفت: داستان این رمان از زمانی شروع می‌شود كه سیل در روستای آراز جاری می‌شود و والدین آراز سه، چهار ساله او را كه سخت بیمار است روی اسبی می‌گذارند تا از سیل جان به در برد.
وی ادامه داد: این سیل اولی است كه در رمان وجود دارد و ادامه ماجرا، 20 سال بعد زمانی كه بار دیگر روستایی كه آراز در آن زندگی می‌كند درگیر سیل می شود. در این فاصله پدر آراز كه یكی از تك سواران و افتخارات ایل به شمار می‌رود با پیشكسوت ها و ریش سفیدان بحث می‌كند كه باید به جای آنكه در چادر و كنار رودخانه زندگی كنیم، مسیرهایی را برای هدایت آب بسازیم تا در صورت بروز سیل مجدد كمترین آسیب به زندگی ایل و طایفه كه چادر نشین است وارد شود.
حاجی‌علیان با اشاره به آنكه بزرگان ایل به دلیل برخی از عقاید مانع عملی شدن این پیشنهاد می‌شوند و متاسفانه بعد از گذشت بیست سال بار دیگر به دلیل بارش سنگین باران و وقوع سیل خانواده و قوم آراز مورد تهدید قرار می‌گیرند، خاطرنشان كرد: بعد از وقوع این سیل تمام افراد قبیله جان خود را از دست می‌دهند و تنها دو نفر زنده می‌مانند كه یكی از این دو نفر قهرمان داستان یا همان آراز و همسرش «نیست در جهان» است.
نویسنده مجموعه داستان «ساعت رنگی» با بیان آنكه یكی از مواردی كه كمتر در ادبیات ما مورد توجه قرار می‌گیرد وجه آموزشی در كنار جنبه سرگرمی سازی داستان و رمان هایی است كه به قلم نویسندگان كشورمان به رشته تحریر در می آید، تصریح كرد: هدف من از نوشتن رمان «نیست در جهان» تحقیق و مطالعه ای درباره قوم تركمن بود كه در طی بازه چند دهه اخیر بیش از 50 سیل ویرانگر را تجربه كرده و از سر گذرانده است.
وی ادامه داد: در حقیقت نقاطی كه مردمان تركمن در آن زندگی می كنند و همچنین دشت ها و مناطق گلستان در پنج دهه اخیر بارها به وسیله سیل‌های ویرانگر تهدید شده اند و البته تلفات جانی و خسارات مالی فراوانی را بر این قوم تحمیل كرده است. در حقیقت می‌توان قاطعانه گفت كه زندگی مردمان قوم تركمن در طی چند دهه اخیر با سیل‌های استان گلستان گره خورده است. مانند آنچه در طی ایام نوروز در «آق‌قلا» اتفاق افتاد.
به گفته حاجی‌علیان، همین تحقیق و اتفاقات تاریخ معاصر قوم تركمن در مواجهه با بلایای طبیعی به نگارش این رمان در سال 1385 منتج شد.
وی افزود: برای افزودن جنبه های داستانی رمان تلاش كردم در كنار روایت زندگی آراز به عنوان قهرمان این داستان در قالب رمان، مبانی آموزشی در مواجهه با سیل و راه‌های جلوگیری از آن را به مخاطبان این كتاب انتقال دهم.
نویسنده رمان «دختری با روسری سرخ» با اشاره به آنكه واقعیت آن است كه در ادبیات دانستانی ما در حوزه بلایای طبیعی كارهای متفاوتی انجام شده است اما بیشتر كارها به گونه ای بوده كه از این بلایای طبیعی صرفاً به عنوان یك عنصر دراماتیك برای خلق روایت و حوادث داستانی بهره برده شده است، گفت: واقعیت آن است كه كمتر به جنبه آموزشی رمان پرداخته‌ایم و اگر هم نویسندگانی چنین كرده باشند بیشتر آنانی بودند آموزش مفاهیم ایدئولوژیك و یا انگاره‌های سیاسی را مدنظر قرار داده اند.
حاج‌علیان در پاسخ به این سوال كه آیا دغدغه امور آموزشی در قالب آثار ادبیات داستانی میان نویسندگان ما وجود ندارد یادآورد شد: برخی از نویسندگان بر این مساله تاكید دارند كه مقوله آموزش رسالت ادبیات داستانی و رمان نیست! آنها معتقدند مهمترین وجه رمان؛ سرگرمی است.
وی افزود: واقعیت آن است كه ما نویسندگان رسالت داریم در حوزه فرهنگ كشور برای مردم خود كاری انجام دهیم كه آنها بتوانند زندگی بهتر و راحت تری را تجربه كنند. از سوی دیگر ما با آسیب دیگری هم مواجه هستیم و آن اینكه جامعه ایرانی با توجه به آمارهای موجود كمتر به ادبیات تالیفی علاقه دارد و بیشتر به سمت ادبیات ترجمه گرایش پیدا كرده است. و در این میان اگر نویسندگان داخلی كشورمان با همین مفاهیم و انگاره های آموزشی درصدد خلق داستان و رمان بربیایند كمتر مورد وثوق مخاطبان قرار می‌گیرد.
حاج‌علیان درباره آنكه آیا قصدی برای نگارش فصل دوم رمان «نیست در جهان» دارد با بیان آنكه كارهای ابتدایی و تحقیقاتی برای نگارش فصل دوم این اثر آغاز شده است خاطرنشان كرد: نباید فراموش كنیم كه سیل در نقاط مختلف و مواجهه با آن در مناطق جغرافیایی متفاوت با یكدیگر متفاوت است. به عنوان مثال سیل در منطقه دشت با منطقه كوهستان متفاوت است در محیط كوهپایه سیل می شوید و می برد اما در محیط دشت سیل می آید و می ماند و تبعات ماندگاری بیشتری دارد.
وی ادامه داد: در حال حاضر مشغول كارهای پژوهشی در مورد سیل‌هایی هستم كه در دشت ها به وقوع می پیوندند، مثل سیلی كه در منطقه آق قلا و گلستان در همین ایام شاهد بودیم و امیدوارم كه بعد از به پایان رسیدن این تحقیقات، كار نگارش كتاب دوم «رمان نیست در جهان» را آغاز كنم.
فراهنگ**9266** 9053