این «جهاد»، مقدس است

تهران- ایرنا- انگار كه جنگ باشد، انگار كه نخوابیدن تكلیف باشد؛ عده‌ای برای حفظ ارتباط در روزهای سخت سیل كه همچنان هم در خوزستان جولان می‌دهد، جان‌شان را بی‌منت كف دست‌شان گذاشتند تا صدای امداد و امدادرسانی لحظه‌ای قطع نشود.

این جان بر كفان، لای شكاف زمین رفتند، تن به سیلاب دادند، همان‌طور كه خبرهایش را خواندیم بعضی‌های‌شان حتی تا پای مرگ رفتند تا «ارتباط وصل بماند» كه «ارتباط یعنی ادامه حیات».
روزهای آخر اسفند كسی گمان نمی‌كرد، قرار باشد این‌چنین تلخ به استقبال بهار برویم و «ماتم» عیدی‌مان باشد. اما آسمان آن‌قدر بارید كه سیل شد و به رگ و پی خانه‌ها و انسان‌ها زد.
زمین‌ها دهان باز كردند و خانه‌ها در چشم برهم‌زدنی خوراك سیل شدند. سیل گرسنه‌ای كه از شمال ایران شروع شد و تمام استان‌های غربی كشور را درگیر كرد. حالا هم كه راهش را به سمت خوزستان كج كرده است.
«صادق بیك‌پور» رییس كارگروه تخصصی ارتباط و فناوری اطلاعات مدیریت بحران كشور، از لرستان با خبرنگار علمی ایرنا به گفت‌وگو نشست. تمام این بیست و چند روز تلخ را برای‌مان مرور كرد و با واقعیت‌هایی روبه‌رو شدیم كه تا این لحظه خیلی از چرایی و چگونگی آن با خبر نبودیم.
این روزها زیاد عكس‌های مردی كه در سیلاب سیم مخابرات را در دست گرفته بود را دیده‌ایم، اما نمی‌دانستیم ماجرا چه بود و او چطور جانش را كف دستش گذاشته بود.
عكس و فیلم‌هایی از رانش‌ زمین دیده‌ایم اما نمی‌دانستیم چند نفر چگونه قید همه چیز را زدند و رفتند در دل زمینی كه كسی نمی‌دانست قرار است چند لحظه بعد آن آدم‌ها را ببلعد یا نه. بی‌خوابی و بی خوراكی هم كه برنامه روتین هر روزشان شده بود. آدم‌هایی كه از اتفاق ویژه‌ای كه رخ داده بود شوكه نشدند و رفتند در دل ماجرا.
به 12ساعت قطعی سایت‌های ارتباطی ایلام سر زدیم، به بالنی كه از تهران، راه پلدختر را در پیش گرفت و خودش را به جنوبی‌ترین نقطه كشور رساند و در خلال تمام آن‌ها رسیدیم به اصل ماجرا؛ به آن‌ها كه به دل آب زدند. نترسیدند و پایداری كردند. روایت‌هایی كه از آن روزها باقی مانده، ما را یاد «جهاد» می‌اندازد؛ مقدس است و عجیب.
در ادامه با صحبت‌های بیك‌پور همراه شوید. روایتی كه زاویه دیگری از این دفاع و پایداری را نشان می‌دهد.

** عمق حادثه قابل تصور نبود
شدت، عمق و گستردگی اتفاقاتی كه سیل رقم زد، اصلا قابل تصور نبود و نیست. چه كسی فكرش را می‌كرد، باران بهاری كه چند ماه انتظارش را كشیده بودیم این‌طور بی‌رحمانه بر ما بتازد؟
در روزهای پایانی اسفند ماه، كارگروه تخصصی ارتباط و فناوری اطلاعات مدیریت بحران كشور مانند هر سال، شروع كرد به برنامه‌ریزی برای اتفاقات غیرمترقبه‌ای كه ممكن بود پیش بیاید.
قطعی شبكه برق و اینترنت، خرابی سایت‌های ارتباطی، پاره شدن یا فرسودگی فیبرهای نوری و دهها مشكل دیگر؛ اما هیچ‌كس تصور نمی‌كرد ممكن است چنین چیزی در انتظارمان باشد.
ساختمان‌سازی در بستر رودخانه، عدم لایروبی طی سال‌های متمادی، خشكسالی و مسائل دیگری موجب شد، سیل خسارت‌های‌ این‌چنینی را رقم بزند اما نمی‌خواهیم درباره آن‌ها صحبت كنیم. می‌خواهیم از 24استانی بگوییم كه یك‌مرتبه درگیر بارش‌های سیل‌آسا، سیل و رانش زمین شدند. هیچ‌كس در صد سال اخیر حادثه‌ای با چنین ابعادی را شاهد نبوده است.
ما قبلا هم درگیر سیل شده بودیم، زمانی كه برای یك استان مشكل پیش می‌آمد، یك یا چند استان معین برای آن انتخاب می‌كردیم تا به یاری آن شهر بشتابند، اما چطور می‌شد برای 24استانی كه درگیر سیل است، استان معین انتخاب كرد؟
از كدام استان می‌خواستیم به یاری استان دیگر برود؟ ساختار و چارچوبی كه ما برای مدیریت بحران داشتیم اصلا برای چنین حادثه‌ای تدوین نشده بود. آمادگی ما در حد تجربه همیشگی‌مان بود، اما این‌بار همه چیز فرق داشت.
چندین روز از حضور كارگروه تخصصی ارتباط و فناوری اطلاعات مدیریت بحران كشور در شهرهای بحران‌زده می‌گذرد. حتی آن‌ها كه در دل بحران هستند هم هنوز گاهی اوقات كه عكس‌ها را می‌بینند، باورشان نمی‌شود این تصاویر واقعی است.
چند روز قبل، فیلمی كه در استانداری لرستان با حضور رئیس مجلس به نمایش درآمد تا درباره برخی موارد تصمیم‌گیری شود. با این كه تمام آن صحنه‌ها را قبلا دیده بودیم اما چیزی كه روی پرده و جلوی چشم ما نقش بست، انگار یك فیلم هالیوودی بود كه صحنه‌های تخریب را با ترفندهای كامپیوتری به تصویر می‌كشید.
این‌جا در استان لرستان، دیگر خبری از رودخانه نیست، سر و ته جایی كه قبلا رودخانه بوده اصلا معلوم نیست. جاده‌ها رودخانه شده‌‌اند و رودخانه‌ها دریا. هیچ ساختمانی به چشم نمی‌آید. فقط سقف‌های پشت‌بام‌ها مشخص است.

**حضور وزیر ارتباطات در مناطق سیل‌زده قوت قلب بود
در روزهای سختی كه سیل جان می‌گرفت و برای ما غم سوغات آورد، صفحات مجازی پر شد از عكس و خبرهای مسئولان رده بالایی كه نیم‌خیز در تَرَك‌های زمین و سیلاب‌ها روانه شدند، تیم‌های خبری عكس و فیلم‌هایشان را گرفتند و بعد هم محل را ترك كردند. یك عده حتی همین كار را هم انجام ندادند.
اما در این بین، وزیر جوان ارتباطات دست به آچار شد. عكس تار و یواشكی كه از او منتشر كردند نشان می‌داد آستین همت بالا زده و شانه به شانه مجموعه‌های مختلف وزارتخانه‌اش كار می‌كند.
آذری جهرمی در بحرانی‌ترین نقطه از جغرافیای پلدختر آستین بالا زد و گوشه‌ای از تعمیرات و ساخت مجدد مركز مخابرات را در كنار كارمندان انجام داد. و چه چیزی بیشتر از این می‌توانست به نیروهایی كه شبانه‌روز مشغول كار در آن نقطه بودند قوت قلب دهد؟
او به ویژه‌ترین شكل در این بحران حرف زد، پیگیر شد، پیشنهاد داد، عمل كرد، اخبار مربوط به بحران را منتشر كرد و در مواقع ضروری دستورات قاطع صادر كرد. حضور او، شعف خدمت به هموطن را بین كارمندان مخابرات، وزارت ارتباطات، تیم‌های متخصص و هموطنان آسیب‌دیده از سیل در این مناطق، بیش از پیش كرد.

**رودخانه‌های وحشی
در سیل اخیر دو نوع حادثه را تجربه كردیم؛ یكی سیلی كه به واسطه باران شدید و مدام رخ داد و آب به مرور بالا آمد. خسارت زد، درد به جان ساكنان شهر انداخت، همه چیز را از بین برد.
مانند سیل گلستان و سیلی كه این روزها در خوزستان جاری شده و دست بردار نیست. اگر سدها در خوزستان بشكند، سیلی راه می‌افتد كه كسی نمی‌تواند جلوی آن را بگیرد و به همین دلیل است كه سد را باز می‌كنند.
در كنار این یك سیل دیگر هم داشتیم در ایلام و لرستان. رودخانه‌هایی كه در كوهستان‌های این مناطق وجود دارند، رودخانه‌های وحشی هستند. سیلاب‌هایی كه می‌آید شدید است و كسی كاری از دستش برنمی‌آید كه در مقابله با رودخانه وحشی انجام دهد. همین وحشی بودن رودخانه، عمق حادثه را از هر زمانی بیشتر كرده بود.

** پتروس در آق‌قلا
شبی كه سیل در پلدختر شروع شد، تا قبل از آب به حدی رسید كه كل شهر را به زیر كشید. حالا كه آب فروكش كرده شاهد خانه‌هایی هستیم كه زیر گل و لای دفن شده‌اند.
گلستان، اولین استانی بود كه طعمه سیل شد. یك كارمند مخابرات به تنهایی، بدون هیچ پشتیبانی به دل سیل زد تا ارتباط مركز مخابرات آق‌قلا لحظه‌ای قطع نشود.
روزی كه عكسی از پایداری این مرد در آن شرایط منتشر شد، بعضی‌هایمان نیز یاد پتروس افتادیم. مرد فداكاری كه جلوی آب سد را گرفت؛ یكه و تنها. كارمند مخابرات كه لحظه‌ای كار و تجهیزاتش را رها نكرد تا نكند یك لحظه ارتباط قطع شود.

** ایلام و یك اتفاق غیر منتظره
قطع 12ساعته كل ارتباطات در ایلام بزرگ‌ترین بحران ارتباطی در سیل اخیر بود. پیش‌بینی كارگروه تخصصی ارتباط و فناوری اطلاعات مدیریت بحران كشور برای مواقع بحرانی و عدم قطعی ارتباط به این صورت است كه آن‌ها معمولا چند مسیر جایگزین نیز ایجاد می‌كنند تا اگر یكی از راه ارتباطی قطع شد، راه دیگری وجود داشته باشد.
در ایلام اما یك اتفاق غیر منتظره رخ داد. راه‌های ارتباطی كه از كرمانشاه، خوزستان و لرستان به ایلام وجود داشت در یك اتفاق كاملا نادر و استثنایی، در یك پروسه كوتاه بین ساعت 10 شب تا یك و نیم بامداد هر سه مسیر قطع شدند.
یك مسیر به دلیل سیلابی شدن رودخانه و تخریب پل، دو مسیر دیگر به دلیل رانش زمین. تا صبح آن شب، بارش‌ها سیل‌آسا بود. تیم‌های ما آماده بودند تا نقاط قطع شده را شناسایی و تعمیر كنند اما راه ارتباطی از سمت خوزستان و مهران كاملا زیر آب رفته بود.
مسیر ارتباطی سمت كرمانشاه دقیقا كنار رودخانه بود، راه ارتباطی سمت لرستان هم دچار رانش زمین شده بود و امكان نزدیك شدن به هیچ‌كدام از این سه مسیر وجود نداشت جرات می‌خواست به آن سمت نزدیك شد.
اما این قطعی12ساعت بیشتر طول نكشید. درست است كه در ظاهر كسی جرات نزدیك شدن به این سه نقطه خطرناك و پر ریسك را نداشت. هیچ چیز آن شب عادی نبود.

** آن‌چه بر پلدختر گذشت
مخابرات پلدختر هم مانند اغلب خانه‌ها و ادارات این شهرستان، زیر آب رفت اما از آن‌جا كه همه می‌دانند چقدر ارتباط در این شرایط مهم است، مخابراتی‌ها تا لحظه آخر كه خطر قدم به قدم به جان‌شان نزدیك می‌شد، محل كارشان را ترك نكردند.
محلی كه سیل آن را به جایی تبدیل كرده كه انگار هیچوقت وجود نداشته است. اما ارتباطات تلفن همراه همین مركز درست بعد از یك شب، راه افتاد.
راه‌اندازی تلفن ثابت نیز در دست اقدام است اما از آن‌جا كه تمام زیرساخت‌ها را آب برده است، به فرصت بیشتری نیاز داریم تا همه چیز را از نو بسازیم.
برای بازسازی برخی نقاط زیر باران شدید و سیل آسا در جاده‌هایی كه سیل در آن جاری بود و هیچ دیدی نداشت، نیروهای متخصص به معنای واقعی كلمه، جان‌شان را گذاشتند كف دست‎شان و ساعت 2 نیمه شب به سمت مسیرهای قطع شده حركت كردند. سه تیم مختلف از سه منطقه مختلف به سمت نقاط قطعی فیبر نوری رفتند.
یك تیم به مسیر اول رسیدند اما دیدند آن جا را فراگرفته بود، به منطقه بعدی رسیدند و دیدند رانش زمین به آن‌ها اجازه عبور نمی‌دهد. در نهایت به منطقه سوم رسیدند. دو ساعتی منتظر ماندند تا هوا روشن شد و نقطه قطعی را پیدا و تعمیر كردند.
آن‌ها برای رسیدن به نقاط مورد نظرشان از جایی عبور كردند كه آدم جرات نمی‌كند از كنار آن رد شود. اما چاره‌ای نبود. در روزهای بارانی هلی‌كوپترها نمی‌توانند امدادرسانی انجام دهند، تیم‌های فنی ما مجبور می‌شدند كنار راه باریكی كه از جاده باقی مانده بود، به سمت دیگر بروند تا ارتباط را وصل نگه دارند.
كار كردن برای برقراری ارتباط در مناطق سیل‌زده و خصوصا پلدختر كه آسیب زیادی به آن وارد شده، شبانه‌روزی است. صبح‎ها در جلسات كار تیم‌ها مشخص می‌شود. كوله‌ها و وسایل‌شان را برمی‌دارند و راه می‌افتند و نیمه شب برمی‌گردند و تازه شروع می‌كنند به گزارش كار دادند.
خیلی‌ها فرصت خوابیدن بیشتر از دو ساعت در شبانه‌روز را ندارند. اما زمانی كه پای صحبت‌هایشان می‌نشینی، قبراق و سرحال آماده‌ خدمت‌رسانی هستند و هر جایی كه خط و خبری از قطع ارتباط باشد، سریع خودشان را می‌رسانند.
این از جان گذشتگی‌ها فقط به تیم‌های ارتباطی محدود نمی‌شود. گاهی مردم محلی نیز پا به پای آن‌ها كار می‌كردند و از جان‌شان هم دریغ نداشتند. محلی‌ها گاهی به كمك تیم‌های متخصص می‌آیند تا كمك‌شان كنند. بارها پیش آمده به آن‌ها هشدار داده‌اند كه احتمال هر خطری وجود دارد، اما آن‌ها زده به دل آب. دو نفری را هم آب برده و به كمك تیم‌های امدادی پیدا شده‌اند. می‌خواهم بگویم كه بعضی از روزها شاهد بودیم كه جان هم در مقابل خدمت به هموطن بی‌ارزش بود.

**خوزستان بی‌پناه
خوزستان در جنوب‌غربی كشور است. تمام آب‌های بالادستی كرمانشاه، كردستان، ایلام، لرستان آمده و رسیده به خوزستان و سد سیمره كه سد بالادستی كرخه به حساب می‌آید. همراه سیلاب، غم و درد هم انگار رسیده است به خوزستان.
اهمیت ارتباطات به این شكل است كه اگر ارتباط قطع شود، سدها نمی‌توانند اطلاعات‌شان را آنالیز كنند و همین ممكن است اتفاقات ناگواری را رقم بزند.
زمانی كه سیل در استان‌های دیگر كمی فروكش كرد و شرایط عادی شد، همه از نظر نیروی انسانی و تجهیزات در حال كمك‌رسانی به شهرهای درگیر بحران هستند.
برای استان خوزستان چهار استان معین تعیین شده است كه استان اصلی برای كمك‌رسانی استان تهران است. اكنون این تیم‌های زبده به خوزستان رفته‌اند تا كارهایی كه نیاز است را انجام دهند.
گزارش از میترا شكری
علمی9207** 1055