۲۹ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۱۴:۱۲
کد خبر: 83249845
T T
۰ نفر
فراز و فرود ملی شدن نفت ایران

كرمان - ایرنا - نهضت و مبارزات مردم ایران برای ملی شدن صنعت نفت با حمایت جناح های ملی و مذهبی سرانجام در روز 29 اسفند سال 1329 به بار نشست و در این تاریخ قانون ملی شدن نفت به تصویب رسید و دست بیگانگان از منافع ملی كشور كوتاه شد.

به گزارش ایرنا، مظفرالدین‌شاه قاجار در سال 1280 هجری شمسی قراردادی با شخصی بریتانیایی به نام ویلیام ناكس دارسی منعقد كرد كه به قرارداد دارسی معروف شد و بر اساس این قرارداد، ویلیام دارسی امتیاز انحصاری اكتشاف و استخراج نفت در جنوب ایران را به دست آورد.
این فرد با حفاری در مسجد سلیمان پس از هفت سال به نفت رسید و برای استخراج نخستین چاه نفت ایران را در این منطقه احداث كرد.
دولت انگلستان نیز با خرید سهام نفت دارسی و سود سرشار از منابع نفتی ایران به یكی از قدرت های بی رقیب در حوزه برداشت از منابع نفتی كشور تبدیل شد و برای سود بیشتر از ورود دیگر كشورها به این منطقه جلوگیری می كرد.
همین امر به سرعت موجب شد كه بر مردم و مسئولان آن روزگار روشن شود كه قرارداد دارسی به گونه ای غارت ملت محسوب می شود و نمی تواند منافع ملی ایران را تامین كند.
در سال 1312 شمسی تصمیم به پایان دادن بر قرارداد دارسی گرفته شد و رضاشاه با مذاكره با سر جان كدمن، رئیس شركت نفت ایران و انگلیس، و رجینالد هوار سفیر بریتانیا در ایران تصمیم به انعقاد قرارداد 1933 گرفت و دولت و مجلس شورای ملی هم آن را تصویب كردند كه بر اساس این قرارداد به مدت 60 سال شركت نفت ایران و انگلستان فعالیت های اكتشافی، استخراجی و فروش منابع نفتی ایران را بدون هیچ منعی به ارائه عملكرد به دولت ایران، ادامه می دادند.
پس از استعفای رضاشاه در 20 شهریور و ورود نیروهای متفقین به خاك ایران، نخستین انتقادها توسط محمد مصدق و مجلس شورای ملی چهاردهم بر قرارداد 1933 وارد شد.
پس از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، توسط انگلستان و شوروی سابق و پس از آن كشور آمریكا، رقابت استعمارگران بر سر غارت منافع و منابع نفتی ایران افزایش یافت.
قوام نخست وزیر وقت ایران با عقد قراردادی بین دولت ایران و سفیر شوروی، نیروهای شوروی را ظرف یك ماه و نیم موظف به ترك خاك ایران كرد و بر این اساس بنا شد شركت مختلط نفت ایران و شوروی ایجاد شود.
در روز 30 مهرماه سال 26 شمسی، نمایندگان مجلس شورای ملی ماده ای را با هدف منتفی شدن قرارداد نفت ایران و شوروی تصویب كردند كه در آن دادن هرگونه امتیازی به خارجی ها ممنوع شد و دولت را برای احقاق حقوق ملت ایران از نفت جنوب مكلف می كرد كه این ماده موجب نارضایتی دولت های شوروی و انگلستان شد.
در شهریور 1320 كارگران نفت جنوب ایران به مبارزه در راستای كوتاه شدن دست استعمارگران از منابع نفتی كشورمان پرداختند و اعتصاب عمومی كردند و در 23 تیرماه سال 1325 تعداد زیادی از این كارگران جان خود را از دست دادند اما خللی در اراده مردم برای ملی شدن صنعت نفت به وجود نیامد.
همزمان با این اعتراضات گسترده بخشی از نمایندگان مجلس شورای ملی، فعالان ملی گرا، مذهبیون و مردم ایران نیز دست به اعتراض زدند و انگلیسی ها برای حفظ امتیازات انحصاری خود در نفت مجبور به اقداماتی شدند كه مهمترین آن قرارداد گس گلشائیان بود كه مجلس شورای ملی آن را رد كرد.
پس از آن كمیسیون نفت مجلس شورای ملی طرح ملی شدن صنعت نفت ایران را پیشنهاد كرد كه مورد توجه نمایندگان قرار گرفت.
فعالیت های سیاسی پس از شهریور 1320 و توجه عمومی به ملی شدن نفت با هدایت محمد مصدق به نهضت ملی شدن نفت معروف شد و در این شرایط فشارها از سوی محافل داخلی و دولت انگلستان افزایش یافت و با استقرار ناوهای این كشور در خلیج فارس شكل نظامی به خود گرفت اما در چنین شرایطی كارگران نفت با اعتصاب های خود از مصدق حمایت كردند.
اقلیت مجلس شورای ملی و مصدق در سال 1329 به رویارویی با نخست وزیر وقت رزم آرا كه قصد صلح با انگلستان در جریان نفت را داشت، پرداختند و در روز 16 اسفند رزم آرا به قتل رسید كه در مورد قتل وی روایت های مختلفی وجود دارد.
در روز 17 اسفندماه سال 1329 با امضای تمامی اعضای كمیسیون مخصوص نفت مجلس شورای ملی پیشنهاد ملی كردن صنعت نفت به تصویب رسید و در روز 24 اسفندماه سال 1329 در مجلس شورای ملی نیز تصویب شد.
مجلس سنا هم در روز 29 اسفندماه سال 1329 پیشنهاد ملی شدن نفت ایران را تصویب كرد كه به قانون تبدیل شد و این روز به عنوان روز ملی شدن صنعت نفت ایران در حافظه تاریخی ملت ایران ثبت شد.
پاییز و زمستان 1329 اوج نهضت ملی شدن نفت ایران بود كه با دیدار آیت الله كاشانی و محمد مصدق در آبان ماه توافقی اصولی برای تشدید جنبش ملی شدن نفت شكل گرفت كه با همكاری و هماهنگی جناح های ملی و مذهبی هدایت می شد.
این جنبش به جایی رسید كه آیت الله كاشانی با ایراد سخنانی در جمع مردم از مطبوعات مبارز و مبارزه طلبی در راستای ملی شدن نفت ایران را واجب شرعی اعلام كرد و از مردم خواست تا پیروزی نهایی ایستادگی كنند.
گرچه در كودتای سیاه محمد مصدق رهبر جنبش و نضهت ملی شدن نفت خانه نشین و تبعید شد ولی ملی شدن نفت ایران نمونه ای از همكاری و هم افزایی بین مردم، نمایندگان مجلس شورای ملی و مذهبیون كشور بود كه در راس آنان با حمایت همه جانبه محمد مصدق(رهبر جنبش) و آیت الله كاشانی و به نفع ملت ایران به سرانجام رسید و بركات و نفع آن تا به امروز نصیب ملت ایران شده است.
در تقویم رسمی كشور 29اسفندماه بنام این رویداد ملی یعنی ملی شدن صنعت نفت نامگذاری شده است.
7420/ 5054