استقبال از چهارشنبه سوري با مواد محترقه - فرهاد شرف پور*

تهران- ايرنا- شنيدن انواع صداهاي مهيب و ناهنجار در روزهاي پاياني سال، عادتي است كه طي دهه هاي اخير، گوش هاي بسياري از هموطنان را آزار داده و برخي از نوجوان را با آسيب چشم، سوختگي سر و صورت، قطع انگشت، آسيب ديدگي پرده گوش و سوختگي راهي بيمارستان كرده است.

بوي باروت و گوگرد فضاي شهر را پر كرده است، دودي سياه سراسر خيابانها را فرا گرفته، چشم، چشم را نمي بيند، نارنجك هاي «دست ساز»، «سيگارت»،«كاربيت»،«كوزه»، «دارت»،«سوزن تريلي»، «ديناميت» و ساير مواد محترقه يكي پس از ديگري روي زمين فرود مي آيند و تاريكي خيابان را در دود فرو مي برند.
هر نارنجك دستي در برخورد با زمين يا ديوار منازل مسكوني صداي مهيبي را در گوش طنين انداز مي كند. شعله و دود را در هوا پراكنده، صداي خرده سنگ و خرده شيشه همانند تركش از گوشه گوشه خيابان به گوش مي رسد و تصويري از يك جنگ و درگيري خياباني را در ذهن تداعي مي كند.
تعدادي جوان و نوجوان خيابان را تصاحب كرده و به اصطلاح چهارشنبه سوري را جشن گرفته اند ليكن شادي بيش از اندازه اغلب اين افراد در اين شب به خاطرات تلخ و فراموش نشدني انسانهاي ديگر بدل مي شود.
كمي با خود مي انديشم و به روشني روزهاي نه چندان دوري را به ياد مي آورم كه در شب چهارشنبه آخر سال كوچك و بزرگ در پشت بامها سرگرم تماشا مي شدند. بسياري نيز در اين شب خرمن آتش برافروخته و در اطراف آن در جست و خيز بودند.
پدرم به من مي گفت: مردم در گذشته هنگام پريدن از روي آتش جمله معروف «سرخي تو از من، زردي من از تو» را كه حاكي از اين است كه بيماري و زردي من براي تو اي آتش و شادابي و سرخي گونه هاي تو براي من را تكرار مي كردند.
با مشاهده اين صحنه هاي دود و آتش با خودم مي گويم كه امروز ديگر سنتها و آيين هاي زيباي گذشته تكرار نمي شود. اغلب خانواده ها اين شب به ياد ماندني را به دليل كوتاهي فرزندانشان در استفاده ناصحيح از وسايل شادي در بيمارستانها سپري خواهند كرد.
در اين شب جوانان و نوجوانان نا آگاه به آتش زدن مقداري چوب اكتفا نكرده و تا آسفالت خيابان را به آتش نزنند و كودكي را روانه بيمارستان نكنند، محل را ترك نخواهند كرد.
امروز بسياري از جوانان سهل انگار با پريدن از روي آتش نه تنها زردي و بيماري خود را به آن نداده، بلكه سوزانندگي شعله هاي آتش را به قيمت جان خريده و تمام عمر خود را با دنيايي پشيماني و چهره اي سوخته در بستر بيماري سپري خواهند كرد.
در اين شب است كه خيل افراد و به ويژه نوجوانان و جوانان مجروح از آتش بازي و انفجار مواد محترقه، روانه بيمارستانها مي شوند. چه خانه هايي كه در اين شب به آتش كشيده نمي شوند، چه اعضايي كه از بدن جدا نمي شوند و چه پدران و مادراني كه در اين شب به عزاي فرزند خود نمي نشينند.
رسم ديرينه چهارشنبه سوري كه «گرفتن فال و قاشق زني» از برنامه هاي آن بود، با صداهاي نارنجك هاي دستي، سيگارت، كاربيت، هفت ترقه و نظاير آن در معابر، كوچه هاي و خيابان هاي شهر و روستاها، از واقعيت خود به دور افتاده است.
امسال و در حالي كه فقط چند ساعت تا زمان اجراي اين سنت باقيمانده، صداهاي گوشخراش در هر نقطه اي از شهر شنيده مي شود و لحظه به لحظه نيز افزايش مي يابد.
دستفروشان نيز از روزها قبل با حضوري فعال در معابر، چهارراه ها و پشت چراغ قرمزها، سالن هاي مترو انواع و اقسام مواد منفجره و محترقه را به فروش مي رسانند، بي آنكه كسي مانع آنها شود.
در روزهاي پاياني سال، هر از گاهي صداي انفجاري شنيده مي شود كه بي شباهت به انفجار بسته هاي حاوي مواد منفجره قوي نيست، بسته هايي كه به ظاهر براي ابراز خوشحالي و خرسندي منفجر مي شود اما در پس آن يا ناله و آه و نفرين كسي برمي خيزد كه از انفجار آسيب ديده يا اين صداهاي ناهنجار موجب بر هم خوردن آرامش روح وي شده است.
آري اين روزها سيگارت، هفت ترقه، بالن، كوزه، مواد شادي آفريني كه به راحتي هر چه تمام تر در تهران به فروش مي رسد. سود جويان به سودهاي كلان خود مي رسند و نوجوانان و جوانان از حوادث و خسارات آن بي نصيب نمي مانند، سهم خانواده ها هم از «چهارشنبه سوري»، فغان و افسوسي است كه با هزينه هاي بسيار در مراكز درماني و سوانح سوختگي بر جاي مي ماند.
حوادثي مانند آتش سوزي، قطع عضو و ويراني برخي اماكن كه هر ساله در آستانه سال نو و چهارشنبه سوري رقم مي خورد، در واقع به سبب غفلت و كم اطلاعي جوانان، نوجوانان و حتي كودكاني است كه براي به دست آوردن لحظه اي شادي كاذب، بدون در نظر گرفتن عواقب آن، جان خود و سلامت ديگران را در بازار خطر به حراج مي گذارند.
كارشناسان معتقدند كه مواد محترقه اي كه توسط جوانان و نوجوانان استفاده مي شود، موادي تركيبي است كه از حساسيت بالايي برخوردار است؛ آنچنان كه حتي بر اثر جابجايي، حمل و نقل يا وارد شدن ضربه و قرار گرفتن در معرض گرما، به سرعت عمل كرده و منفجر مي شوند.
مشاهده شده كه اين مواد به طور اتفاقي و حتي بدون رسيدن حرارت يا وارد شدن ضربه بر اثر فعل و انفعالات شيميايي، در مقابل ارتعاش هوا يا قرار گرفتن در محدوه يك فركانس خاص، خود به خود فعال شده و منفجر مي شوند.
انرژي حاصل از انفجار اين مواد به طور ناگهاني آزاد شده و بر اثر پرتاب ذرات و انرژي رها شده علاوه بر ايجاد حريق و صداي مهيب، خسارات جاني و مالي نيز پديد مي آيد.
انفجار مواد محترقه در محيط بسته اثر تخريبي اين مواد را به ميزان زيادي افزايش مي دهد؛ در بسياري از اين حوادث مقدار كمي از اين مواد سبب ويراني منازل و شكسته شدن شيشه ها در شعاعي چندين متر دورتر، شده است.
به گفته كارشناسان، مواد محترقه در مجاورت لوازم گرم زا، در محيط هاي گرم و حتي در دست يا جيب افراد مشتعل مي شوند.
همچنين قراردادن ظرف مايعات قابل اشتعال مثل نفت و بنزين در كنار شعله يا ريختن آنها بر روي آتش، موجب گسترش شعله هاي آن و حركت به سوي ظرف و در نهايت سوختن فرد عامل مي شود.
در چنين شرايطي دستفروشان، حجم انبوهي از مواد محترقه را در شهر عرضه مي كنند بدون آنكه فردي با آنها برخورد كرده يا به آنها تذكر دهد.
پارگي قرنيه چشم، سوختگي سر و صورت، قطع انگشت، آسيب ديدگي پرده گوش و سوختگي درجه 4، 3، 2، و 1 از جمله آسيب ديدگي افراد با ميانگين سني 10 تا 19 سال در چهارشنبه سوري سال هاي گذشته بوده است.
اي كاش خانواده ها در شب چهارشنبه آخر سال مراقب فرزندان خود باشند و با فرزندان خود همانند شب يلدا و عيد نوروز در جشن چهارشنبه سوري شركت كنند تا علاوه بر احياي سنتهاي پسنديده ملي در اين زمينه خطرات را به آنها گوشزد كنند.
اجتمام *7029 * 3063

سرخط اخبار جامعه