۲۷ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۱۵:۵۶
کد خبر: 83247872
۰ نفر
نگاهي به آئين هاي نوروزي در غرب مازندران

نوشهر- ايرنا - ائين هاي كهن نوروزي كه هرساله در آستانه سال نو شمسي درجاي جاي كشور خصوصا در غرب مازندران با سبك و سياق خاصي برگزار مي شود، علاوه بر زيبايي هاي برگزاري آن، باعث ايجاد شور، نشاط و شادابي در ميان مردم مي شود.

به گزارش خبرنگار ايرنا ، نوروز يكي از زيباترين آيين هاي ايران زمين به شمار مي رود كه در بردارنده رسم هاي فراواني است كه هر كدام از آنها مي تواند ياري بخش جامعه از نظر يگانگي، استمرار انسجام جمعي و افزايش سرمايه اجتماعي باشد و اين مهم از نقش بي بديل نوروز به عنوان سنتي كهن حكايت دارد.
اگرچه بخشي از سنت ها و آئين هاي نوروزي به علت توسعه فرهنگي ، زندگي شهرنشيني و نيز مشكلات اقتصادي به باد فراموشي سپرده شده اما با همه اين مسائل برخي از اين آئين در مناطقي از اين مرز و بوم بويژه شهرها و روستاهاي غربي مازندران حفظ شده و برگزار مي شود .
مراسمي چون خريد سال نو، چهارشنبه سوري، خانه تكاني، سفره هفت سين، نوروزي خواني ، ديد و بازديدهاي عيد و سيزده بدر همگي از كهن ترين سنت هايي است كه مردم خطه غرب مازندران با شكل هاي مختلفي به جاي مي آورند.
مدير موزه مردم شناسي رامسر در اين باره گفت: هرچند در طول تاريخ و با گذر زمان برخي از آئين ها و آداب و رسوم نوروزي به دليل سلايق و خرده فرهنگ هاي ناشي از مهاجرت ها دستخوش تغييراتي شد و بخشي هم در زيرسايه خرافه پنداشتن و طرد شدن توسط افراد تحصيلكرده تجدد خواه به باد فراموشي سپرده شد ولي همچنان اين آداب و رسوم در مازندران حفظ شده و برگزار مي شود.
عيسي خاتمي در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: رامسر يكي از شهرستان هاي غربي مازندران است و زماني كه به تقويم غني پيشينه تاريخي كشور نگريسته مي شود، ديده شده كه مردمان اين ديار نيز با برگزاري آئين هاي نمايشي و آوازخواني آميخته به مذهب به پيشواز سال جديد مي رفتند.
* پيشگامان گروه نخست نوروز
وي افزود: هرساله از نيمه دوم اسفند ماه عده اي به عنوان پيشگامان نوروز در قالب گروه هاي 2 نفره يا چهارنفره به ميان شهرها و روستاها مي رفتند و آئين هاي نمايشي آميخته به مذهب، فرهنگ بومي و غيربومي را تا يك ماه پس از نوروز برگزار و ادامه مي دادند.
خاتمي گفت: نخستين گروه كه سرخوان نام داشتند اشعاري در توصيف و مدح 12 امام (ع ) مي سرودند و از ميان آن ها فردي كه چراغ فانوس دراختيار داشت، كوله اي بر دوش گرفته و هداياي مردمي را حمل مي كرد.
اين پژوهشگر و مردم شناس گفت كه نوروزخوانان هم به همراه اين گروه اشعاري مانند ' نوروز سلطان آمده ' ، 'گل به گلستان آمده ' ، 'باد بهاران امده '، 'نوروز سلطان امده' مي سرودند و نويد آمدن بهار و نوروز را به مردم مي دادند.
وي اظهار داشت: نكته جالب آنكه اين گروه پس از سرودن اين اشعار، دعاهايي براي صاحبان خانه در روستاها و شهرها با اين عناوين كه 'خدايا صاحب اين خانه را خوشحال گردان '، 'جوانان اين خانه را داماد گردان '، 'عروسش صاحب اولاد گردان '، 'به حق سوره ياسين قران ' ، 'به حق ان تن شاه شهيدان بلا ' را از اين خانه دور گردان ' مي خواندند و براي صاحبان اين خانه ها طلب مغرفت و بركت مي كردند.
به گفته او ، در حقيقت نوروزخوانان اولين پيام اوران پايان سختي ها ، سرماي زمستان، سپري شدن يك سال و شروع سال جديد را نويد مي دادند .
مدير موزه مردم شناسي رامسر گفت: گروه دوم پيشگامان نوروزي نيز به شكل گروه هاي 2 نفره با دردست داشتن عروسك هاي چوبي كه ' اهو چره ' نام داشت به درب خانه هاي مردم مي رفتند و اشعاري مانند آهو چره ' ،' ببين چقدرخوب مي چره ' ،' مي آهو از باغ آمده '، 'چريده و چاق آمده' ، 'مي آهو مرغانه خوره '، 'صد تا به كمتر نخوره '، 'راه بچره راه بچره ' ، 'مي اهو صحرا بچره ' را مي خواندند.
خاتمي افزود: آهو درحقيقت نماد زيبايي، شادي، مهرباني و دوستي بوده است و به تعبيري آهودشت درادبيات ايران نماد آزادگي هم تلقي مي شد.
وي اضافه كرد: پيشگام سوم نوروز، برخلاف دو مورد ديگر يك رنگ و بوي بومي و محلي به خود گرفته بود و 'عروس گلي ' نام داشت در اين آئين پسر نوجواني آراسته به لباس نوي عروسي به همراه 2 نفر ديگر كه نقش ' پير بابو' و 'غول ' را بازي مي كرد، نمايش اجرا مي كردند.
وي ادامه داد: در اين آئين 'عروس گلي ' نماد فصل بهار ، زيبايي و طنازي ، ' پير بابو ' نماد زمستان، فرتوتي و نيستي را به مخاطب القا مي كند و در پايان غول به معناي قدرت و توانمندي است.
وي اضافه كرد دراين حين مبارزه اي ميان پيربابو و غول به منظور تصاحب عروس رخ مي دهد و در اين جنگ ساختگي با رجز خواني و زمين زدن پيربابو غول برنده ميدان مي شود و پير كه نماد زمستان بود شكست مي خورد.
اين پژوهشگرمي گويد سرانجام دراين نمايش آئيني اشعاري با مضمون 'عروس گلي بيرديم ' ، 'جان دلي بيرديم ' ،'ازراه دور بيارديم ' ، 'عروس گلي همينه ' ، 'جان دلي همينه ' ، 'عروس شب بيرديم ' و 'چادر شب بيارديم ' سروده مي شود و در نهايت با دريافت هدايا از صاحب خانه اين آئين پايان مي يابد.
خاتمي از خرس بان هايي كه با اهلي كردن خرس ها به محله ها مي آمدند ، به عنوان گروه چهارم پيشگامان نوروز ياد كرد و گفت كه علاوه بر خرس بان گروهي هم با ميمون به محله هاي مي آمدند و با نمايش هاي سرگرم كننده مردم را خوشحال مي كردند .
*خانه تكاني
مدير موزه مردم شناسي رامسر، خانه تكاني خانه هاي كاهگلي را از ديگر آداب و رسوم مردم غرب مازندران نام برد و گفت كه در واپسين ايام سال كه روزهاي زمستان به شماره مي افتد و نور خورشيد زودتر از روزهاي سخت زمستاني، تا انتهاي خانه را روشن مي سازد، حال و هواي خانه تكاني به همه خانه ها سرك مي كشد.
خاتمي افزود: به همين خاطردر گذسته در فرصت هاي اندك باقي مانده به سال جديد خانه ها قديمي و كاهگل را گلكاري و درب و پنجره ها را نيز با رنگ آبي نقاشي مي كردند.
وي اظهار داشت: گلكاري خانه ها با گل سفيدي كه به آن 'سفيد گل' گفته مي شد نو نوار مي شد و خانم هاي خانه حدود 24 ساعت قبل گل را در آب مي خيساندند و بعد از نرم شدن با نوك جارو تحت عنوان فوفاج زدن روي ديوار نماي بيروني و داخلي اتاق ها مي ماليدند و كف اتاق ها نيز با كف خانه ها نيز با گل رس مخلوط شده يا براده هاي كاه و برنج گل كاري مي كردند.
به گفته اين پژوهشگر ، شست و شوي خانه ها نيز با به آب انداختن نمد ، حصير ، چادر شب ، رو بالش ها و ديوار ديمي ها انجام مي شد.
*شيريني هاي بومي نوروزي
مدير موزه مردم شناسي رامسر گفت كه شيريني پزي از ديرباز به عنوان يكي از امتيازات خانم ها به حساب مي آمد و از آن نظر كه كدبانو گري وميزان مهارت انها را به رخ ديگران مي كشيد، اين موضوع بسيار اهميت داشت، شيريني پزي پيش از رسيدن سال نو از فعاليت هاي وقت گيربانوان در گذشته به شمار مي رفت.
وي انتخاب و تهيه اين شيريني ها را بر اساس سليقه و احترامي كه براي مهمان قايل بودند عنوان كرد كه از طرف ديگر نشان دهنده توانمندي خانم خانه نيز در جمع فاميل و اشنا محسوب مي شد.
* سفره نوروز در رامسر
خاتمي گفت : سفره نوروز نيز در رامسر بر خلاف تصور عموم شامل هفت سين مرسوم امروزي نبود و اجزاي تشكيل دهنده ان بر گرفته از فرهنگ رامسري ها بود كه از دهه 40 و 50 به بعد به دليل ارتباط تحصيل كرده ها با خارج و وسايل ارتباطي نوظهور به مرور سفره با هفت سين متداول امروزي فرهنگ و سفره نوروزي رامسري ها جا خوش كرد.
وي اظهار داشت: سفره سال نو در رامسر شامل ، آيينه ، قران ، سبزه ، پرتقال محلي ، نان ، سنجد ، شيريني هاي نوروزي رامسر ، نخودچي ،كشمش هاي سياه ، تخمه هاي سفيد رنگ ، نقل هاي سفيد و قرمز و نوعي بنفشه كه به زبان محلي به ان ميشيم مي گفتند تزيين مي شد .
**هديه هاي نوروزي
اين پژوهشگر رامسري مي گويد درايام ديد بازديد هاي نوروزي به پسر هاي خانواده تخم مرغ هديه مي دادند و به دختران اگر خيلي عزيز و نزديك بودند گل سر، جوراب و هداياي اينچنين و از اسكناس خبري نبود و به كودكان نيز سكه هاي يك قراني عيدي مي دادند.
خاتمي افزود: جوانان محل هم همين تخم مرغ ها عيدي بازي مرغنه جنگي را در وسط محله به راه مي انداختند و بازي به اين ترتيب بود كه تخم مرغ ها را به هم مي كوبيدند و تخم مرغ هر كسي كه شكست بايد آن تخم مرغ را به طرف مقابل مي داد .
*چهارشنبه سوري
يك كارشناس دانشكده ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري غرب مازندران نيز گفت : يكي از آداب و رسوم پيش از نوروز در مناطقي از غرب مازندران بويژه روستاها مراسم 'چهارشنبه سوري ' است. هرچند اين سنت در دوره اسلامي رايج نبوده و به دوره ساسانيان باز مي گردد اما در برخي از روستاهاي اين منطقه همچنان به سبك دوره گذشته برگزار مي شود.
'سيدرضا موسوي ميركلا ' افزود : هرساله در آخرين چهارشنبه آخرسال خانواده ها با انتخاب لباس سفيد و پوشيدن آن كه نشانه روشنايي و پاكي بود اقدام به كوپه كردن كاه 'كمل ' مي كردند و پس از سوزاندان روي آن مي پريدند.
وي اضافه كرد : جالب اينكه افراد خانواده هركدام فقط بايد سه بار روي اين كوپه هاي آتش مي پريدند و چنين اتفاقي در حقيقت نشانه دوركردن شيطان از خود ، ايجاد روحيه همدلي ، دلبستگي و نيز آرامش و دوستي بود.
*انتخاب سال مژ
اين كارشناس دانشكده ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري غرب مازندران ، انتخاب فردي به عنوان 'سال مژ' پيش از تحويل سال را از ديگر آداب و رسوم مردم اين منطقه معرفي كرد و گفت كه در گذشته رسم براين بود كه براي انتخاب چنين فردي كه يكي از اعضاي خانواده بود، بايد استخاره مي كرد.
موسوي ميركلا افزود: پدران معمولا پيش افرادي كه سواد خواندن و نوشتن داشتند و به عبارتي به آن ها 'ملا' مي گفتند از اين فرد درخواست مي كردند كه براي فرد فرد اعضاي خانواده استخاره كند تا بتوانند فردي مدنظر براي سال مژ برگزينند و مادران نيز براي چنين كاري پيش افرادي كه قرآن بلد بودند، مراجعه مي كردند.
وي كه پيش تر رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري چالوس بود، اظهار داشت: فردي كه در استخاره برگزيده مي شد لحظاتي پيش از سال تحويل بيرون از منزل با دردست گرفتن يك سيني همراه با قرآن و يك ظرف آب در انتظار آغاز سال تحويل مي نشست و پس از سال تحويل وارد منزل مي شد و در چهارگوشه منزل زيرفرش ها آب مي ريخت و اين اتفاق در حقيقت نماد پاكي ، بالندگي ، تحرك و حيات بود.
اين كارشناس ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري گفت : آنچه كه خانواده ها به آن مقيد بودند آن اينكه اگر آن سال ، سالي خوش يوم و پردرآمد برايشان بود، سعي مي كردند در سال آينده نيز اين فرد را براي خود به عنوان سال مژ انتخاب كنند و غير از آن يكي ديگر از اعضاي خانواده برمي گزيدند.
به گفته موسوي ميركلا ، بررسي ها نشان داده كه تمامي اين آداب، رسوم و آئين هاي نوروزي كه منشاء فرهنگي داشته است بخش عمده از آن در مناطق كوهستاني بويژه در روستاهاي كهن كجور، دوهزار و سه هزار تنكابن ، اشكورات رامسر و كلاردشت برگزار مي شد چرا كه در مناطق پائين دست و جلگه اي كمترشاهد برگزاري چنين آئين هايي بوده ايم.
وي معتقد است كه برگزاري همه اين آئين ها ريشه در باورهاي ديني و فرهنگي مردم اين منطقه داشته و ضمن آنكه بايد مدعي شد كه پشتوانه آن ها يك انديشه بوده است و بنابراين بايد براي احياي دوباره اين آئين ها بيش از پيش فرهنگ سازي كرد و تلاش نمود چرا كه يكي از راههاي ايجاد نشاط اجتماعي ، همدلي و همبستگي در ميان مردم احياي اين آئين ها است.
9922/7078/ 1602/1899

سرخط اخبار استان‌ها