۲۶ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۱۳:۴۰
کد خبر: 83246421
۰ نفر
دروازه هایی به قدمت شهر

تبریز- ایرنا - تبریز دروازه های تاریخی زیادی دارد كه در گذشته تنها ورودی های شهر محسوب می شدند و همچون دژی از آن محافظت می كردند تا نفوذ دشمنان به شهر را ناممكن كنند و امنیت را افزایش دهند.

به گزارش ایرنا، از آنجا كه تبریز از دوره صفویان به این سو با حمله عثمانی ها روبرو بود و در زمان نادرشاه نیز توان مقابله با سپاهیان عثمانی را نداشت، به تدریج ثبات و بقای خود را در امنیت و تجارت از دست داده و هر روز شاهد هجوم سودجویان و متجاوزان بود.
در آن زمان تبریز مركز مهم سیاسی، نظامی و اقتصادی بود و این باعث می شد مورد توجه دشمنان قرار گیرد، در حالی كه مركز تدافعی قوی نداشت و در مقابل حملات ضربه پذیر بود.
در دوره زندیه، احمد خان دنبلی در خوی و نجفقلی خان بیگلربیگی در تبریز امنیت برقرار كردند و به عمران و آبادی شهر پرداختند.
تبریز از آن پس به صورت مركز قدرتی درآمد، عمارات عالی در نقاط مختلف آن بنا و حصاری استوار بر گرد شهر كشیده شد؛ برای محدود و مشخص كردن راه های ورودی به تبریز، هشت دروازه یا در بر حصار تبریز نهاده شد و هر یك را جز «دروازهٔ اسلامبول»، به اسم یكی از محلات شهر نامیدند.
پس از اتمام ساخت قلعهٔ شهر تبریز، نجفقلی خان درگذشت و فرزندش خدادادخان از جانب احمدخان دنبلی به منصب بیگلربیگی دست یافت و خندق شهر را حفر كرد؛ از آن به بعد محوطهٔ داخل حصار را «قلعه تبریز» یا «قلعه» می‌گفتند.
نكته جالب توجه اینكه هر یك از دروازه های هشتگانه تبریز، رو به سمت یكی از راه های ارتباطی این شهر با مناطق و شهرهای مهم كشورمان بود و كاروان ها برای سفرهای تجارتی و زیارتی از این دروازه ها به عنوان جهت نماهای جغرافیایی نیز استفاده می كردند.
متاسفانه 6 دروازه از دروازه های هشتگانه تبریز در طول 60 سال گذشته در اثر بی توجهی مدیران شهری به داشته های تاریخی و ناآگاهی آنان از اهمیت میراث و آثار باستانی از بین رفتند و امروز تنها «درب خیابان» (خیاوان قاپیسی) به طور كامل و «درب باغمیشه» (باغمیشه قاپیسی) تا 90 درصد سالم مانده اند.
آنچه كه در خصوص دروازه های تاریخی تبریز نباید فراموش كرد، این است كه در تحولات شهری تبریز در 6 دهه اخیر هیچ نیازی به حذف این دروازه ها به عنوان یادگاران این كهن شهر نبوده و به عنوان نمونه «دروازه گجیل» در دهه 1340 شمسی و به هنگام مسیر گشایی خیابان فلسطین (ملل متحد سابق) در حالی كه هیچ نیازی به تخریب آن برای ساخت خیابان نبود، در خونسردی كامل مسوولان وقت شهری و میراث فرهنگی نابود شد.
قدیمی های تبریز هنوز هم كه هنوز است، خوب به خاطر دارند كه روستاییان یا سكانان شهرهای دیگر به هنگام ورود به تبریز ار دروازه های آن باید در مقابله قبضی كه آن زمان به «پته» معروف بودند، عوارض ورود به شهر می پرداختند و قبل از غروب نیز باید شهر را ترك می كردند.
دروازه های تبریز تا حدود 90 سال قبل با اسامی و ترتیب زیر سرپا بودند و شب ها هنگام، امنیت شهر و شهروندان را تامین می كردند.
«درب خیابان»، راه عراق عجم (استان مركزی) و اصفهان به سوی شرق
«درب باغمیشه» كه آن را درب اعلی می‌گفتند به سوی شمال شرق
«درب شتربان» به سوی شمال
«درب سرخاب» به سوی شمال شرقی
«درب اسلامبول» به سوی شمال غربی و به سمت امپراطوری عثمانی و اروپا
«درب سرد» (سردرود) به سوی مغرب كه آن را «درب گجیل» نیز می‌گفتند
«درب مهادمهین» (قالاقاپیسی) به سوی جنوب غربی
«درب نوبر» به سوی جنوب.
در آن زمان شهربانی تبریز پشت تیمچه «كره‌نی‌خانه» (یكی از تیمچه‌های معروف بازار بزرگ تبریز) كه امروز در قلب شهر قرار گرفته، واقع شده بود و عصرها به هنگام اذان مغرب، دروازه‌ها با صدای «كره‌ نی» ( نوعی شیپور محلی) كه نوعی عمل اطلاع‌رسانی را انجام می‌داد، بسته می‌شد و صبح‌ها به هنگام اذان صبح و باز با شنیدن صدای «كره ‌نی» باز می شدند و تردد دوباره به داخل شهر آغاز می‌شد.
بنا بر تصاویر و اسناد باقیمانده، بر طرفین هر یك از دروازه های هشتگانه تبریز 2 مناره بلند از كاشی بنا كرده و در برج‌های آن نیز كتیبه‌هایی از كاشی بود و بالای سر درب هر دروازه بر صفحه‌ای از سنگ رخام شعری نوشته می شد.
از سال 424 هجری قمری، نزدیك به هزار سال پیش، شهر تبریز در داخل باروئی قرار گرفته بود و شهر همیشه حالت قلعه‌ای داشت؛ حتی عقیده مورخان چنین است كه نام «تاوری» یا «تاروئی» یا تبریز اولیه در زمان سارگن دوم پادشاه آشور در 714 قبل از میلاد، به شهری اطلاق می‌شد كه در داخل قلعه‌های تو در تو قرار داشت.
اما این قلعه ها طی سالیان گذشته در اثر زلزله های مهیب تبریز ویران شد و همان گونه كه در سطره های بالا گفته شد، تنها كل «دروازه خیابان» و بخش عمده ای از «دروازه باغمیشه»، البته با یك لنگه، از آن همه برج و بارو باقی ماند.
خوشبختانه در سال 1391 شمسی با همكاری اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی و شهرداری تبریز، دروازه های گجیل، اسلامبول و نوبر احیا شد تا بار دیگر شكوه و عظمت تبریز قدیم را برای گردشگران و نسل های جدید ساكن این كهن شهر به نمایش بگذارند.
3071/518

سرخط اخبار استان‌ها