۲۲ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۹:۳۱
کد خبر: 83241770
۰ نفر
آداب و سنن نوروزی قزوین و ضرورت حفظ آنها

قزوین - ایرنا - آداب و سنن نوروزی قزوین كه نویدبخش تحول و بهار هستند، جلوه ای زیبا از فرهنگ و هویت مردمان این بخش از ایران زمین به شمار می روند و از این رو حفظ و ماندگاری آنها و انتقال شان به نسل آینده ضرورت دارد.

به گزارش ایرنا، نوید بهار و عید نوروز هرساله با جنب و جوش و تكاپوی مردمی همراه بوده و آیین ها و مراسم خاص در هر منطقه را با خود همراه دارد كه بیانگر عمق فرهنگی و تاریخی مردم آن دیار است.
استان قزوین گرچه همگام با دیگر نقاط ایران دارای آئین ها و مراسم های مشابهی است اما وجود اقوام مختلف در این استان و شهرستان های متمایز از یكدیگر سبب شده تا جلوه ای خاص و متفاوت را در آیین های نوروزی این استان شاهد باشیم.
پزوهشگران و فعالان فرهنگی قزوین معتقدند آیین های غنی ایام نوروز در قزوین همواره در حال فراموشی یا كمرنگ شدن هستند كه از دلایل آن می توان به پرهزینه بودن و فقدان دستگاه های فرهنگ ساز و تغییر سبك و مدل زندگی اشاره كرد.

** از 'كوسه گلین' تا 'فال تخم مرغ' و 'بخت گشایی دختران'
رئیس سازمان مردم نهاد انجمن فرهنگ قزوین در خصوص آئین های نوروزی این شهر به خبرنگار ایرنا گفت: نوروز به عنوان یك آیین باستانی در ایران شناخته می شود و اگرچه در تمام استان ها از كلیات برابری برخوردار است، اما در جزییات می توان به اختلافاتی در آن پی برد به طوری كه مراسمات و آیین های نوروزی در قزوین نه تنها با سایر استان های كشور، بلكه با سایر شهرستان های استان نظیر تاكستان، بویین زهرا و آبیك نیز متفاوت است.
علی اصغر گمرك چی افزود: در زمان های قدیم با توجه به فقدان تقویم، سه گروه آمدن عید را در قزوین نوید می دادند كه شامل 'حاجی فیروز'، 'كوسه گلین' و 'نوروز نو سال' بودند كه آخری را برخی به اشتباه 'نوروز نثار' عنوان می كنند.
وی ادامه داد: كوسه گلین نمایش 2 یا چهار نفره ای بود كه یكی از افراد خودش را شبیه به زنی زیبا درآورده و با ترانه های شاد و مضامین عرفانی و دعایی ضمن نوید نوروز از مردم عیدی و هدایا دریافت می كرد.
گمرك چی در تشریح مراسم كوسه گلین نیز گفت: شعر معروف كوسه گلین این بود ' نوروز نوسال باشد مبارك، شما را امسال باشد مبارك، ای خانم باجی از ما نرنجی، برای ما بیار نان برنجی، ای خانم باجی از بالا خانه برای ما بیار كشمش بیدانه' البته در مصراع آخر گاهی به جای كشمش بیدانه از ' هفت تا مرغانه' استفاده می شد و تفاوت آن این بود كه به كار بردن كشمش نشان از قزوینی،الموتی و طالقانی بودن گروه و به كار بردن مرغانه نشان از گیلانی بودن آنها داشت.
این فعال فرهنگی و اجتماعی اظهار داشت: قزوینی ها به جای دادن غذاهای آماده به این گروه از كالاهایی تحت عنوان 'خشكه' استفاده می كردند كه شامل لپه، نخود و اقلامی بود كه اولا همانند غذا فسادپذیر نباشد و ثانیا افراد بتوانند در زمان های طولانی از آن استفاده كنند.
پژوهشگر آیین های سنتی و نوروزی در قزوین گفت: مردم قزوین عادت داشتند كه كارهای نزدیك نوروز نظیر خانه تكانی را مشاركتی انجام دهند و بتوانند در شادی نوروز با یكدیگر سهیم باشند.
گمرك چی به مراسم 'كُله چهارشنبه' پرداخت و گفت: این مراسم اكنون به چهارشنبه سوری تغییر نام پیدا كرده و معنای آن در اصل چهارشنبه كوتاه بود و شب بیداری اهل منزل و همچنین با فال و غذای مخصوص نظیر شیش انداز یا رشته پلو با ماهی دودی از جمله برنامه های این شب بود.
وی در خصوص مراسمات ویژه كله چهارشنبه بیشتر توضیح داد و گفت: یكی از آیین های مهم در مراسم كله چهارشنبه گرفتن فال بود كه هنگام دم گذاشتن برنج، تخم مرغ سفیدی را درون پوست پیاز قرمز قرار داده و پس از بستن آن با نخ درون برنج قرار می دادند تا ضمن پختن اشكالی روی پوست تخم مرغ ایجاد شود كه این تصاویر ( همانند فال قهوه) نشان از آینده فرد در سال آتی بود.
رییس سازمان مردم نهاد فرهنگ قزوین در مورد آتش كله چهارشنبه گفت: ورگ نوعی بوته بیابانی بود كه در آتش سوزی كله چهارشنبه نقش بسزایی داشت و حتما باید تعداد آن ها فرد می شد و سپس با ریختن اسپند مخصوص (تحت عنوان عاطل و باطل) روی این بوته ها، فرد با پریدن از روی آتش شعر سرخی تو از من، زردی من از تو سر می داد.
گمرك چی با بیان اینكه مراسم بخت گشایی دختران همواره در آیین های نوروزی قزوین وجود داشته است،اظهار داشت: یكی از آیین های كله چهارشنبه بخت گشایی دختران جوان بود كه اهل خانه با پارو دختران را زده و از خانه بیرون می كردند و حتی دختران را به دباغ خانه برده و با پاشیدن آب گندیده روی صورت دختران اعتقاد داشتند كه شانس ازدواج دختر با این كار برای سال آینده افزایش می یابد.
وی به نان چایی، كسمه، پادرازی، نان قندی و نان برنجی به عنوان شیرینی های اصیل قزوینی اشاره كرد و توضیح داد: معمولا رسم بر این بود كه بشقاب و ظروف پذیرایی قبل از آمدن میهمان در سفره عید چیده می شد و همواره انجیر خیس كرده و آلبالو در سفره قرار می گرفت تا میهمان پس از خوردن شیرینی كمی از ترشیجات استفاده كند.
گمرك چی، چمچه زنی ( قاشق زنی)، سمنوپزان، شیرینی پزان را جز مراسم های اصلی قزوینی ها در ایام نوروز برشمرد و گفت: در سفره هفت سین قزوینی ها وجود یك چراغ گردسوز ضروری بود و اهالی منزل باید تا طلوع آفتاب روز بعد صبر می‌كردند تا بتوانند آن را خاموش كنند و اعتقاد بر این بود كه خاموشی زودتر از این موعد خوش یمن نیست.
این فعال فرهنگی به نحوه صله رحم در ایام عید نوروز در قزوین اشاره كرد و گفت: در ایام عید مردم حق داشتند تا اذان ظهر روز دوازدهم فروردین دیدوباز داشته باشند و اگر بعد از آن به خانه یكدیگر می رفتند فرد معمولا از راه دادن میهمان به داخل خانه جلوگیری می كرد و اعتقاد داشت كه نحسی روز سیزده به خانه وارد می شود.
گمرك چی در مورد مراسم 13 به در نیز گفت: یكی از مراسماتی كه در روز سیزدهم فروردین انجام می شد، پرتاپ هفت سنگ به داخل آب و گره زدن سبزه توسط دختران مجرد بود تا بخت آنها باز شود و شعر خاصی نیز برای آن سروده می شد.
وی یادآور شد: یكی از مشكلاتی كه امروزه باعث شده تا فرهنگ و آیین های نوروزی قزوین به فراموشی سپرده شود، نفوذ فرهنگ پایتخت ایران و صدا وسیمای ملی است و آیین های نوروزی و حتی لهجه مورد توجه عموم جامعه اكثرا متعلق به تهران بوده و این رویكرد جایگزین فرهنگ شهرستان ها شده است.

**آئین های نوروزی در دیگر نقاط استان قزوین
مدرس دانشگاه و پژوهشگر مسائل اجتماعی در قزوین نیز در خصوص آیین های نوروزی تاكستان و بویین زهرا به خبرنگار ایرنا گفت: فرا رسیدن عید در تاكستان به عنوان لحظه تغییر و دگرگونی انسان تلقی می شود و همواره مردم این دیار 20 روز مانده به عید معتقدند كه محل زندگی و حتی دل افراد باید برای فرارسیدن عید تمیز و تازه شود.
مهدی گنجی افزود: پختن شیر برنج، سفید كردن ظروف مسی، خرید لباس نو برای كودكان، تزیین منزل با پارچه های رنگی و آجیل مخلوط شامل بادام، پسته، فندوق و گردو از مهم ترین اقداماتی بوده كه از دیرباز تا امروز به مناسبت نوروز در این خطه انجام می شود.
وی به آئین های نوروزی در بوئین زهرا نیز اشاره كرد و گفت: آئین های نوروزی در كالبد روستا از طراوت و شادابی خاصی برخوردار است و بزرگترها معمولا در برگزاری مراسمات نوروزی اهتمام بیشتری از خود نشان می دهند.
گنجی ادامه داد: یكی از مراسم هایی كه همواره در مناطق روستایی بویین زهرا مرسوم بود، ترمیم 'كاهگل' (گل مخلوط با كاه برای ساخت دیوار) بود و همچنین تا قبل از فرارسیدن چهارشنبه سوری جوان تر ها به دشت و بیابان رفته و با جمع كردن شاخه های خشكیده آتشی را در چهارشنبه سوری برپا می كردند.
این مدرس دانشگاه در مورد برگزاری مراسم چهارشنبه سوری در این مناطق نیز گفت: این مراسم به كله چهارشنبه به معنی شادباش چهارشنبه معروف بوده و اعتقاد بر این بود كه هركس آتش بیشتری برافروزد در سال جدید از شانس و اقبال بیشتری برخوردار خواهد بود.
گنجی سپس به مراسم 'نوعید' پرداخت و گفت: رسم بر این بود و هست كه اگر خانواده ای عزادار باشد، اقوام نزدیك روز اول عید با بردن رخت سفید، لباس سیاه را از تن خانواده عزادار خارج كرده و به آنها نوید عید و فرارسیدن بهار را تبریك می گفتند.
این پژوهشگر آیین های نوروزی در قزوین یادآور شد: آئین های نوروزی در استان قزوین گرچه بیانگر فرهنگ غنی و با قدمت این مردم است، اما نسل جدید همواره با چنین مراسماتی بیگانه است و حتی آن را خرافات می پندارد.
گنجی یادآور شد: هنوز دستگاه های فرهنگساز در جامعه موفق نشده اند بین خرافات و آیین های سنتی مرزبندی مشخصی قائل شوند و همین مسئله سبب شده تا فرهنگ و آیین های نوروزی روز به روز كمرنگ تر شود.

** آیین های نوروزی قزوین به علت پرهزینه بودن تغییر شكل یافته است
كارشناس مردم شناسی اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین نیز به خبرنگار ایرنا گفت: یكی از دلایلی كه باعث شده تا آیین های نوروزی تغیر شكل دهند، پرهزینه بودن این آیین ها بوده كه شرایط اقتصادی حاكم اجازه اجرای آن ها را از خانواده ها سلب كرده است.
عباسی افزود: آیین های نوروزی هرگز فراموش نمی شوند، بلكه تغییر شكل داده و رویكردهای جدیدی را می پذیرند كه به فراخور زمان و موضوعات اقتصادی و اجتماعی از كاركردهای خاصی برخوردار هستند.
وی اظهار داشت: اگر خود رسانه ها بویژه صدا و سیما به موضوعات بومی و فرهنگی خاص شهرستان ها توجه كند قطعا به پررنگ شدن ویژگی آیین های نوروزی در شهرستان ها كمك نموده است.
عباسی، فرهنگ ها و آیین های نوروزی را پرهزینه برشمرد و تشریح كرد: برگزاری آیین های نوروزی مثل چهارشنبه سوری و جشن های متعدد و میهمانی دادن از دایره توان مردم خارج شده و این موضوعات دیگر چندان جدی گرفته نمی شود.
این كارشناس مردم شناسی ادامه داد: تعویض مبلمان منزل و دكوراسیون و حتی خرید خودروی جدید در نزدیكی ایام نوروز به عنوان یك رویكرد اشتباه در بین مردم شیوع یافته و این نوع تجمل گرایی و چشم و هم چشمی نتیجه ای جز فرار مردم از آیین های نوروزی ندارد.
وی یادآور شد: متاسفانه سریال هایی كه در صدا وسیما ساخته می شود معمولا در پنت هاوس یك ساختمان شیك و مجلل است و اگر رویكرد سریال و فیلم های سینمایی به سمت ساده زیستی تغییر كند، مردم بهتر می توانند ظرفیتی برای حفظ فرهنگ سنتی و آیین های نوروزی از خود نشان دهند.
9925*3013