۱۷ اسفند ۱۳۹۷ - ۱۷:۴۵
کد خبر 83235858
۰ نفر
روز جهاني زن- مرتضي قهرماني *

طي دهه‌هاي اخير، در پرتو گسترش روزافزون مباحث حفظ و ترويج احترام به‌ حقوق و آزادي‌هاي بشر كه مي توان از آن به عنوان احترام به «كرامت انساني» ياد كرد، دفاع از حقوق انسان به‌طور چشمگيري مورد توجه قرار گرفته است.

موضع حمايت از حقوق زنان كه در جوامع گوناگون با اشكال متنوع‌ مورد بحث و ممارست قرار گرفته است، امروز به يكي از دغدغه‌هاي جهاني تبديل شده است. مقابله با اعمال‌ خشونت عليه زنان طي جلسات و گردهمايي‌هاي منطقه‌اي و بين المللي با دستاوردهاي مهمي همراه شده است و سازمان ملل متحد را مي توان پيشرو در ترويج و تحقق چنين حركتي دانست.
از آنجا كه زنان همواره، در شمار قربانيان آشكارترين تعرض عليه حقوق انساني‌شان در جريان جنگ‌ها و تروريسم قرار داشته‌اند، نقش زنان در ترويج ‌صلح در جهان و اقدامات جهاني براي تحقق آن به يكي از اصول مهم توسعه پايدار تبدل شده است.
در جريان جنگ‌هاي خونين نژادي در بالكان كه در پي نابودي نظام‌هاي كمونيستي‌ و تجزيه يوگوسلاوي سابق گسترش يافت و همچنين جناياتي كه گروههاي تروريستي نيابتي عليه زنان و دختران به ويژه اقليتهاي قومي – مذهبي مرتكب شدند، عرصه دهشتناكي از اعمال خشونت‌هاي سازمان‌ يافته قومي عليه زنان شكل گرفت، كه بيش از پيش اهميت پرداختن به اين موضوع را روشن كرد.
هر چند زنان در شكل‌گيري درگيري‌ها و جنگ‌ها در جهان كمتر نقش داشته‌اند، ولي‌ بدون ترديد آنها بيشترين هزينه‌هاي انساني را در ايفاي نقش‌هاي مادري-همسري- فرزندي پرداخته‌اند. آسيب‌پذيري‌هاي زنان در عرصه خشونت، سبب‌ شده تا اينك جريان پرقدرتي از مباحث جهاني در سازمانهاي بين المللي، منطقه اي، ملي و به ويژه در قالب سازمانهاي مردم نهاد براي كاهش دردها و مصيبت‌هاي آنان شكل بگيرد.
واقعيت اين است بدون درگير كردن زنان در سطوح مختلف فعاليت‌هاي‌ اجتماعي، بدون مشاركت فعال و مؤثر سياسي- اقتصادي-اجتماعي- فرهنگي آنان و بدون تغيير در نگرش‌ها و باورها، آداب و رفتارها نسبت به زنان حمايت‌ عملي و اجرايي از حقوق انساني زنان به‌ويژه در عرصه منازعات مسلحانه شكل‌ نخواهد گرفت.
اين مهم عزم استوار ملي و جهاني و بهره‌گيري از همه ظرفيت‌هاي‌ جامعه سياسي و جامعه مدني را الزامي مي‌سازد كه امروز اميد تحقق اين امور در گراميداشت «روز جهاني زنان» تجلي يافته است.
روز جهاني زنان (International Women's Day) در بسياري از كشورهاي جهان جشن گرفته مي شود. اين روزي است كه زنان بدون توجه به تقسيمات ملي، قومي، زبان شناختي، فرهنگي، اقتصادي يا سياسي به رسميت شناخته شده اند. روز جهاني زنان ابتدا از فعاليت جنبش هاي كارگري در اواخر قرن بيستم در آمريكاي شمالي و در سراسر اروپا ظاهر شد.
از آن سال ها به بعد، روز جهاني زن تدريجا حركتي با يك بعد جهاني با موضوع توجه به حرمت و جايگاه انساني زنان در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه تلقي شده است.
جنبش بين المللي رو به رشد زنان كه به واسطه چهار كنفرانس جهاني سازمان ملل متحد تثبيت يافته است، در تبديل اين رويداد به عنوان نقطه مشترك براي حمايت از حقوق زنان و مشاركت آنان در عرصه هاي سياسي و اقتصادي موثر بوده است.
منشور ملل متحد، كه در سال 1945 امضا شد، اولين توافقنامه بين المللي در بردارنده تضمين اصل برابري زنان و مردان بود. از آن به بعد، سازمان ملل متحد به ايجاد يك ميراث تاريخي از استراتژي ها، استانداردها، برنامه ها و اهداف مورد توافق بين المللي براي پيشبرد وضعيت زنان با تاكيد بر «حيثيت و كرامت انساني» در سراسر جهان محسوب شده است.
در طول اين سالها، سازمان ملل متحد و ارگانهاي تخصصي وابسته به آن مشاركت زنان را به عنوان شركاي برابر با مردان در دستيابي به توسعه پايدار، صلح، امنيت و احترام كامل به حقوق بشر ترويج كرده اند. توانمندسازي زنان همچنان يكي از ويژگي هاي اصلي تلاش هاي سازمان ملل براي حل مشكلات اجتماعي، اقتصادي و سياسي در سراسر جهان است.

* نگاهي تاريخي به فعاليتهاي زنان
در سال 1909 اولين روز ملي زن در 28 فوريه در ايالات متحده معرفي شد. حزب سوسياليست آمريكا در آن سال به مناسبت گراميداشت اعتصاب كارگران پوشاك در سال 1908 در نيويورك مراسمي را برگزار كرد، روزي كه زنان عليه شرايط دشوار و تحقير كننده كار، اعتراض كردند و مورد هجوم نيز قرار گرفتند.
1910 جمعيت سوسياليست بين المللي كه در كپنهاك گرد هم آمده بودند روز جهاني زنان را در قالب يادماني بين المللي مورد موافقت قرار دادند تا به جنبش حقوق زنان احترام گذاشته شود و منبع حمايتي باشد براي دستيابي زنان به حق رأي. اين پيشنهاد با تصويب به اتفاق آراي افراد شركت كننده در اين كنفرانس از 100 زن از 17 كشور از سراسر جهان همراه شد كه به انتخاب سه زن اول در پارلمان فنلاند منجر شد. تا آن زمان نيز هيچ روز مشخصي براي روز جهاني زن مشخص نشده بود.
1911 در نتيجه ابتكار كپنهاگ، روز جهاني زنان براي اولين بار (19 مارس) در اتريش، دانمارك، آلمان و سوئيس، جايي كه بيش از يك ميليون زن و مرد در مراسم راهپيمايي حضور داشتند، مشخص شد. علاوه بر برخورداري از حق رأي دادن و برخورداري از مناصب عمومي براي زنان، آنها خواستار حقوق زنان براي كار، آموزش حرفه اي و پايان دادن به تبعيض در برخورداري از كار و اشتغال شدند.
در سال 1914 روز جهاني زنان به عنوان مكانيسمي براي اعتراض به جنگ جهاني اول تبديل شد. به عنوان بخشي از جنبش صلح، زنان روس در آخرين روز يكشنبه ماه فوريه، اولين روز بين المللي زنان كشور خود را برگزار كردند. در ديگر نقاط اروپا، در حدود 8 مارس سال بعد، زنان براي اعتراض به جنگ يا ابراز همبستگي با ديگر فعالان عرصه حقوق زنان و صلح، راهپيمايي كردند.
1917 در مخالفت با جنگ و پرهيز از خشونت، زنان در روسيه مجددا در آخرين يكشنبه ماه فوريه اعتراض و اعتصابي به نام «نان و صلح» را برگزار كردند (مصادف با 8 مارس). چهار روز بعد «سزار» و دولت موقت به زنان حق رأي دادن را اعطا كردند.
1975 به عنوان سالي بين المللي با موضوع زنان شكل مي گيرد و سازمان ملل روز جهاني زن را در روز 8 مارس جشن گرفت.
1995 اعلاميه پكن (Beljin Decleration) و برنامه عمل (Platform for Action)، نقشه راه تاريخي امضا شده توسط 189دولت از سراسر دنيا، بر 12 حوزه مهم مورد نگراني بشريت متمركز بود و جهاني را در نظر مي گرفت كه هر زن و دختري مي تواند انتخاب هاي آزادانه و عادلانه خود را انجام دهد، مانند مشاركت در سياست، تحصيل، داشتن درآمد و زندگي در جوامع بدون خشونت و تبعيض.
2014 پنجاه و هشتمين جلسه كميسيون مقام زن (CSW58) – گردهمايي سالانه دول براي بررسي مسائل ضروري مرتبط با امور زنان از جمله برابري جنسيتي و حقوق اجتماعي، سياسي و فرهنگي زنان، همراه با تمركز بر «چالشها و دستاوردها در اجراي اهداف توسعه هزاره (Miliennum Development Goals) براي زنان و دختران » بود. ارگانهاي وابسته به سازمان ملل متحد و سازمانهاي غير دولتي معتبر از سراسر جهان، پيشرفت و چالش هاي پيش روي تحقق هشت هدف هزاره توسعه هزاره را مورد بررسي قرار دادند. اهداف توسعه هزاره نقش مهمي در استمرار توجه و ايجاد منابع براي برابري جنسيتي و توانمند سازي زنان دارد.
2015 سالي بود كه دول عضو سازمان ملل متحد، برنامه عمل توسعه پايدار و 17 مورد از اهداف توسعه پايدار را تصويب كردند. هدف شماره 5 اين برنامه مربوط به «نيل به برابري جنسيتي و توانمندسازي همه زنان و دختران» است.
نقش سازمانهاي بين المللي از جمله سازمان ملل متحد و نهادهاي وابسته به آن از جمله يونسكو، يونيسف و شوراي حقوق بشر و همچنين سازمانهاي غير دولتي و سازمان هاي محلي زن بنياد، در تاكيد و توجه به توانمندسازي زنان در عرصه هاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و سلامت و ايجاد فرصتهاي آموزش و دسترسي آنان به آگاهي، مهارت و ايجاد اعتماد به نفس براي افزايش كارايي در فرايند توسعه و تقويت روحيه و احساس اميدواري زنان در مشاركت در تصميم گيري ها بسيار مورد توجه بوده است.
خشونت عليه زنان از جمله تروريسم هويت و جايگاه زنان را چه به عنوان مادران و چه همسران مورد تخريب قرار داده است. تحميل تجاوزات جنسي، بردگي جنسي، ازدواج هاي اجباري، حاملگي هاي اجباري، تغيير اجباري دين و مذهب، جدايي از فرزندان، و اقدامات كاهنده آرامش و امنيت روحي و رواني آنان از جانب گروههاي تروريستي و افراط گرايان مسلح، مصيبت هاي آشكاري است كه همواره در مناطقي از دنيا از جمله، نيجريه، افغانستان، يمن، سوريه، عراق، سومالي و سودان گزارش مي شود.
بر اين اساس، فعاليت و اشتغالات سازمانها و انجمن هاي مردم نهاد حمايت از حقوق قربانيان تروريسم در حفاظت از جايگاه و شأن زنان آسيب ديده از اقدامات تروريستي چه در سطح ملي و چه بين المللي، در اولويت نهادينه كردن فرايند تخصصي توجه به اين موضوع با ابزار شناسايي و تاييد آثار مخرب و ماندگار خشونت بر روح و روان اين گونه زنان است.
همه جوامع ملي و بين المللي مي بايست در اتخاد و ترويج رويكرد «توانبخشي زنان» مصوب سازمان ملل متحد مورد تشويق و ترغيب قرار بگيرند و همچنين با تشويق همه دولتهاي مستقل جهان بر توجه به زنان آسيب ديده از حوادث تروريستي و اعمال توانمندسازي نسبت به اين گونه زنان در قالب ايجاد برنامه عمل در قالب « سازمان جهاني توانمند سازي زنان»، در گام بعدي در راستاي نيل به تكامل تخصصي كردن اين فرايند تلاش كرد.

* دانشجوي دكتراي حقوق بين الملل