۱۱ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۱۳:۲۸
کد خبر: 83228000
۰ نفر
داستان غم انگیز كودكان بی دفاع در چنگال والدین معتاد

تهران- ایرنا- اعتیاد از مهم ترین معضل های اجتماعی به شمار می رود و والدینی كه دچار آلودگی به مواد مخدر هستند فرزندان آنها نیز از هر لحاظ آسیب پذیر می شوند و سایه بدنامی اعتیاد حال و آینده این كودكان را تهدید می كند.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا، خانواده یكی از عوامل اجتماعی شدن كودكان و از الگوهای اصلی برای فرزندان هستند كه با رفتارهای خود می توانند تغییرات وسیعی را در نگرش و هنجارهای آنها به وجود آورند. والدین در شكل گیری شخصیت، رشد افكار یا انحراف فرزندان نقش بسزایی دارند. بنابراین در صورتی كه والدینی در دام مواد مخدر گرفتار باشند فرزندان آنها نیز از هر لحاظ آسیب پذیر می شوند. فرزندان والدین معتاد، بسیاری از مشكلات هیجانی، شناختی، اجتماعی و رفتاری را تجربه می كنند، به طوری كه پیشینه پژوهشی در این زمینه حاكی از آن است كه دامنه وسیعی از مشكلات خاص در فرزندان والدین معتاد دیده می شود.

در همین ارتباط، ماده 33 پیمان نامه جهانی حقوق كودكان می گوید كه كشورهای عضو پیمان نامه موظف هستند تمامی اقدامات قانونی، اجتماعی و آموزشی را به عمل آورند تا از كودكان در برابر استفاده های غیرمجاز از داروهای مخدر و روانگردان كه در اسناد بین المللی مربوطه توصیف شده اند، حمایت نمایند و از استفاده از كودكان در تولید غیر مجاز و قاچاق مواد جلوگیری كنند. موضوع اعتیاد به یكی از مسایل جدی و نگران كننده كارشناسان حوزه اعتیاد، جامعه شناسان رفتاری و مسوولان تبدیل شده، به طوری كه سن مصرف كنندگان مواد مخدر به 10 تا 12 سال رسیده است. در همین زمینه «مسعود رستمی» پژوهشگر و جامعه شناس رفتاری می گوید: یكی از عواملی كه عملكرد و پویایی خانواده را تحت شعاع خود قرار می دهد مساله اعتیاد اعضای خانواده است كه موجب افزایش مشكلات می شود. در ادامه گفت وگوی وی را با پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا از نظر می گذرانیم.

** ایرنا: اعتیاد والدین چه تاثیری بر رفتارهای اجتماعی و شخصیتی فرزندان دارند؟
***رستمی: فرد معتاد سعی می كند كه این موضوع را از دیگر اعضای خانواده پنهان كند. البته گاهی هم همسر یا خانواده فرد معتاد به نوعی خود را مسبب معتاد شدن عزیزشان می دانند و با حمایت نابجا از او سبب می شوند به اعتیاد خود ادامه دهد. این گونه افراد انزوا و گوشه گیری را به روابط اجتماعی ترجیح و اعتماد به نفس و احترام به خود را از دست می دهند. فرزندان این افراد به علت ترس یا احساس خجالت از ارتباط و فعالیت های مشترك با دوستان به ویژه در محیط خانواده خودداری می كنند. به خاطر سردرگمی درخصوص چگونگی رفتار با پدر یا مادر از محیط خانه می گریزند و در بسیاری از مواقع فرزندان والدین معتاد نیز به اعتیاد روی می آورند تا از این طریق بتوانند فضای ناسالم خانواده را تحمل كنند. والدین معتاد هنگام مشاجره و دعوا كردن با یكدیگر از فرزندان بر ضد هم استفاده می كنند كه در این شرایط كودك نمی داند باید طرف كدام یك از آنها را بگیرد و به همین خاطر در وضعیت ناگواری قرار می گیرد. این موارد همگی از تاثیرات ویرانگری به شمار می رود كه اعتیاد پدر یا مادر بر روی فرزندان خود دارد. زمانی كه هیچ یك از اعضای خانواده درباره آنچه كه بر سرشان آمده است صحبت نمی كنند، كودكان مجبور می شوند تا خودشان به این فكر كنند كه چگونه می توانند مشكل اعتیاد و اثرات ناشی از آن را به تنهایی حل نمایند.

** ایرنا: عوامل خطرناك ناشی از اعتیاد والدین را چگونه می توان شناسایی كرد و این عوامل چه تاثیراتی در آینده این فرزندان دارد؟
***رستمی: مطالعات و پژوهش های صورت گرفته در زمینه فرزندان والدین معتاد نشان می دهد كه این آسیب مخصوص به قشر خاصی نیست و هر طبقه ای از جامعه را می تواند به خود گرفتار كند. محیط این خانواده ها همواره با تنش و آشفتگی همراه است و اثرات منفی زایدی بر فرزندان دارد. نظارت ضعیف والدین بر رفتارهای فرزندان و انضباط ناپایدار یا نبود آن در این خانواده ها بسیار شایع است. در حالی كه پیوندهای خانوادگی، ارتباط موثر و ارزش های مثبت از عوامل مهم محافظت كننده در برابر مصرف مواد مخدر به شمار می روند. البته برخی از یافته های پژوهشی نشان می دهد كه عامل های ژنتیكی نیز بر مصرف مواد مخدر و اعتیاد به آنها نقش مهمی دارد. الگوگیری از والدین، مشاركت در تهیه مواد، خرید و فروش مواد مخدر و تماس با فروشندگان از جمله مواردی هستند كه فرزندان از پدر و مادر خود می آموزند و فكر می كنند یكی از راه های مقابله با استرس و هیجان ها است در نتیجه مصرف مواد به عنوان یك روش ناسالم در چنین فرزندانی رشد می كند. كودكان و نوجوانانی كه والدین معتاد دارند از كمبودهایی هچون تنهایی، عدم اعتماد به نفس كافی، نگرانی از رها شدن به حال خود و ... رنج می برند. اغلب حس می كنند كه اگر آنان متولد نمی شدند والدین خود معتاد نمی شدند. برخی به دلیل اینكه هرگز در كودكی طعم محبت را نچشیده اند در سنین بزرگسالی به سمت اعتیاد می روند تا از این طریق بتوانند نیازهای ارضا نشده خود را برطرف كنند.

** ایرنا: نقش خانواده در مصونیت نگه داشتن فرزندان چیست؟
***رستمی: نوجوان یا جوان امروزی می خواهد حس سرخوشی مواد مخدر را حس كند و اگر او در خانواده ای رشد كرده باشد كه پدر یا مادر خود اعتیاد دارند بیشتر و زودتر به این آسیب كشیده می شوند. قبح قضیه در بسیاری از خانواده هایی كه والدین آنها مواد مخدر مصرف‌ می كنند ریخته می شود. نوجوانی كه اوقات فراغت خود را با دوستانش می گذراند از یكدیگر الگو می گیرند و دیگر نمی خواهد كه والدینش الگو و مرجع زندگیش باشد. در برخی از خانواده ها به ‌دلیل سوء رفتار و به حداقل رسیدن ابزار محبت ارتباطات عاطفی تنزل یافته است و هیچ فرصتی به فرزند خود برای كسب استقلال نمی دهند. در حالی كه اگر والدین اوقات فراغت را با فرزند خود بگذرانند، به طور طبیعی او نیز نیازی به مصرف موادمخدر برای تجربه لحظه‌ای سرخوشی را ندارد. خانواده‌ها نیازمند آموزش در زمینه فرزندپروری مناسب هستند. آنها باید بدانند كه می توانند فرزندان خود را با ایجاد اوقات خوش به طرف آینده ای مثبت و روشن سوق بدهند. والدین باید انتظارات واقعگرایانه از كودك خود داشته باشند و با استفاده از اقتدار خود به تربیت فرزندان بپردازند و با ایجاد محیطی مثبت برای یادگیری از كودك مراقبت كنند. از طرف دیگر آموزش و پرورش نیز برای درك نیاز كودك و نوجوان به رسالت خود عمل كند. باید با پیگیری های مستمر و شناسایی خانواده های ناهنجار و معتاد زمینه گرایش دیگر دانش آموزان را به تجربه استعمال مواد مخدر یا رفتاری ناپسند را فراهم نیاورند. البته پیدا كردن دانش آموزانی كه مواد مخدر مصرف می كند از سوی مسوولان آموزشی دشوار است زیرا اگر آنها بفهمند كه دانش آموزی دخانیات مخدر استعمال می كند او را از مدرسه اخراج می كنند به همین دلیل مساله اعتیاد این كودكان پنهان می ماند. كودك یا نوجوانی كه در دام اعتیاد قرار می گیرد تشدید دیگر آسیب های اجتماعی چون خیابان گردی و فرار از خانه را به دنبال می آورد.

** ایرنا: به نظر شما كودكان والدین معتاد بیشتر در معرض آزار قرار دارند و آیا این كودك آزاری ها زمینه گرایش فرزندان به سمت مصرف مواد مخدر در نوجوانی یا جوانی را فراهم می آورد؟
*** رستمی: آزار دیدن در دوران كودكی به عنوان عامل زمینه‌ساز برای بروز بسیاری از نابسامانی‌های بزرگسالی شناخته می شود اما تا كنون در كشور مطالعات مورد توجهی در خصوص افرادی كه در كودكی آزار دیده و در بزرگسالی مبتلا به اعتیاد شده انجام نشده است. با این حال افراد معتاد به دلیل نداشتن تمركز بر رفتارها و عملكرد خود به طور ناخواسته كودكانشان را از لحاظ جسمی و روانی آزار می دهند. این كودكان نسبت به همسالان خود رفتارهای پرخطر هیجانی بسیاری دارند. از این رو شیوع اعتیاد در خانواده كودكان آزار دیده بالاتر از شیوع آن در خانواده‌های كودكان آزار ندیده است. تمامی پژوهش ها و جمع آوری مستندات در این زمینه باید هشداری برای والدین، معلمان و مسوولان باشد تا با اجرای برنامه‌های گسترده ‌آموزشی و مداخله‌ای به موقع از شیوع این پدیده در خانواده و جامعه جلوگیری شود.

پژوهشم** 9117**9131