۸ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۸:۴۷
کد خبر 83224254
۰ نفر
ظريف بماند

تهران- ايرنا- استعفاي ناگهاني محمدجواد ظريف همه را غافلگير كرد و با موجي از ابراز نگراني نسبت به سرنوشت اين استعفا همراه شد. نيمه شب دوشنبه بود كه بمب خبري «استعفاي ظريف» با پيامي كه وزير امور خارجه در اينستاگرام خود گذاشت، منفجر شد.

او در اين پيام نوشت: «از بزرگواري مردم عزيز و دلاور ايران و مسئولين محترم در 67 ماه گذشته بسيار سپاسگزارم. از ناتواني براي ادامه خدمت و تمام كاستي‌ها و كوتاهي‌ها در دوران خدمت صميمانه پوزش مي‌خواهم. شاد و سربلند باشيد.» با اين حال تنها پس از تأييد اين خبر شوك‌آور از سوي معاون سخنگوي وزارت امور خارجه بود كه كناره‌گيري ناگهاني وزير امور خارجه ايران به تيتريك همه رسانه‌هاي داخلي و بين‌المللي تبديل شد و گمانه‌زني‌ها پيرامون دليل اين استعفا شدت گرفت.

عده‌اي معتقد بودند كناره‌گيري اينستاگرامي او به حضور و ديدارهاي بشار اسد در ايران بازمي‌گردد؛ ديدارهايي كه ظريف به عنوان وزير امور خارجه در آن حضور نداشت. برخي نيز اين استعفا را با برجام و FATF مرتبط مي‌دانستند. بازار گمانه‌زني‌ داغ بود تا اينكه سايت «انتخاب» خبر داد كه ظريف در جواب به سؤال پيامكي اين رسانه از دلايل استعفا نوشته است: «بعد از عكس‌هاي ملاقات‌هاي امروز، ديگر جواد ظريف به عنوان وزير خارجه در جهان اعتباري ندارد.»

اشاره ظريف به ديدار روز گذشته حسن روحاني با بشار اسد، رئيس‌ جمهوري سوريه بوده است. ديداري كه ظاهراً بدون هماهنگي و اطلاع وزير امور خارجه در تهران انجام شده است. در تصاوير منتشر شده از اين ديدار سردار قاسم سليماني، فرمانده سپاه قدس در كنار رؤساي جمهوري ايران و سوريه حضور داشت. اما بعد از انتشار خبر استعفاي وزير امور خارجه ايران، شماري از ديپلمات‌ها و مديران وزارت خارجه نيز اعلام كردند در صورت موافقت با استعفاي ظريف، آنها نيز استعفا خواهند داد. تصميمي كه وزير خارجه در واكنش به آن ضمن توصيه به پرهيز از چنين اقداماتي گفت: «براي بنده خدمت در كنار شما افتخار بود و اميدوارم استعفاي بنده تلنگري براي بازگشت وزارت امور خارجه به جايگاه قانوني‌اش در روابط خارجي باشد.»

ظريف همچنين روز گذشته در گفت‌وگويي‌ كوتاه به رمزگشايي از دليل استعفاي خود پرداخت و در پاسخي مكتوب به پرسش خبرگزاري آريا درباره چرايي اين استعفا نوشت: «استعفاي من صرفاً به منظور دفاع از شأن و جايگاه وزارت امور خارجه در روابط خارجي بوده است كه آن را در كنار ساير توانمندي‌ها براي امنيت ملي ايران حياتي مي‌دانم. من ناراحتي و دلخوري شخصي ندارم و نيازي به دلجويي ندارم. به عنوان وزير خارجه وظيفه داشتم به خاطر منافع ملي و اقتدار كشور در برابر رعايت نشدن جايگاه وزارت خارجه واكنش نشان دهم. بقيه گمانه‌زني‌ها صرفاً زاييده تخيلات افراد است.»

** دلجويي روحاني
ساعاتي پس از انتشار خبر استعفاي ظريف حسن روحاني، رئيس جمهوري ايران در جمع مديران بانكي كشور سخناني را مطرح كرد كه به نظر مي‌رسيد در واكنش به استعفا و با هدف دلجويي از وزير خارجه مستعفي‌اش بوده است. روحاني با بيان اينكه وزارتخانه‌هاي امور خارجه، نفت و بانك مركزي، خط مقدم ما در مبارزه و مقابله با امريكا هستند، گفت: «من از آقايان ظريف، زنگنه و همتي به عنوان كساني كه در اين خط مقدم مبارزه ايستاده و تحت فشارند، قدرداني مي‌كنم.»

رئيس جمهوري همچنين به سفر روز گذشته بشار اسد به تهران اشاره كرد و گفت: «اينكه روز گذشته رئيس جمهوري سوريه از دمشق به سمت تهران پرواز مي‌كند، خدمت مقام معظم رهبري مي‌رسد و ديداري هم با من انجام مي‌دهد و اعلام مي‌كند كه براي تشكر از ملت، دولت و رهبر انقلاب و همچنين قدرداني از وزارت خارجه به ايران سفر كرده است، نشان مي‌دهد كه وقتي همه ما در كنار هم باشيم، موفق مي‌شويم.»

اين سخنان روحاني در دلجويي تلويحي از وزير امور خارجه كابينه‌اش در همراهي با طيف گسترده‌اي از نخبگان و مردم بود كه نسبت به رد درخواست استعفاي ظريف از سوي روحاني ابراز اميدواري كردند. با اين وجود از آنجا كه شماري از جريان‌هاي مخالف دولت از همان ساعات اوليه اين گونه القا كردند كه استعفاي ظريف مورد پذيرش روحاني قرار گرفته است، محمود واعظي، رئيس دفتر رئيس‌ جمهوري بلافاصله در واكنش به آن در توئيتر خود نوشت: «اخبار منتشر شده مبني بر پذيرش استعفاي دكتر ظريف از سوي رئيس‌ جمهوري قوياً تكذيب مي‌شود.» او همچنين در پيام توئيتري ديگر به دفاع از ظريف برخاست و نوشت: «سخنان امروز رئيس جمهوري در تجليل از وزير امور خارجه‌اش، گواهي روشن بر رضايت كامل نماينده ملت ايران از مواضع و عملكرد هوشمندانه و مؤثر دكتر ظريف، پاسخ محكمي به برخي تحليل‌هاي نادرست و مغرضانه است. از نظر دكتر روحاني، جمهوري اسلامي ايران تنها يك سياست خارجي و يك وزير امور خارجه دارد.»

روز گذشته همچنين برخي رسانه‌ها از تماس معاون اول رئيس جمهوري با وزير امور خارجه در جهت متقاعد كردن ظريف براي ماندن در مسئوليت خبر دادند.

در عين حال مرتضي سرمدي، قائم مقام وزير امور خارجه در نشست شوراي مركزي فراكسيون اميد مجلس شوراي اسلامي با بيان توضيحاتي درخصوص استعفاي وزير امور خارجه، برخي شائبه‌ها درخصوص اين استعفا را رد و تأكيد كرد كه استعفاي ظريف با هماهنگي رئيس جمهوري نبوده است.

روز گذشته همچنين متن مجعولي تحت عنوان استعفانامه وزير امور خارجه خطاب به رئيس جمهوري در برخي رسانه‌ها منتشر شد كه سخنگوي وزارت امور خارجه بلافاصله آن را تكذيب كرد. بهرام قاسمي هرگونه تفسير و تحليل علل استعفاي ظريف غير از آنچه خود او در صفحه اينستاگرامش نوشت را نادرست و عاري از هرگونه حقيقت دانست و گفت: همان گونه كه دفتر رياست محترم جمهوري اعلام داشتند، اين استعفا مورد پذيرش قرار نگرفته است.

** نگراني‌ها از استعفا؛ روحاني قبول نكند
روز گذشته بسياري از سياستمداران و بويژه نمايندگان مجلس به تحليل دلايل منتج به استعفاي وزير امور خارجه پرداختند و در عين حال نسبت به تأثير نامطلوب پايان حضور ظريف در رأس دستگاه ديپلماسي كشور ابراز نگراني كردند.

- علي مطهري، نايب‌رئيس مجلس در حاشيه جلسه ديروز مجلس با بيان اين كه «رئيس ‌جمهور نبايد با استعفاي ظريف موافقت كند»، تأكيد كرد: «جايگزيني در حد ظريف براي وزارت خارجه وجود ندارد.» مطهري با بيان اينكه «طبق قانون اساسي وزارت خارجه متولي سياست خارجي كشور است ولي استقلال كافي ندارد» در پاسخ به اينكه آيا براي رفع اين نقيصه مجلس مي‌تواند كمك كند يا خير، افزود: «مجلس مي‌تواند كمك كند اما بايد بيشتر شخص رئيس جمهور از ابتدا اقتدار بيشتري مي‌داشت و اجازه برخي دخالت‌ها در سياست خارجي را نمي‌داد. با وجودي كه الان مقداري دير شده ولي به هرحال رئيس جمهوري مجري قانون اساسي است و بايد از حقوق وزارت خارجه دفاع كند.»

- محسن‌ هاشمي، رئيس شوراي شهر تهران هم گفت: ظريف كه طي سه دهه گذشته يكي از موفق‌ترين ديپلمات‌هاي نظام محسوب مي‌شود، مورد اعتماد ويژه آيت‌الله ‌هاشمي رفسنجاني قرار داشته و رهبر معظم انقلاب نيز بارها طي سال‌هاي اخير از ايشان تقدير كرده‌اند. اميدواريم با حمايت ويژه رئيس جمهور و ساير مسئولان از دكتر ظريف، ايشان قدرتمندتر از گذشته به خدمت در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران ادامه دهند.

- الياس حضرتي نماينده تهران نيز ناهماهنگي‌ها در حوزه سياست‌ خارجي و دخالت نهادهاي مختلف در اين حوزه را علت نارضايتي ظريف دانست و گفت: «‌اين خيلي بد است كه وزير امور خارجه يك كشور در جريان يك اقدام ويژه در حوزه سياست خارجي نباشد. آقاي بشار اسد به تهران آمده است اما وزير امور خارجه خبر ندارد! اين خيلي بد است. » او از حسن روحاني خواست با استعفاي ظريف به جد مخالفت كند و موانع كار او را از بين ببرد.

- حشمت‌الله فلاحت‌پيشه، رئيس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس نيز ظريف را بهترين گزينه براي اداره سياست خارجي كشور در حال حاضر دانست و افزود: «اميدوارم مديريت آينده وزارت امور خارجه با ظريف و نه بدون ظريف باشد، ولي هرگونه كه شود اين نبايد باعث نوسانات در كشور گردد.»

** منتقدان، شادمان از استعفاي ظريف
برخلاف طيف گسترده نخبگان سياسي كشور كه از اثرات سوء استعفاي ظريف ابراز نگراني كردند، مخالفان و منتقدان او فضاي خبري اين استعفا را فرصت مناسبي براي تكرار هجمه‌هايشان عليه او يافتند.

از جمله روح‌الله حسينيان با ابراز خوشحالي از استعفاي ظريف، گفت: «اين استعفا بايد پيش از اين‌ها رخ مي‌داد، زيرا سياست خارجه دولت ضرر‌هاي زيادي به ايران زد. ترديد نكنيد كه امريكايي‌ها بيش از همه از اين استعفا ناراحتند، زيرا ظريف تنها كسي بود كه توانست آرزوي ديرينه امريكا يعني مذاكره با ايران را محقق كند، اما برخلاف امريكا ما از استعفاي ظريف خوشحاليم.» حميد رسايي، نماينده پيشين مجلس كه در انتخابات مجلس دهم نتوانست در ميان 30 منتخب تهران باشد هم با اظهار خوشحالي از استعفاي ظريف در صفحه اينستاگرام خود به اتهام‌زني عليه وزير امور خارجه پرداخت و نوشت: «كسي كه از دوره دبيرستان تا سال‌هاي پاياني دولت دهم در امريكا زندگي كرده، بعد از تحميل توافقنامه‌هاي ننگين از جمله توافق برجام و در حالي كه از تحميل FATF، CFT و پالرمو نااميد شده است، همزمان با سفر محور مقاومت (بشار اسد) به ايران از سمت خود استعفا داد.» موضعگيري‌هايي كه سبب شد بسياري از كاربران شبكه‌هاي اجتماعي از همراستا بودن‌شان با خرسندي دشمنان خارجي از اين استعفا ابراز تأسف كنند.

** واكنش چهره‌ها
چهره‌‌ها، مسئولان و فعالان رسانه‌اي در شبكه‌هاي اجتماعي و نيز در گفت وگو با خبرگزاري‌ها به طور گسترده به خبر استعفاي وزير امور خارجه واكنش نشان دادند و خواستار بازپس‌گيري استعفاي ظريف شدند.

- حسام‌الدين آشنا مشاور رئيس ‌جمهوري: «امان از ناهماهنگي‌ها!» « بي‌بي‌سي فارسي برنامه فوق العاده پخش مي كند. خون آشامان، ايران ستيزان، براندازان خارجي و داخلي جشن مرگ ديپلماسي را گرفته اند.عزت ايران در گرو تكريم وزير خارجه قدرتمند است. حكمت اقتضا مي كند منافع ملي در اولويت قرارگيرد.مصلحت نه در استعفا كه در استقامت و احياي ديپلماسي است.»

- معصومه ابتكار معاون امور زنان و خانواده رئيس‌ جمهوري: «لحظه لحظه اين ماه‌ها و اين هفته‌ها و اين روزها دكتر ظريف از طرف افراطيون داخلي و خارجي مورد بي‌رحمانه‌ترين حملات، تهمت‌ها و تخريب‌ها بود و دوستان هميشه گفتند طاقت بيار رفيق، براي عزت و سربلندي ايران، طاقت بيار...»

- محمدجواد آذري‌جهرمي وزير ارتباطات: «ننشين برادر، پاشو بايست جواد جان! مردم نگرانند.»

- پرويز اسماعيلي معاون ارتباطات و اطلاع‌رساني دفتر رئيس‌ جمهوري: «مژگان عزيز، نفس نفس‌زنان گفت: ‌آقاي ظريف! مي‌خواستم بگم كار شما براي من و ساير بيمارها مثل رساندن اكسيژن بود. (بعد برجام/اول مرداد 94) كپسول اكسيژن او افتاد. گريستي و آن را به دستش دادي. مژگان امروز پيش خداست. ولي ايران و ايرانيان هستند و به تو خيلي احتياج دارند آقاي ظريف!»

- مرتضي مراديان سفير ايران در دانمارك: «فقط ببينند در خارج از كشور چه كساني از استعفاي ظريف خوشحال هستند. ظريف كسي است كه بالاترين مقامات امريكا، اسرائيل و سعودي به صورت مستقيم به او حمله كرده‌اند. او مانعي بزرگ براي آنها بود. كاش قدر سرمايه‌هاي خود را مي‌دانستيم. قضاوت تاريخ در مورد فضاي سياسي اين روزهاي كشور خواندني خواهد بود.»

- محمدرضا عارف، رئيس فراكسيون اميد مجلس: از رئيس جمهور هم مي‌خواهيم مانند گذشته قرص و محكم از دكتر ظريف حمايت كنند و مانع اين شوند كه سرمايه ارزنده‌اي مانند آقاي ظريف از دولت خارج شود.

- عليرضا رحيمي، عضو هيأت رئيسه مجلس: مخالفان ذوق مرگ نشوند. آقاي روحاني شهامت داشته باشد و ظرف 24 ساعت اين استعفا را با كمال قاطعيت رد كند.

- امير محبيان، تحليلگر سياسي اصولگرا: روحاني با بي توجهي به پاي خود شليك كرد.

- ناهيد تاج‌الدين، عضو كميسيون اجتماعي مجلس: نخبه‌كشي؛ رسم تأسف‌باري در تاريخ سياسي ماست كه بايد به خاطر منافع ملي آن را متوقف كنيم. آقاي ظريف! ديپلماسي شما، ديپلماسي عمومي بود و نگراني مردم از استعفايتان به وضوح گوياي همين امر است. به خاطر مردم و ديپلماسي عمومي در تصميم‌تان تجديد نظر كنيد.

- آذر منصوري، فعال سياسي اصلاح‌طلب: براي منافع ملي يك جاهايي بايد با صداي بلند ايستاد و بدون لكنت از مردم و ‌كشور دفاع كرد، يك جاهايي بايد با اقتدارو صبر مذاكره كرد حتي اگر 22 ماه طول بكشد. يك جاهايي هم بايد استعفا داد.

- عزت‌الله ضرغامي، رئيس پيشين صدا و سيما: ظريف ركورددار تعريف و تمجيد و تحسين از سوي رهبر انقلاب است. يك ناهماهنگي قابل درك نبايد او را به اينجا بكشاند. ظريف بايد برگردد و نگذارد شيريني اين ديدار تاريخي در كام‌ها تلخ شود.

- رضا نصري، حقوقدان برجسته بين‌الملل: اگر دشمنان ايران ميلياردها دلار سرمايه براي ترويج ايران‌هراسي داشتند، اگر هزاران لابيست در پايتخت‌هاي غرب براي فرستادن ايران به شوراي امنيت داشتند و... مردم ايران جواد ظريف را داشتند و كفايت مي‌كرد. از ظريف دلجويي كنيد!

** بازتاب
استعفاي ظريف؛ نگراني دوستان و خرسندي دشمنان
«از دستش راحت شديم» خلاصه واكنش نخست وزير اسرائيل به خبر استعفاي ظريف كه نشان مي‌داد سياست‌هاي وزارت امور خارجه تحت مديريت او تا چه حد براي منافع كشورهاي متخاصم ايران در عرصه بين‌المللي دردسرساز بوده است.

از نيمه شب سه‌شنبه كه محمدجواد ظريف با گذاشتن پستي در اينستاگرام استعفاي خود را اعلام كرد، اين خبر همانقدر كه با ابراز نگراني دوستداران منافع ايران همراه بود واكنش‌هاي متفاوت مقامات اسرائيل و امريكا را به همراه داشت. چنين بود كه در نقطه مقابل وليد جنبلاط، رئيس حزب سوسيال ترقي‌خواه لبنان كه در واكنش به اين اتفاق ظريف را «قرباني تندروي‌ها» در داخل ايران دانست و نوشت: «ديپلماسي ايران نماد برجسته خود يعني محمدجواد ظريف كه مهندس توافق هسته اي ايران با غرب بود را از دست داد»؛ بنيامين نتانياهو توئيت كرد كه: «ظريف رفت؛ از دستش راحت شديم. مادامي كه من اينجا هستم، رژيم ايران به سلاح هسته‌اي نخواهد رسيد.»

مقام‌هاي امريكايي هم بدون اظهار نظر صريح اعلام كردند كه اخبار پيرامون استعفاي ظريف را به دقت پيگيري مي‌كنند. مايك پمپئو، رئيس دستگاه ديپلماسي امريكا در صفحه توئيتر خود با تأكيد براينكه سياست واشنگتن در قبال ايران تغيير نيافته است، نوشت كه از استعفاي ظريف مطلع شده‌ و خواهد ديد كه اين استعفا پذيرفته مي‌شود يا خير.

در عين حال «تارو كونو» وزير خارجه ژاپن در يك كنفرانس خبري هفتگي در توكيو در پاسخ به سؤالي پيرامون استعفاي همتاي ايراني اش، ظريف را فردي بسيار ميانه‌رو توصيف كرد و با اشاره به نقش كليدي او در حصول به برجام گفت: «زمان زيادي از آخرين ديدارمان نمي‌گذرد و هنوز استعفاي او توسط رئيس‌جمهوري (ايران) تأييد نشده است. اين را مي‌دانم كه طبق قوانين ايران، دكتر ظريف هنوز وزير خارجه است. من از او مي‌خواهم (وزير خارجه) بماند. آنچه كه شنيدم آن است كه بشار اسد رئيس‌جمهور سوريه از ايران ديدن كرد و با (حسن) روحاني رئيس‌جمهوري ملاقات داشت (اما) دكتر ظريف در اين نشست حضور نداشت، به طور كلي من درباره اوضاع جاري قدري نگرانم.» استعفاي وزير امور خارجه ايران در رسانه‌هاي بين المللي نيز بازتاب گسترده اي‌داشت. بسياري از خبرگزاري‌هاي معتبر و شبكه‌هاي تلويزيوني با قطع برنامه‌هاي عادي اين خبرعادي را با عناويني همچون «كناره‌گيري معمار برجام» منتشر كردند.

وال استريت ژورنال در تحليل خود از تأثير تغيير احتمالي وزير امور خارجه ايران بر سرنوشت برجام، نوشت: «ظريف بود كه پس از سال‌ها قطع ارتباط ايران با امريكا، به عنوان اولين وزير خارجه ايران با كري وزير خارجه امريكا قدم زد و نتيجه روزها مذاكرات نفسگير او به توافقي منجر شد كه هنوز كارايي خود را دارد و با اينكه امريكا از آن خارج شده، اما ايران، به ماندن در آن ادامه داده است. اما آيا رفتن ظريف به معناي تغيير استراتژي و خروج ايران از برجام است؟»

** مجلس
بهارستان: رئيس جمهوري با استعفاي ظريف مخالفت كند
مجلس ديروز در بي خبري از پشت پرده‌هاي استعفاي وزير خارجه تنها خواستار ماندن ظريف در اين سمت شد؛ درخواستي كه هم موافقان دولت آن را اعلام كردند و هم مخالفانش. البته هر كدام با لحني متفاوت. گروه اول بعد از پيام تشكر از زحمات ظريف اين درخواست را مطرح كرده و گروه دوم بعد از انتقاداتي مفصل و طولاني از سياست خارجي دولت و كارنامه ظريف. اين همه در حالي است كه كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي و همين طور فراكسيون اميد هم ديروز براي بررسي اين استعفا تشكيل جلسه دادند.

با وجود اين ، فضاي ديروز مجلس تا آخرين ساعات باز هم مي‌شد اين را برداشت كرد كه همچنان نمايندگان خبر و روايت موثقي از چند و چون اتفاقات رخ داده درخصوص استعفاي ظريف ندارند. هرچند در اين ميان چهره‌هاي اصلي مخالف او روايت‌هايي را نيز مطرح كردند اما صحت آنها جاي ترديد و شك جدي داشت.

اولين واكنش ديروز نمايندگان به استعفاي وزير خارجه نامه‌اي بود كه در اولين ساعات جلسه سه‌شنبه تهيه شده و به امضاي 135 نماينده رسيد. در اين بيانيه كه محمدجواد ظريف با عنوان «متعهدترين، محبوب‌ترين و كارآمدترين وزير دولت‌هاي يازدهم و دوازدهم» ياد شده خبر استعفاي او «بهت آور و شگفت انگيز» و «زمينه خوشحالي و خرسندي دشمنان قسم خورده انقلاب و نظام جمهوري اسلامي» توصيف شده است.
اين 135 نماينده ضمن تشكر از تلاش‌هاي ظريف از رئيس جمهوري خواسته‌اند تا با استعفاي او مخالفت كند. ساعاتي پس از تهيه اين نامه هم فراكسيون ولايي به عنوان مجموعه نمايندگان منتقد و مخالف دولت در بيانيه‌اي ديگر خواستار ماندن ظريف شد.

با وجود اين، اين فراكسيون برخلاف نامه 135 نماينده در بيانيه خود ضمن انتقاد شديد از سياست خارجي دولت و كارنامه محمد جواد ظريف، استعفاي وزير خارجه را فرار او از پاسخگويي توصيف كرده و از اين منظر خواهان ماندن وي در اين سمت شده است. چنانچه حاجي بابايي، رئيس اين فراكسيون هم در گفت‌وگو با فارس، استعفاي ظريف را محصول اختلافات داخلي دولت دانسته و هشدار داده است كه «در شرايطي كه جنگ اقتصادي داريم، نبايد فرمانده سنگر را خالي كند.» ديروز فراكسيون اميد هم با حضور سرمدي، قائم مقام و حسين پناهي آذر، معاون پارلماني براي بررسي اين استعفا تشكيل جلسه داد. فاطمه سعيدي، سخنگوي اين فراكسيون به ايسنا گفته است كه «خروجي اين جلسه حمايت فراكسيون اميد از وزير امور خارجه و درخواست براي بازگشت ايشان به رأس وزارت خارجه است. ما به طور جدي اين پيغام را به رئيس جمهوري نيز منتقل كرديم كه خواستار ادامه فعاليت دكتر ظريف هستيم.»

او هر چند از ارائه توضيحات مقامات وزارت خارجه در رابطه با اين استعفا خبر داده اما جزئيات بيشتري از اين موضوع ارائه نكرد.

منبع: روزنامه ايران؛ 1397،12،08
گروه اطلاع رساني **1699**9131