۸ اسفند ۱۳۹۷،‏ ۸:۴۶
کد خبر: 83224252
۰ نفر
67 ماه هجمه

تهران- ايرنا- شش سال وزير‌خارجه‌بودن براي محمدجواد ظريف يعني 67 ماه هجمه؛ يعني هجوم منتقدان داخلي و خارجي به او تقريبا بعد از هر سفر ديپلماتيك و بازگشت به ايران؛ يعني همايش «دلواپسيم» درست چند ماه پس از دور سوم مذاكرات ژنو و توافق موقت در آذر 92 و نشستن روي ويلچر در روزهاي مذاكرات به خاطر موج فزاينده فشارها.

از حضورهاي مكرر در بهارستان و پاسخ به دلواپسان براي دست‌دادن تصادفي با رئيس‌جمهوري آمريكا در راهروي سازمان ملل تا پياده‌روي 15 دقيقه‌اي با همتاي آمريكايي در خيابان ساحلي ژنو، يك سال پيش از توافق هسته‌اي در وين. صداي تندروها و محافظه‌كاران داخلي در طول اين سال‌ها همواره بلند بوده است؛ هر بار كه ظريف راهي بهارستان شده و حتي در اين سه سالي كه نمايندگان فهرست اميد هم در مجلس حضور دارند.

هرچند به گفته عليرضا رحيمي، عضو هيئت‌رئيسه مجلس، ظريف هر 18 باري كه در طول وزارت خود در مجلس حضور پيدا كرده، نمايندگان را قانع كرده است، با اين حال، هجمه‌ها به ظريف فقط محدود به داخل كشور نبوده است. به‌طوري‌كه از همان لحظاتي كه اخبار استعفاي ظريف منتشر شد، مخالفان خارجي هم در شادي از اين اتفاق، پشت سر هم صف كشيدند و جالب اما هم‌نوايي برخي از چهره‌هاي تندروي داخلي با سرور مخالفان خارجي جمهوري اسلامي بود. نگاهي به نقاط عطف فعاليت ظريف به عنوان وزيرخارجه از سال 92 تاكنون و موج انتقادها شايد گواه اين مدعا باشد؛ 67 ماه هجمه.

**معرفي در پست وزارت خارجه
راه دشوار ظريف گويا پيش از جلسه رأي اعتماد در سال 92 آغاز شده بود؛ همان‌طور‌كه حسن روحاني در مستند انتخاباتي خود در سال 96 توضيح داد كه وقتي وزارت خارجه را به ظريف پيشنهاد كرده بحث پرونده هسته‌اي نيز مطرح بوده است. در شهريور سال 92، يعني يك ماه بعد از تنفيذ حكم رياست‌جمهوري باراك اوباما، نامه‌اي به حسن روحاني مي‌نويسد و دو طرف در مكاتبات خود نسبت به از‌سرگيري مذاكرات هسته‌اي ابراز تمايل مي‌كنند تا دوباره مذاكرات در سطح وزراي خارجه ادامه يابد.

يك ماه بعد، يعني مهرماه، رؤساي‌جمهور در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل با يكدگير مكالمه تلفني مي‌كنند و ظريف نيز با همتاي آمريكايي خود ديدار مي‌كند. كمي بعد، مذاكرات ايران با 1+5 دوباره از سر گرفته مي‌شود؛ مذاكراتي كه دو سال بعد به برجام ختم مي‌شد و در اين دو سال انتقادات و هجمه‌هاي مخالفان مذاكره نيز با پيشرفت مذاكرات اوج مي‌گرفت.

**تولد دلواپسان
توافق موقت ايران با 1+5 در آذر سال 92 به‌دست مي‌آيد. بر اساس توافق دو طرف، چهار ميليارد و 200 ميليون دلار از دارايي‌هاي مسدود ‌شده ايران از فردا در چند قسط آزاد مي‌شود. رفع تحريم‌هاي نفت، صنايع پتروشيمي، خودرو، قطعات هواپيما و آزادسازي معاملات طلا و فلزات گرانبها، از ديگر تعهدات گروه 1+5 در قبال ايران است. مخالفان اما مدعي مي‌شوند كه دولت جمهوري اسلامي متعهد به رعايت توافق‌نامه ژنو نيست.

محمدجواد لاريجاني، رئيس ستاد حقوق بشر قوه قضائيه مي‌گويد: «اين سند بايد مبتني‌بر يك توافق‌نامه شود و در مجلس به تصويب برسد. چون دولت ما در سند ژنو تعهد به آن كرده است طبيعتا ما اول طرفي نيستيم كه آن را نقض مي‌كنيم و اين براساس وفاي به عهد ماست. اما اين سند همين الان نقض شده است».

حسين شريعتمداري، مديرمسئول روزنامه كيهان، نيز از مخالفان سرسخت ظريف در سرمقاله‌اي با عنوان «اشك‌ها و لبخندها» نوشت: «بعد از انتشار متن توافق‌نامه ژنو به تحليل محتواي آن پرداختيم و با ارائه اسناد و شواهدي، به اين واقعيت تلخ اشاره كرديم كه توافق‌نامه ژنو غير از يك دستاورد -اثبات غيرقابل اعتماد‌بودن آمريكا- دستاورد ديگري نداشته و ندارد».

شريعتمداري با اشاره به اصولي از قانون اساسي مي‌نويسد: «بنابراين با توجه به اصول ياد‌شده از قانون اساسي، توافق‌نامه ژنو از نگاه نظام جمهوري اسلامي ايران فاقد وجاهت قانوني بوده و اعتبار اجرائي ندارد». اقدامات مخالفان اما به همين اظهارنظرها محدود نيست. چند ماه بعد، يعني در ارديبهشت 93 همايش «دلواپسيم» برگزار مي‌‌شود.

مهدي كوچك‌زاده، غلامحسين الهام، محمدعلي رامين، وحيد يامين‌پور، صادق محصولي، عباسعلي كدخدايي، مهرداد بذرپاش و جواد كريمي‌قدوسي، از جمله سخنرانان اين همايش هستند. فهرست بلندبالاي سخنرانان و نگاهي به اسامي آنان نشان مي‌دهد كه اين همايش برايشان اهميت بسياري دارد؛ چراكه گويي با تمام قوا مي‌خواهند توافق‌نامه ژنو را زير سؤال ببرند و آن را «ضعيف» بخوانند.

**برداشت‌هاي يك توافق
تفاهم لوزان دومين دستاورد مذاكرات وزيرخارجه با 1+5 است كه در فروردين سال 93 به دست مي‌آيد. تفاهم‌نامه بعد از هشت روز مذاكره فشرده در دانشگاه لوزان سوئيس قرائت مي‌شود. فكت‌شيت منتشر‌شده از سوي آمريكايي‌ها با بيانيه لوزان و تفاهم صورت‌گرفته و همچنين اظهارات ظريف، وزير امور خارجه ايران و فدريكا موگريني، رئيس سياست خارجي اتحاديه اروپا تفاوت دارد؛ چراكه آمريكا دستاوردهاي خود در تفاهم‌نامه را در فكت‌شيت برجسته كرده است.

علي‌اكبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي، درباره اين فكت‌شيت مي‌گويد: «آمريكايي‌ها با انتشار فكت‌شيت تشويش فكري ايجاد كردند و انتظار داشتم كه آمريكايي‌ها موارد نادرست را آن‌قدر در فكت‌شيت خودشان نمي‌آوردند».بااين‌همه بهانه‌ جديد دلواپسان براي حمله و انتقاد مجدد آنها از تيم مذاكره‌كننده هسته‌اي به دست آمده است.

ظريف راهي بهارستان مي‌شود تا با حضور در جلسه كميسيون امنيت ملي و سياست‌ خارجي مجلس و پس از آن در جلسه غيرعلني و همچنين حضور در تلويزيون و همچنين در گفت ‌وگوهاي خبري متفاوت توضيحاتي دراين‌باره ارائه كند. در همين ارتباط 212 نماينده مجلس در روز 23 فروردين با صدور بيانيه‌اي خطاب به وزارت امور خارجه خواستار انتشار هرچه سريع‌تر فكت‌شيت ايراني مي‌شوند، اما بسياري از اين نمايندگان كه پاي اين بيانيه را امضا مي‌كنند، با شنيدن سخنان وزير امور خارجه درخواست خود را پس مي‌گيرند.

بااين‌حال تعدادي از نمايندگان در تذكري كتبي به وزير امور خارجه خواستار صدور گزاره‌برگ (فكت‌شيت) وزارت امور خارجه درخصوص مذاكرات هسته‌اي مي‌شوند. سيدمرتضي حسيني، نادر قاضي‌پور، فرج‌الله عارفي، محمداسماعيل كوثري، محمدمهدي زاهدي، فتح‌الله حسيني، حسين سبحاني‌نيا، حميد رسايي، مهدي كوچك‌زاده، روح‌الله حسينيان و سيدمحمود نبويان ازجمله نمايندگاني هستند كه اين تذكر كتبي را به وزير امور خارجه مي‌دهند؛ نمايندگاني كه اكثريت آنها از اعضاي جبهه پايداري و دلواپسان هميشگي مذاكرات هسته‌اي هستند.

**حاشيه يك پياده‌روي
پياده‌روي 15 دقيقه‌اي با همتاي آمريكايي از نقاط اوج حمله به ظريف است. دي‌ماه سال 93 وزير خارجه بعد از مذاكرات فشرده با 1+5 دقايقي به همراه جان كري در خيابان ساحلي ژنو پياده‌روي مي‌كند. ظريف دراين‌باره چنين توضيح مي‌دهد: «به دليل اينكه جلسه صريح و جدي داشتيم شايد نياز بود كه چنددقيقه‌اي بحث‌ها متوقف شود و به شكل ديگري ادامه يابد؛ اين كارها در بحث‌هاي ديپلماسي خيلي طبيعي است؛ ژنو دو ايراد داشت، يكي اينكه هتل باغ و حياطي نداشت و ديگر اينكه كوچه‌هاي كنار هتل كه چنددقيقه‌اي در آن قدم زديم پر از خبرنگار بود و آنها هم اين‌گونه سوژه‌ها و عكس‌ها را مي‌پسندند». اما تندروها باز هم دلواپس مي‌شوند. 21 نماينده مجلس پياده‌روي محمدجواد ظريف با جان كري و سفر به فرانسه را «دو خطاي ديپلماتيك در حاشيه مذاكرات اخير» خوانده و با طرح سؤال از وزير امور خارجه خواهان پاسخ‌گويي او مي‌شوند.

كاظم صديقي، خطيب موقت نماز جمعه تهران، رفتار تيم مذاكره‌كننده ايران را «دور از شأن» ديپلماسي جمهوري اسلامي توصيف كرد و خطاب به آنها گفت: «مردم اين كار شما را نمي‌پسندند». سردار محمدرضا نقدي، رئيس سازمان بسيج مستضعفين، از جمله منتقدان است كه از محمدجواد ظريف مي‌خواهد تا «رسما به‌خاطر حركت‌هاي ناپسند اخير از ملت ايران عذرخواهي كند»

**ميان ماندن و رفتن
مذاكرات هسته‌اي در تير 94 در قالب برجام به نتيجه مي‌رسد. هرچند اين توافق موج اميدواري در كشور را شكل مي‌دهد، اما منتقدان از آغاز بر طبل انتقاد از ظريف مي‌كوبند، حتي با اينكه برجام در مجلس اصولگراي نهم ظرف 20 دقيقه تصويب مي‌شود. منتقدان اما از ابتدا با ادعاي بتون‌ريختن در رآكتور اراك و سپس موضوع برچيده‌نشدن تمام تحريم‌ها - درحالي‌كه تحريم‌هاي هسته‌اي مدنظر توافق بود- حمله‌ به دستگاه ديپلماسي را ادامه مي‌دهند.

اين حملات در حالي شدت مي‌گيرد و برجام را بي‌اثر جلوه مي‌دهد كه با انتخابات رياست‌جمهوري ايالات متحده و روي‌كارآمدن ترامپ و تندروهاي آمريكايي، گويا همه‌چيز براي تغيير موردنظر تندروها؛ چه در داخل و چه در خارج فراهم مي‌شود. ترامپ هنوز يك سال نشده بود كه در كاخ سفيد اقامت داشت، اما از برخي توافق‌نامه‌هاي مهم بين‌المللي خارج شد و خروج از برجام هم مهم‌ترين تهديد رئيس‌جمهوري جديد آمريكا بود كه به حقيقت پيوست.

خروج آمريكا مصادف بود با اعمال تحريم‌هاي يك‌جانبه اين كشور عليه ايران و همين‌ها كافي بود تا افراطي‌هاي درون كشور برجام را چماقي كرده و مدام بر سر وزير خارجه بزنند يا به زبان استهزا يا به طعن و كنايه از آنچه فرجام بي‌حاصل برجام مي‌خواندند، سخن مي‌راندند؛ هر تعللي در اين زمينه را برنمي‌تافته و حاضر به زمان‌دادن به وزير امور خارجه كشورشان نبودند.

بااين‌حال ظريف همه تلاش خود را به كار بسته بود تا مولود دولت روحاني را به نتيجه برساند، اما ظاهرا تنها قصد ظريف و دستگاه ديپلماسي براي اين موضوع تعيين‌كننده نبود و كار به جايي رسيد كه او را وادار كرد به‌رغم آنكه از ماندن و پايداري سخن گفته بود، يك‌باره كاسه صبرش لبريز شود.

منبع: روزنامه شرق؛ 1397.12.08
گروه اطلاع رساني**9370**9131

سرخط اخبار پژوهش