ارتقای سلامت روانی جامعه عاملی موثر بر كاهش نزاع و درگیری

تهران- ایرنا- نزاع و درگیری از جمله آسیب های اجتماعی به شمار می روند كه نظم حاكم بر جامعه را مختل می كنند. این موضوع باید در طی جریان اجتماعی شدن افراد در دستور كار نهادهای آموزشی قرار بگیرد و از حساسیت بیشتر سیاستگذاران برخوردار شود تا ضمن ارتقای سلامت روانی جامعه بتوان از عوارض جبران ناپذیر آن نیز پیشگیری كرد.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا، درگیری و نزاع، از آن دسته آسیب‌های اجتماعی به شمار می رود كه با ایجاد اختلال در مناسبات، فضایی آكنده از كینه و دشمنی را در میان افراد به وجود می‌آورد و جامعه را از نظر مادی و معنوی با مخاطراتی روبرو می‌سازد كه در سال های اخیر این پدیده همه روزه به شكل های مختلفی در آمارها دیده می شود.

برپایه اعلام اداره كل پزشكی قانونی استان تهران در 9 ماه نخست امسال حدود 76 هزار و 387 تن به دلیل نزاع و درگیری به این مراكز مراجعه كرده اند كه این تعداد در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته هفت درصد افزایش یافته است. همچنین آمارهای سازمان پزشكی قانونی در سال گذشته كشور تعداد مراجعه كنندگان به علت نزاع را 544 هزار و 470 تن دانست كه در این میان تهران ركوردار ثبت نزاع در ایران است. این روزها، بررسی آماری نزاع ها نشان می دهد كه بسیاری از افراد به عنوان اعضای جامعه در تعامل با هم كمتر می توانند یكدیگر را تحمل كنند و مانند گذشته وساطت یك یا چند تن برای پایان دادن به مشاجره ها نیز كارساز نیست.

برخی از روانشناسان و جامعه شناسان معتقدند كه این گونه رفتارها ریشه در بحران اقتصادی دارد و بسیاری از مردم به ناچار به دلیل نامطلوب بودن وضعیتی معاش این رفتارها را از خود بروز می دهند. بعضی دیگر از كارشناسان می گویند كه ناامیدی از احقاق حق سبب می شود كه تاب آوری و تحمل شهروندان كاهش یابد و به درگیری های فیزیكی منجر شود اما در میان بعضی دیگر اعتقاد دارند كه به دلیل طولانی شدن روند پیگیری پرونده ها در مراجع قضایی افراد خود به شخصه تصمیم می گیرند تا با اتكاء به زور بازو حق خویش را بگیرند.

توصیف نزاع و تبیین عوامل آن هم از لحاظ كمی و كیفی و هم علمی اهمیت دارد زیرا این موضوع مساله ای اجتماعی، واقعی و قانونمند و قابل شناخت محسوب می شود و به مثابه یكی از موانع توسعه اجتماعی به شمار می رود. حال اهمیت این موضوع سبب شد تا پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور واكاوی و چرایی وقوع این معضل به گفت وگو با «محمدرضا نایبی» روانشناس اجتماعی، پژوهشگر و استاد دانشگاه بپردازد.

** ایرنا: در چند سال اخیر مشاهده می شود كه تعداد آمارهای ارایه شده در خصوص پرونده های مربوط به نزاع و درگیری ها در صدر تعداد مراجعان به مراكز پزشكی قرار دارد، این موضوع ناشی از چه امری است، آیا می توان گفت كه فقر فرهنگی در بروز این امر دخالت دارد؟
*** نایبی: پیچیدگی های زندگی امروزی سبب شده است تا افراد دیگر مانند سابق صبور نباشند. عصبانیت، درگیری، خشم و داد وبیداد یك امری عادی تبدیل شده كه در رفتار هر فردی مشاهده می شود. روزانه از گوشه و كنار شهر خبرهایی انتشار می یابد كه به علت نزاع های خانوادگی یا خیابانی، قتل هایی انجام شده است. شنیدن این گونه خبرها شاید دیگر مانند سابق حیرت انگیز نباشد و افراد خیلی راحت از كنار آن رد شوند. برخی از كارشناسان معتقدند كه بروز این رفتارها از فرهنگ خانواده و محیطی كه در آن رشد كرده نشأت می گیرد اما این مسأله از منظر تحقیقی ریشه فرهنگی ندارد و نمی توان گفت كه جامعه ایرانی عصبانی است بلكه شرایط اجتماعی و زندگی سبب شده تا آستانه تحمل و صبر شهروندان به طور فزاینده ای كاهش یابد. در واقع خشونت ابزاری شده است كه هر فردی كه نمی تواند كارهایش را پیش ببرد آگاهانه یا ناآگاهانه از آن استفاده كند. البته برخی از افراد به طور هدفمند خشونت را در تمام كارها و رفتارهای خود پیشه می كنند تا به راحتی دیگران را در اختیار خود بگیرند و به خواسته هایشان برسند. افراد باید در نظر داشته باشند كه شنیدن سخنان ناروا از طرف فردی است كه هیچ شناختی از او ندارند، فردی كه شاید به لحاظ رتبه و نزاكت اجتماعی با شما هم رده نباشد، پس بهترین راه دور كردن خود از محل مورد نظر است و این واكنش نشان می دهد كه نسبت به آن شخص و رفتار او بی‌اهمیت هستید زیرا خشمگین شدن و واكنش تند همان چیزی است كه طرف مقابل از شما انتظار دارد.

** ایرنا: آیا بروز رفتار پرخاشگری در افراد یك انتخاب آگاهانه است یا شرایط محیطی سبب این امر می شود؟
*** نایبی: خانواده ها باید به این نكته توجه داشته باشند كه فرزندان آنها از همان ابتدا پرخاشگری را می آموزند و انتخاب می كنند، یعنی وقتی این موضوع به تكرار در فضای خانه یا در ارتباط با دیگران اتفاق می افتد ناخواسته این رفتار در وجود آنها نهادینه می شود كه در مقابل برآورده نشدن خواسته هایشان پرخاشگری كنند. آستانه تحمل افراد با یكدیگر فرق دارد و این موضوع در نحوه كنترل و واكنشی كه آنها بروز می دهند تفاوت دارد. گاهی خشم نتیجه عوامل اجتماعی است كه آدم ها را خشمگین می كند. انسان متمدن و رشد یافته شرایط را درك می كند و بهترین واكنش را انتخاب می كند. برخی معتقدند كه خشم و عصبانیت بد نیست بلكه فقط باید آن را مهار كرد و در موقع مناسب آن را به كار گرفت تا اینكه همیشه عصبانی بود. در حال حاضر و در جامعه امروز آموزش های مهارت های زندگی و افزایش آستانه تحمل افراد آنها را از نظر سلامت روانی در وضعیت مصونیت از نزاع قرار می دهد. فقر و محرومیت نسبی بیشترین تاثیر را در بروز نزاع و دیگر آسیب های اجتماعی دارد. عوامل زمینه ساز بروز نزاع می تواند دیگر حوزه های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و یا سیاسی كشور را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد. بنابراین بهترین روش برای پركردن این خلاء رسانه ای شدن این آموزش ها است. تولید و پخش سریال هایی با مضمون زندگی تجملاتی باعث ایجاد احساس سرشكستگی در جامعه متوسط می شود كه خود امری ذهنی و عینی در ایجاد نزاع است. همچنین پخش فیلم ها و سریال های گوناگون ماهواره ای و داخلی كه خشم و مبارزه طلبی را به وضوح نشان می دهد سبب می شود تا این امر به نوجوانان و كودكان القاء شود یا آن را امری عادی تلقی كنند. رسانه ها به عنوان بزرگترین مرجع اطلاع رسانی قادر هستند افكار عمومی را جهت دهی كنند. این نهاد می تواند از طریق برجسته ساختن هنجارهای اجتماعی و تقویت احساسات مشترك میان شهروندان به ترمیم گرایش های نابهنجار بپردازد و نوعی كنترل اجتماعی را بر عهده بگیرد.

** ایرنا: برخی معتقدند كه دلایل اقتصادی عاملی تاثیر گذار بر پایین بودن آستانه تحمل افراد است، این موضوع تا چه اندازه صحت دارد؟
*** نایبی: با مشاهده شمار زیاد پرونده های جرم و نزاع كه از سوی قوه قضاییه دیده می شود وضعیت نزاع در كشور نگران كننده است. اغلب افرادی كه درگیر این مسایل شده اند از نظر اجتماعی و تحصیلات در سطح بالایی قرار دارند. صحنه های نزاع اصولا بر سر مسایل پیش پا افتاده همچون بوق زدن، جای پارك یا اینگونه موارد سطحی رخ می دهد. شهر تهران همیشه از بالاترین تعداد پرونده های نزاع و درگیری در میان دیگر شهرهای كشور برخوردار است كه این نكته برای پایتخت زیبا نیست. این روزها بروز مشكلات اقتصادی در جامعه تاثیر زیادی در رفتار اجتماعی مردم گذاشته و در برخی مواقع رفتار آنها را تغییر می دهد. حركت در مسیر زندگی ماشینی هزینه های زیادی را بر افراد جامعه تحمیل می كند كه شاید در پایین بودن آستانه تحمل تاثیر مستقیمی بگذارد. بنابراین مسایل اقتصادی می تواند از مهمترین دلایل بر كاهش تاب آوری افراد در مقابل مسایل روزمره زندگی باشد. نزاع و درگیری بعد از تصادفات رانندگی دومین عامل مراجعه كنندگان به مراكز درمانی و مراكز پزشكی قانونی به شمار می رود.

** ایرنا: چه راهكارهایی برای كنترل خشم و جلوگیری از نزاع در میان افراد جامعه پیشنهاد می دهید؟
*** نایبی: آگاهی یافتن از ابعاد مختلف آسیب های اجتماعی سبب می شود تا كنشگران این حوزه در راستای اهداف برنامه ریزی شده فعالیت كنند كه این مهم با همكاری سازمان ها و نهادهای متولی در روشنگری افكار عمومی و خطرهای اجتماعی نقش بسزایی دارد. همچنین راه اندازی مراكز درمانی با حضور روانشناسان رفتاری در نقاط مختلف شهر می تواند در كنترل پرخاشگری و بروز خشونت در جامعه كمك كند. این مراكز با آموزش تكنیك ها به شهروندان می گویند كه بروز این امر چه پیامدهای منفی برای خود و اطرافیانشان دارد و آینده آنها را با چه مشكلاتی روبرو خواهد ساخت. پدیده خشونت و نزاع خیابانی در سال های اخیر در ایران بسیار افزایش یافته و به عنوان یك معضل اجتماعی از آن یاد می شود، پرداختن به این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و مسوولان دستگاههای مربوطه باید در این باره تمهیدات ویژه‌ای بیاندیشند.

پژوهشم**9117**9131