نوآوری ها و ابداعات محمود حسابی گشاینده فصلی نوین در علم و دانش

تهران- ایرنا- محمود حسابی فیزیكدان و بنیانگذار فیزیك دانشگاهی در ایران به شمار می رود كه به جهت نوآوری ها و ابداعاتش نام این مرز وبوم را در جهان پرآوازه ساخت و جهانی تازه را بر روی دیدگان بشر گشود و با خدمات ارزشمند خویش مسیر دستیابی به توسعه و پیشرفت را هموار ساخت.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ ایران این دیار كهن در نهان خویش مردان و زنان بزرگی را رشد و پرورش داده است كه در بزنگاه های حساس تاریخ، یاری بخش این سرزمین در مسیر توسعه و پیشرفت شده اند. یكی از این بزرگان محمود حسابی به شمار می رود كه پس از گذراندن بالاترین دوره های علمی و آموزشی در خارج از كشور به ایران بازگشت تا علاوه بر اثبات واقعی وطن پرستی به احیای اخلاق، انسانیت، آموزش و فرهنگ همت بگمارد. او در سال های جوانی، اروپا و آمریكا را با آن همه پیشرفت و فناوری رها كرد و به خدمت به مردم خود پرداخت و در طول 9 دهه زندگی خویش نمونه بارز ضرب المثل «ز گهواره تا گور دانش بجوی» بود.

سید محمود حسابی در سوم اسفند 1281در تفرش دیده به جهان گشود. در همان زمان تعلیمات اسلامی و ادبیات فارسی را نزد مادر خویش فرا می‌گرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ می‌دانست و بر كتاب های بوستان و گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف كامل داشت. حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی كلاسیك غرب به خوبی آشنا بود و مهارت در نواختن سازدهنی، ویولن و پیانو داشت و در چند رشته ورزشی نیز موفقیت‌هایی كسب كرده بود.

او در 17 سالگی كارشناسی ادبیات و 2 سال بعد كارشناسی بیولوژی خود را دریافت كرد و همچنین به دریافت مدرك مهندسی راه و ساختمان نایل آمد و در رشته های پزشكی، ریاضیات و ستاره شناسی نیز به تحصیل پرداخت.

محمود حسابی در كنار تحصیل در یك شركت راه‏سازی فرانسوی مشغول به كار بود، این شركت او را برای ادامه تحصیل به فرانسه اعزام كرد تا در مدرسه عالی برق پاریس دوره آموزش را سپری كند. باید دانست وی در رشته معدن در راه آهن برقی این كشور نیز به فعالیت پرداخت.

این اندیشمند در نهایت در رشته فیزیك دانشگاه سوربن مشغول به تحصیل شد و توانست دانشنامه دكتری فیزیك خود را با ارایه رساله ای با عنوان «حساسیت سلول‏های فتو الكتریك» با درجه عالی دریافت كرد و نشان های «اوفیسیه دولا لژیون دونور و كوماندور دولا لژیون دونور» از بزرگترین نشان‏های فرانسه را بدست آورد.

وی در كنگره «شصت سال فیزیك ایران» در 1366 خورشیدی لقب پدر فیزیك ایران را كسب كرد و جامعه علمی جهان در 1369 خورشیدی این فیزیكدان را به عنوان «مرد اول علمی جهان » برگزید.

آثار به جای مانده از محمود حسابی در زمینه‌های فیزیك، زبان فارسی و پژوهش‌های فرهنگی شامل 21 كتاب و مقاله ‌است. برخی از مهم‌ترین آثار وی عبارتند از «تفسیر امواج دوبر در شش رساله، دیدگانی فیزیك، قانون تأسیس دانشگاه ته1تهران، نام‌های ایرانی، آیین‌نامه امور مالی دانشگاه تهران، فرهنگ حسابی».

یكی از لقب های مشهور محمود حسابی «آقای نخستین ها» است كه به واسطه ابتكارات و نوآوری هایش به او اطلاق شد.

این اندیشمند نخستین مركز نقشه برداری فنی و تخصصی و راهسازی مدرن و علمی ایران، بنا نهادن دارالمعلمین عالی، اولین دستگاه رادیولوژی، تاسیس اولین مركز رادیویی و آنتن فرستنده در كشور، راه اندازی مركز زلزله شناسی، پایه گذاری نخستین مدارس عشایری كشور، تعیین ساعت، پایه گذاری دانشسرای عالی نخستین رآكتور اتمی سازمان انرژی اتمی كشور و تاسیس بیمارستان خصوصی و فرهنگستان ایران را انجام داد.

همچنین تدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهران، پایه گذاری دانشكده فنی و دانشكده علوم دانشگاه تهران، راه اندازی مركز عدسی سازی اپتیك كاربردی در دانشكده علوم دانشگاه تهران، ایجاد شورای عالی معارف، برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی، پایه گذاری بخش آكوستیك در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گام های موسیقی ایرانی به روش علمی، بنیان موسسه ژئوفیزیك و مركز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران، پایه گذاری نخستین رصدخانه نوین ایران و مركز مدرن تعقیب ماهواره ها در شیراز، مركز مخابرات اسدآباد همدان انجمن موسیقی ایران و مركز پژوهش های موسیقی از دیگر خدمات با ارزش محمود حسابی به شمار می رود.

سرانجام محمود حسابی در 12 شهریور 1371 هجری خورشیدی به دلیل بیماری قلبی در بیمارستان دانشگاه ژنو، چشم از جهان فروبست و به دیار حق شتافت.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور تحقیق و بررسی بیشتر آثار محمود حسابی با مانا هلال زاده پژوهشگر و مدیر امور فرهنگی بنیاد پرفسور حسابی به گفت و گو پرداخت.

در ادامه متن كامل این گفت وگو را می خوانیم:
**ایرنا: محمود حسابی در كنار فیزیك در زمینه های دیگری نیز فعالیت داشت، در این ارتباط چه دستاوردها و موفقیت هایی بدست آورد؟
***هلال زاده: پروفسور حسابی از كودكی با وجود دوری از وطن و دشواری‎‏‌های معیشتی به همت مادر خود، حافظ قرآن شد و با ادبیات ایران به خصوص حافظ شیرازی، آشنا شد و غزلیات حافظ را حفظ كرد و پس از پایان تحصیلات و بازگشت به ایران به تصحیح برخی لغات و اضافات دیوان حافظ همت گماشت و نتیجه آن دیوان حافظ حسابی است. كتاب حافظ این اندیشمند برای استفاده هرچه بیشتر خوانندگان و با توجه به سختی برخی واژگان به طور كامل اعراب گذاری شده است.

**ایرنا: با توجه به تسلط محمود حسابی به چند زبان مختلف، درباره ماهیت فعالیت های ادبی و فرهنگی وی توضیح دهید؟
***هلال زاده: همان گونه كه می دانید استاد به‌ زبان های فرانسوی‌، انگلیسی‌، آلمانی‌ و عربی‌ مسلط‌ بود و به‌ زبان‌‌های‌ سانسكریت‌، لاتین‌، یونانی‌، پهلوی‌، اوستایی‌، تركی‌ و ایتالیایی‌ اشراف‌ داشت و در طول زندگی پربار خود فعالیت‎‏‌های شایسته توجهی را برای پایداری زبان ملی ایران انجام داد و اهتمام زیادی به احیا و ترویج زبان فارسی داشت. به همین دلیل بر پایه اعتقاد عمیق به حفظ زبان فارسی در برابر هجوم واژگان بیگانه، مطالعات گسترده‎‏‌ ای را در زمینه ریشه‎‏‌یابی انجام داد و در طول 70 سال خدمت مستمر با برابرسازی علمی در برابر واژگان بیگانه وارد شده به زبان فارسی، زبان مادری را كه اساس وحدت ملی است، محكم و پایدار نگه داشت. پرفسور حسابی می گفت اگر می خواهی سرنوشت یك كشور را به نابودی بكشید، نخست «زبان» آن مملكت را ویران كنید.

محمود حسابی پس از مطالعه كتاب زبان شناس آلمانی پروفسور ویندت از قول وی گفت:«توانمندترین زبان جهان به واسطه حذف قواعد اضافی و صیقل یافتگی، زبان فارسی ماست» و تحقیقات گسترده‎‏‌ ای را در اثبات این نظر افتخارآمیز دنبال كرد تا بر پایه محاسبات و پژوهش‎‏‌های خود با اتكا به علم ریاضی، این نظریه را به اثبات رسانید و چگونگی آن را در رساله‎‏‌ای تحت عنوان «توانایی زبان فارسی» چاپ كرد و برای پژوهندگان زبان فارسی به یادگار گذاشت. برای مثال در كتاب واژگان استاد برای واژه غیرفارسی «ترمومتر» كلمه دماسنج را جایگزین كرد.

**ایرنا: انگیزه و هدف محمود حسابی از نگارش كتاب «نام های ایرانی» چه بوده است؟
***هلال زاده: این كتاب مربوط به زمانی می‎‏‌شود كه رفته رفته نام‎‏‌های اصیل ایران زمین به فراموشی سپرده می‎‏‌شد كه محمود حسابی با اقدامی بسیار به موقع یعنی در 1319 خورشیدی با پشتكار و نظم فراوان كتاب «نام‎‏‌های ایرانی» را جهت انتخاب نام‌های زیبای اصیل فارسی برای فرزندان دختر و پسر این مرز و بوم به نگارش درآورد. فهرست یك هزار و 254 نام پسر و 643 نام دختر در این كتاب نشان می دهد كه در پژوهشی عمیق، دیگر كتاب‎‎‎‌ها و مراجع پراكنده زبان فارسی رابه دقت مطالعه شده و با اشرافی كه این اندیشمند به زبان فارسی داشته، اصیل‎‎‎‌ترین نام‎‎‎‌های پارسی را برگزیده و در این مجموعه گرد آوردی كرده است.

نكته مهم در این اثر این موضوع به شمار می رود كه همه نام‎‎‎‌های ایرانی این كتاب به طور مطلق و خالص از ادبیات و فرهنگ كهن كشورمان سرچشمه گرفته‎‎‎‌اند، در میان آ‎نها هیچ نامی را نمی‎‎‎‌توان یافت كه حتی هم‎‎‎‌ریشه یا برگرفته از واژه‎‎‎ای از زبانی بیگانه باشد. نام‎‎‎‌های ایرانی تألیف استاد، نخستین نام‎‎‎‌نامه فارسی محسوب می شود كه بر پایه پژوهش علمی و دقیقی تدوین شده است و پیش از آن نظیرش را نمی‎‎‎‌توان یافت.

با توجه به این‎‎‎‌كه پروفسور حسابی، افزون بر تسلط به ادبیات فارسی به چهار زبان عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی اشراف كامل داشت، به راحتی اسامی غیر فارسی را تشخصیص می داد، از این رو كتاب «نام های ایرانی» یكی از اصیل ترین كتاب های نام های فارسی زبان است كه هنوز مورد استفاده و بهره برداری دوستداران زبان فارسی قرار می گیرد. ویژگی دیگر این كتاب، ارایه معانی بسیاری از نام‎‎‎‌های بسیار كهن ایرانی در برابر هر نام و رسم‎‎‎‌الخط نام‎‎‎‌ها به شمار می رود كه كم و بیش همه آن‎‎‎‌ها به دقت اعراب‎‎‎‌گذاری شده‎‎‎‌اند تا خواندن اسامی به سهولت و درستی برای خواننده میسر شود.

**ایرنا: در ارتباط با نظریه ها و مقالات علمی محمود حسابی نیز «تئوری بی نهایت جرم» و گفت وگوی وی با اینشتین خیلی شهرت دارد. توضیح دهید.
***هلال زاده: یك نكته را یادآوری كنم كه همواره محمود حسابی در رویارویی با اینشتین عنوان می كرد كه آن مربوط به تواضع و اخلاق اینشتین است. وی می گفت اوایل كه برای مباحثه و بیان تئوری و نظریات خود پیش اینشتین می رفت، خیلی دستپاچه و به اصطلاح عامیانه هول می شد كه اینشتین در یكی از این دیدارها به احترام وی می ایستد و از شاگردش می خواهد كنار برود و از محمود حسابی می خواهد كه كنار او بنشیند و در آغاز هم درباره موضوعات عامیانه ای چون وضع آب و هوای واشنگتن می پرسد و مدتی بعد از محمود حسابی دعوت می كند كه پای تخته برود و نظریه خود را تشریح كند كه این خود اوج ادب و اخلاق مداری اینشتین را نشان می داد كه همیشه از طرف پرفسور حسابی روایت می شد. در كل باید عنوان كرد كه محمود حسابی مراودات كاری و علمی با اینشتین داشت كه مربوط به نظریات و تئوری های آن زمان این فیزیكدان بوده است.

پژوهشم9280**2002**9131