۲۵ بهمن ۱۳۹۷ - ۱۰:۱۰
کد خبر 83208996
۰ نفر
مسیر پرپیچ و خم ساماندهی دستفروشان در تهران

تهران- ایرنا- باور كارشناسان بر این است كه طرح ساماندهی دست فروشان ممكن است از نظر ایجاد درآمد برای شهرداری تا حدودی موفق باشد اما حل ریشه ای مسائل و مشكلات مرتبط با این پدیده نیازمند اتخاذ راه كارهای جدی تری است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، پدیده دستفروشی را با عناوین مختلفی همچون اقتصاد غیر رسمی، خاكستری و غیره مورد خطاب قرار می دهند. بدون شك این پدیده نمی تواند از نشانه های یك اقتصاد پویا، قوی و سالم باشد. چنین القاب و صفاتی هم كه در چارچوب گفتمان رسمی به آن نسبت می دهند پر بی راه نیست. با این حال دستفروشی را باید در بستر و زمینه اجتماعی- اقتصادی آن مورد بحث و بررسی قرار داد و برایش نسخه پیچید.
طرح مدیریت و ساماندهی دستفروشان همواره، نه فقط در تهران بلكه دست كم در اكثر شهرهای مراكز استان ها یكی از موضوع های مورد دغدغه شهرداری ها بوده است. با این حال دستفروشی در تهران به دلیل موقعیت آن به عنوان پایتخت و سیل مهاجران از سراسر كشور به این شهر از اهمیت مضاعفی برخوردار است.
به همین خاطر به گزارش رسانه ها صبح روز سه شنبه بیست و سوم بهمن ماه یك فوریت طرح ساماندهی مشاغل سیار و دست‌فروشان و… در شهر تهران به پیشنهاد «حجت نظری» روی میز بررسی اعضای شورای شهر قرار گرفت. این طرح كه مربوط به ساماندهی دست‌فروشان، وانت‌های باری و ون‌های سیار است، نهایتاً با 12 رأی موافق و 7 رأی مخالف از سوی شورای شهر به تصویب رسید.

** دست فروشان در آینه آمار و ارقام
شاید یكی از دلایلی كه به درستی نمی توان هیچ طرح و برنامه ای جامع در باره ساماندهی دست فروشان ارائه كرد و یا اگر هم تاكنون طرحی ارائه شده چندان موفق از آب درنیامده است، نبود یا كمبود آمار، ارقام و اطلاعات درست و موثق در باره دستفروشان است. سیار بودن بخش قابل توجهی از دستفروشان و اینكه در طی زمان همواره تعدادی به آنها اضافه شده و احتمالاً تعدادی نیز كم می شود مانع از رسیدن به آمار و ارقام درست است. بعلاوه، غیر رسمی بودن این فعالیت و نبود سازوكاری مشخص برای مجوز از شهرداری نیز می تواند یكی از دلایل مهم كمبود اطلاعات در باره دستفروشان است.
با این حال، در این مورد آمارهای متفاوتی اعلام شده است. برای نمونه «زهرا‌ نژاد بهرام»، عضو شورای شهر تهران به آمار 6 هزار نفری اشاره می كند. این درحالی است كه «ابوالقاسم چیذری»، مدیرعامل پیشین شركت شهربان پیشتر از ساماندهی 35 هزار دستفروش در نیمه دوم شهریور ماه امسال خبر داده بود. البته در كنار تعداد دستفروشان آمارهای دقیقی از تركیب جنسی، سنی، تحصیلات، و همچنین از نظر خاستگاه شهری و یا روستایی بودن آنها در دست نیست.همچنین مشخص نیست كه چند درصد این افراد در خیابان‌ها یا واگن‌های مترو دستفروشی می‌كنند.
اگرچه آمار دقیقی در دست نیست اما برای هر رهگذری كه در خیابان های تهران قدم زده باشد، سر چهار راه ها پشت چراغ قرمز توقف و یا از مترو و اتوبوس های بی آر تی برای رسیدن به مقصد خود استفاده كرده باشد، چیزی كه بیش از همه چشم های او را به خود جلب خواهد كرد نه كالاها و اجناس متنوعی است كه دست فروشان به وی پیشنهاد می دهند بلكه زیاد بودن تعداد خود آنهاست. جالب آنكه روز به روز هم در حال افزایش است.

** چرایی طرح ساماندهی دستفروشان
آنطور كه از گفته های پیشنهاد دهنده طرح یعنی حجت نظری بر می آید رویكرد اصلی در ساماندهی دستفروشان ایجاد منبعی پایدار برای كسب درآمد شهرداری است. وی در این مورد به رسانه ها گفت: به اعتقاد ما منابعی كه از این بخش تأمین می‌شود، باید به حساب خزانه شهرداری واریز شود. گاهی اوقات افرادی كه در این بخش فعالیت می كنند از واریز مبالغ به خزانه شهرداری ممانعت می‌كنند و ما با این طرح می‌توانیم تخلفات گذشته را برطرف كنیم. می‌توانیم با فراهم كردن شرایط مناسب به سمت درآمد‌های پایدار برویم و با این موضوع با عدالت رفتار كنیم.
طبق نظر كارشناسان اگر این طرح صرفا با هدف ایجاد درآمد برای شهرداری ارائه شده و به اجرا درآید بدون شك به هدف خود خواهد رسید. یعنی با پیشرفت های چشمگیری كه در نرم افزارها و ایجاد سامانه های الكترونیكی حاصل شده است، طراحی یك سامانه مخصوص دست فروشان نباید كار چندان سختی باشد. از فردای راه اندازی سامانه می توان اعلام كرد كه هركس می خواهد در تهران دستفروشی كند باید در سامانه مورد نظر ثبت نام و عوارض دستفروشی را به شهرداری بپردازد. سپس كدی برای آنها صادر كرده و پدیده دستفروشی رسمیت پیدا خواهد كرد، یعنی به بخشی از اقتصاد رسمی بدل خواهد شد و از برچسب خاكستری و غیر رسمی خلاص می شود. بدین ترتیب شهرداری نیز منبعی پایدار برای كسب درآمد پیدا خواهد كرد.
اما بدون شك كار به همین آسانی نخواهد بود. اولاً همه جاهای شهر برای دستفروشان از ارزش یكسانی برخوردار نیست. بنابر این طبیعی است كه تقاضا برای مكان های پردرآمد بالا بوده و بدین ترتیب ممكن است رانت هایی جهت اعطای مجوز دستفروشی در مكان های پردرآمد شكل بگیرد. به همان میزان تقاضا برای دستفروشی در مكان های كم درآمد پایین خواهد بود و حتی ممكن است تقاضایی شكل نگیرد.
همچنین شهرداری ناچار است دستفروشی را در جاهای شلوغ و پر رفت و آمد همچنان ممنوع اعلام كند. شلوغی و پر رفت و آمدی با ذات دستفروشی گره خورده است. بنابر این مشكل دستفروشی غیر مجاز سرجای خودش باقی خواهد ماند و شهرداری ناچارا است بخشی از نیرو و انرژی خود را همانند سابق به برخورد با دستفروشان در مكان های ممنوعه صرف كند.

** آب از سرچشمه گل آلود است
دستفروشی مساله ای است كه خود ناشی از دیگر مسائل و مشكلات اجتماعی و اقتصادی است. بنابر این، اینكه تا چه حد می توان این طرح را ساماندهی نامید جای سؤال دارد. كارشناسان معتقدند كه آب از سرچشمه گل آلود است و اگر اراده ای برای حل مساله دستفروشی وجود دارد باید در سرچشمه ها خرج شود كه آن هم از عهده و وظیفه شهرداری خارج است.
دستفروشی قبل از هرچیز ناشی از شرایط بد اقتصادی است و می توان آن را از پیامدها و عوارض یك اقتصاد بیمار به حساب آورد. بنابر این تا زمانی كه بیماری درمان نشود و اقتصاد كشور به حالت عادی باز نگردد، یعنی رشد اقتصادی قابل توجه، به حركت درآمدن چرخ كارخانه ها و كارگاه های تولیدی،كاهش نرخ بیكاری و مواردی از این دست اتفاق نیافتد حل مساله دستفروشی امكان پذیر نیست.
علاوه بر شرایط اقتصادی، برخی آسیب های اجتماعی همچون معلولیت،اعتیاد مردان و بالا بودن آمار زنان سرپرست خانوار نیز در گسترش پدیده قابل توجه است. برای مثال طبق گزارش های میدانی منتشر شده در رسانه ها تعداد قابل توجهی از دستفروشان را زنان شكل می دهند. زنانی كه یا به دلیل فوت همسر بار مالی خانواده را به دوش می كشند و یا به خاطر معلولیت و در بسیاری موارد به دلیل اعتیاد همسرانشان ناچار به دستفروشی هستند.
همچنین مهاجرت و پدیده حاشیه نشینی از مهمترین سرچشمه های جاری شدن سیل دستفروشان در خیابان های شهر است. مهاجرت خود حاصل چندین دهه اجرای برنامه های مختلف توسعه نامتوازن در كشور بوده كه جز نابرابری های منطقه ای و تبعیض های روستا-شهری نتیجه ی قابل توجهی نداشته است. این امر در كنار تغییرات اقلیمی و بحران های زیست محیطی مردم را به سوی شهر های بزرگ و به ویژه تهران رانده است. اجرای برنامه های درست اقتصادی در جهت حل مشكلات توسعه و ایجاد توسعه متوازن و درونزا و برقراری تعادل منطقه ای تنها راه جلوگیری از مهاجرت های بیشتر و حتی تحقق مهاجرت معكوس است. این كار هرچند مشكل به نظر می رسد اما در صورت فراهم شدن زمینه های اقتصادی و اجتماعی آن امری شدنی است. تهران شهری است گران و در عین حال آلوده و شلوغ. اگر اقتصاد روستاها و شهرهای كوچك را زنده كنیم می توان امیدوار به بازگشت شد.
بنابر این به باور كارشناسان باید نگاه مسوولین شهرداری و سایر نهادهای كشور به ویژه مجلس و دولت به طرح ها و برنامه هایی همچون طرح جدید ساماندهی دست فروشان موقتی باشد. این طرح ها را نباید به عنوان راه حل هایی دائمی در نظر گرفت. پس همزمان با ارائه چنین طرح هایی باید به فكر ارائه راه حل هایی برای حل ریشه ای پدیده دستفروشی باشیم.

** دستفروشی را همیشه سیاه نبینیم
به اعتقاد جامعه شناسان دستفروشی و یا هر پدیده اجتماعی دیگری، همزمان هم كاركرد دارد و هم كژكاركرد؛ هم می تواند فایده هایی برای جامعه داشته باشد و هم ضرر و زیان هایی. دستفروشی، در كنار همه مسائل و مشكلاتی كه برای جامعه در بر دارد، علاوه بر كمك به اقتصاد خانواده های كم درآمد و بی بضاعت، نوعی سرزندگی و حتی سرگرمی را به جامعه شهر عطا كرده است.
به دلیل همین مساله است كه در كشورهای توسعه یافته نیز به منظور نیل به اهداف یاد شده، سیاست هایی را به منظور ساماندهی مشاغل سیار و دست‌فروشان به اجرا گذاشته اند.
به طور مثال در شهر های لندن و توكیو در روزهای یكشنبه (همانند جمعه بازارهای كشورمان) می توان شاهد حضور گسترده فروشندگان سیار و دست فروشان در شماری از محل های عمومی كه از سوی شهرداری های مناطق، تعیین شده اند، بود.
بدین ترتیب سوای مترو و خطوط بی آر تی كه دستفروشی به راستی برای مردم ایجاد مزاحمت می كند، حضور دستفروشان در بسیاری از كوچه ها و خیابان های شهر جنب و جوش خاصی ایجاد كرده و انگار در جسم و كالبد بیجان در و دیوار شهر پیوسته تازگی و سرزندگی می دمد. همه آنچه دست فروشان می فروشند كالاهای بی كیفیت چینی نیست. به ویژه در مورد انواع میوه جات، سبزی جات، خشكبار و حتی پوشاك بیشتر كالاها وطنی است. قدم زدن در میان دستفروشان این كالاها و تماشای رنگارنگی آنها در برخی خیابان های شهر به شهروندان طراوت و نشاط خاصی هدیه می دهد. البته این امر مشروط به آن است كه دستفروشی به صورت خودجوش در نقاط محدودی از شهر به وجود بیاید و نه اینكه همه كوچه ها و خیابان های شهر را دستفروشان قرق كنند.
پژوهشم**س-م**1552