پاسخ به 18 سوال درباره روابط ایران و گروه ویژه اقدام مالی

تهران-ایرنا- بیشترین تاكید بر لزوم عادی سازی وضعیت با گروه ویژه اقدام مالی (FATF) از سوی كشورهای غیرغربی، همسایگان و طرف های عمده تجاری ایران از جمله دو شریك عمده تجاری چین و روسیه بوده كه در دیدارها در سطوح مختلف مطرح شده است.

به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، حدود یك دهه است كه دستگاه های متولی درگیر استانداردسازی قوانین و مقررات بانكی هستند. با این حال طی سال ها و بویژه در ماه های اخیر بحث ها درباره تصویب و تایید لوایح مرتبط با گروه اقدام مالی در محافل كارشناسی و تصمیم گیری كشور شدت گرفته است. تاكنون دو لایحه مرتبط با اف ای تی اف از سوی نهادهای تصمیم گیر كشور تعیین تكلیف شده و دو لایحه الحاق ایران به كنوانسیون های مبارزه با جرائم سازمان یافته فراملی (پالرمو) و مقابله با تامین مالی ترویسم (CFT) منتظر تعیین تكلیف از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
از سوی دیگر قرار است نشست گروه ویژه اقدام مالی در روزهای آینده برگزار و در این نشست درباره نحوه تعامل با نظام بانكی ایران تصمیم گیری شود. با توجه به این كه تصمیم گیری مجمع تشخیص مصلحت نظام و همچنین گروه اقدام مالی، خطوط و خطوط آتی تعامل نظم بانكی ایران با نظام بانكی بین المللی را مشخص می كند در همین خصوص به برخی از مهم ترین سوال ها و ابهامات پیرامون گروه اقدام مالی و نحوه تعامل ایران با این نهاد پاسخ داده شده است.

1- FATF چیست؟
تروریست ها با استفاده از تبادلات بین المللی بانك ها سال هاست كه تامین مالی می شوند و ایران خود سال هاست در این بازی تلخ قربانی حملات تروریستی بوده است، حملات منافقین، تحركات مرزی گروه های تجزیه طلب و مورد اخیر آن ربایش مرزبانان ایرانی از جمله حملات تروریستی است. از حدود 30 سال پیش هفت كشور صنعتی جهان (معروف به گروه G7) كه بیشتر تبادلات پولی جهان با ارزهای آنها انجام می شد، برای جلوگیری از رشد حملات تروریستی، باندهای مافیایی، قاچاقچیان اسلحه و مواد مخدر اقدام به تشكیل «گروه ویژه اقدام مالی» كردند.
این گروه برای موسسات مالی و بانك ها روش های استانداردی را تعریف می كند كه امكان تامین مالی فعالیت های غیرقانونی را كاهش داده یا سخت می كند. عمل به این استانداردها به نظام بانكی كمك می كند كه نقل و انتقال غیرقانونی پول را ردگیری ،و منشاء و هدف آنرا مشخص كند.
به عبارت ساده تر با اجرای دستورالعمل های این گروه بانك ها می توانند جلوی پولشویی را بگیرند، دقیقا همان هدفی كه در قانون مقابله با پولشویی مصوب 1386 مجلس شورای اسلامی دنبال می شد.
مفاد استانداردهای «گروه ویژه اقدام مالی» یا همان FATF مطابق همان دستورالعملی است كه مجلس در سال 88 برای قانون مبارزه با پولشویی تصویب كرده است و در واقع می توان گفت حدود 9 سال است كه این قانون البته تا حدی در نظام بانكی كشور در حال اجرا است و آنچه كه در نهایت با پیوستن ایران به FATF باید به اجرا بگذارد تطبیق بخش نامه های اجرایی قانون پولشویی كشور با گردش كاری است كه در 205 كشور جهان در حال اجرا است.

2- چرا خود تروریست پنداری یا خود تروریست نمایی؟
دستورالعمل های FATF ناظر بر پولشویی برای انواع فعالیت های غیرقانونی و غیرانسانی است كه یكی از این فعالیت ها ترورریسم است.در حال حاضر از سوی نهادهای بین المللی مانند سازمان ملل متحد تنها دو گروه تروریستی در جهان فعالیت دارند كه عبارتند از القاعده و داعش كه این دو گروه هر دو دشمنان نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می شوند و به طور حتم ایران خود در صف اول مبارزه با این دو گروه قرار دارد.
اما گروه هایی مانند حماس، حزب الله لبنان و این گروه های مبارز اسلامی هیچ یك در فهرست گروه های تروریستی قرار ندارند و ایران هم برای حمایت مالی از این گروه ها از سوی نهادهای بین المللی محدودیتی ندارد و تنها كشورهایی مانند آمریكا این گروه ها را تروریستی قلمداد می كنند. این طرز تلقی تنها در ارتباط با قوانین داخلی آنها قابل اعمال است و پیوستن ایران به FATF نمی تواند مانعی برای حمایت مالی ایران از گروه های مبارز غیر تروریستی باشد كه در هیچ نوع فعالیت غیرقانونی و غیر انسانی مانند قاچاق اسلحه، انسان و مواد مخدر دست ندارند.
اما اگر ایران به بهانه حمایت از گروه هایی مانند حزب الله (درحالی كه لبنان خود در FATF عضو است) نخواهد با این نهاد بین المللی همكاری كند دو پیام برای جهان ارسال كرده است: اول آنكه ایران خود تروریست است كه حاضر نیست مانع تامین مالی فعالیت های تروریستی شود. دومین پیام كه بسیار خطرناك است اعلام این موضوع است كه گروه های آزادی بخش و مبارزی مانند حماس و حزب الله فعالیت های تروریستی دارند و ایران برای حمایت از این فعالیت ها حاضر نیست با قوانینی كه مانع پولشویی است همراهی كند. درعمل ما با تن ندادن به استانداردسازی فعالیت های بانكی خود تروریست پنداری كرده و برای جهان خود تروریست نمایی می كنیم.

3- آیا FATF مانع فعالیت های سپاه پاسداران خواهد شد؟
در این زمینه باید این سئوال را مطرح كرد، آیا تحریم های بانكی آمریكا در این سال ها مانع فعالیت های برون مرزی سپاه شده است؟ پاسخ به این سوال به طور قطع منفی است، اگر فعالیت های سپاه محدود شده بود، سردار سلیمانی نمی توانست داعش را زمینگیر كند، بنابراین زمانی كه تحریم های بین المللی شدید آمریكا نتوانسته است تبادلات مالی لازم برای فعالیت های برون مرزی سپاه را مشكل كند، اجرای استانداردهای FATF هم نمی تواند مانع این تبادلات باشد.

4- آیا FATF به آمریكا برای افزایش فشار تحریم ها كمك می كند؟
افزایش فشار تحریم ها از سوی آمریكا تنها از طریق در اختیار داشتن سوئیفت (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانكی SWIFT) كه ناظر بر تبادلات دلاری در جهان است ممكن می شود و در حال حاضر این اتفاق افتاده و امكان تبادلات دلاری از ایران سلب شده است و FATF هیچ مورد تازه ای به این موقعیت اضافه نمی كند.
ایران برای آن كه بتواند از تله دلاری تحریم های آمریكا عبور كند در این سال ها تلاش كرده است تا تبادلات تجاری خود را با ارزهای محلی و غیردلار انجام دهد ولی به دلیل آن كه بانك های ایرانی استانداردهای FATF را رعایت نمی كنند، بانك های كشورهای عضو این گروه نمی توانند با آنها تبادل مالی و پولی داشته باشند بنابراین فرصت ایران برای تبادلات غیردلاری و دور زدن تحریم های آمریكا از بین می رود. چنانچه دولت های اروپایی برای تبادل یورویی با طرف ایرانی ابراز تمایل كرده اند ولی حتی بانك های كوچك اروپایی كه با آمریكا تبادل پولی ندارند به دلیل استاندارد نبودن بانك های ایرانی امكان تبادل مالی با ایران را ندارند.

5- آیا استانداردهای FATF می تواند به نظام بانكی ایران كمك كند؟
همانطور كه اشاره شد از تصویب قوانین مقابله با پولشویی در ایران نزدیك به یك دهه می گذرد ولی به چند دلیل این قوانین هنوز در داخل كشور به درستی اجرا نشده است. اول آن كه موسسات غیر مجاز پولی در این سال ها حاضر به شفاف سازی ترازنامه های خود نبوده اند (نتیجه عملكرد آنها بحران پولی در كشور بود).
دوم بانك های رسمی نیز به خاطر هزینه بر بودن این اجرای كامل قوانین در این سال ها تنها بخش هایی را به اجرا گذاشته اند (نتیجه كاهش نظارت بانك مركزی در بانكها و بحران پولی امروز در كشور است ). سوم زیر ساخت های فنی و یكپارچه ای كه نیاز زیربنایی قوانین ناظر بر پولشویی است، در كشور به طور كامل فراهم نشده بود و بخش هایی كه بر عهده بانك های خصوصی بوده است بنا به دلایل قبلی به كندی فراهم یا آماده سازی شده است.
اما اگر ایران استانداردهای لازم برای پیوستن به FATF را بپذیرد، سیستم بانكی به خودی خود مجبور به تسریع در اجرای قوانین پولشویی خواهد شد زیرا هر بانكی كه نتواند این استانداردها را اجرایی كند به خودی خود از تبادلات مالی خارجی محروم و مشتریان خود را از دست می دهد.

6- پیوستن به FATF به معنی اعتماد به اروپا و آمریكاست؟
بحث برجام و FATF از هم جداست، برجام توافقی بین ایران و 1+5 است كه خروج آمریكا توسط همه كشورهای دنیا مورد انتقاد قرار گرفت، اما FATF در واقع شبكه ای متشكل از 204 صلاحیت قضایی مستقل ازجمله برخی سازمان های منطقه ای و بین المللی كه استانداردهایی را بین خود وضع كرده اند و از كشورهای دیگر درخواست می كنند كه در صورت علاقمندی به برقراری روابط عادی بانكی و مالی با اعضای این شبكه باید استانداردهای مورد توافق این گروه را بپذیرند. در حال حاضر حتی عراق و سوریه نیز درحال پیوستن به این پیمان هستند و حضور ایران در آن به معنی پذیرش یا عدم پذیرش وعده های آمریكا و اروپا نیست و تنها بهانه طرف اروپایی را برای انجام مبادلات بانكی را از آنها خواهد گرفت.

7- آیا اجرای قوانین FATF امنیت كشور را به خطر می اندازد؟
ارائه اطلاعات از سوی سیستم بانكی براساس استاندارهای FATF به طرف های خارجی بدون اجازه نهادهای ناظر و امنیتی داخلی ممكن نیست و هیچ شخص یا نهادی حق ارائه اطلاعات به طرف های خارجی مگر در موارد مبارزه با جرائم مالی و با مجوز نهادهای نظارتی مطابق قانون ندارد. مركز اطلاعات مالی كه از 10 سال پیش در كشور فعالیت می كند، اطلاعات مالی را از بانك ها و سایر دستگاه ها و مؤسسات مرتبط جمع آوری كرده، منطبق با قانون تجزیه و تحلیل كرده و در صورت احراز ارتكاب جرم، مراتب رابرای شروع تحقیقات كیفری و صدور حكم به قوه قضاییه اعلام می كند. هیچ امكانی نه در قوانین قبلی و نه در قوانین جدید برای انتقال اطلاعات كشور به طرف های خارجی خارج از رویه های قانونی وجود ندارد و نهادهای نظارتی بشدت با هرگونه اهمال برخورد می كنند.

8- آیا پس از پیوستن ایران به FATF عربستان می تواند مانع خروج ایران از لیست سیاه این توافق شود؟
شورای تصمیم گیری این نهاد متشكل از 35 دولت عضو و دو سازمان منطقه ای است. عربستان عضو ناظر این نهاد است و در روند تصمیم گیری دخالتی ندارد البته این به معنی تلاش نكردن عربستان برای ایجاد مانع برای ایران نیست ولی تلاش این كور هم نباید مانع تلاش ایران برای رفع محدودیت ها باشد.

9- آیا تعریف تروریسم می تواند در FATF برای ایران مشكل ساز باشد؟
تعریف تروریسم كمابیش در همه كشورها و اسناد بین المللی ماهیت مشابهی دارد. تنها گروه كشورهای اسلامی یك استثناء دارند و آن كه فعالیت های ملل تحت استعمار و اشغال خارجی است كه نباید در زمره اعمال تروریستی محسوب شود. غیر از این استثناء، مشكل جامعه بین المللی امروز بیشتر در تعیین مصادیق تروریسم هست كه هر كشور سلیقه خود را اعمال می كند و به همین دلیل كشورها فهرست های ملی افراد و سازمان های تروریستی مختص به خود را دارند. آمریكایی ها با استفاده از نفوذ و قدرت رسانه ای خود درصدد القای فهرست تروریستی خود به دیگر كشورها هستند. این امر صرفا برای تامین منافع آمریكاست و نباید طوری وانمود شود كه تصمیمات یكجانبه آمریكا برای همه جنبه الزام آور دارد.هر كشوری محق است كه شروط خود را برای تعیین مصادیق تروریسم داشته باشد. كنوانسیون كشورهای اسلامی در موضوع مقابله با تروریسم این شرط را به روشنی در متن خود لحاظ كرده است. در سایر كنوانسیون ها هم ایران مانند سایر كشورها حق شرط های خود را ملحوظ نموده است. این شروط همراه با الحاق به اسناد بین المللی نزد امین معاهده تودیع می شوند و در روابط بین اطراف معاهده لازم الاتباع است.

10- آیا دولت با پذیرش FATF قانون اساسی را زیر پا گذاشته است؟ (به مواد 77 و 125 قانون اساسی استناد می شود)
برنامه اقدام ایران مانند همه كشورهایی كه برنامه اقدام ذیل این نهاد داشته و دارند، مجموعه ای از تدابیر اجرایی برای رفع كاستی های فنی از جمله آموزش پرسنل و تقویت مركز اطلاعات مالی است. دولت جمهوری اسلامی ایران خود را ذیل قانون اساسی كشور به این برنامه متعهد كرده است. بخش مهم این برنامه اقدام، اصلاح دو قانون مبارزه با پولشویی و مبارزه با تامین مالی تروریسم است كه كاملا در حیطه اختیارات قوه مقننه است و دولت در این خصوص به جز تهیه و ارائه لایحه پیشنهادی به مجلس شورای اسلامی منطبق با نیازهای كشور، مسئولیت دیگری نداشته است. این رویه ارائه تعهد برای اجرای برنامه اقدام در مورد همه دولت ها صادق است. همچنین در مورد كشورمان هماهنگی های لازم بین قوای كشور از طریق نهادهای عالی نظارتی مستمرا در جریان بوده است.

11- FATF مانع تبادلات نهادهای امنیتی كشور است؟
مجموعه تدابیر نظارتی بر اساس قوانین داخلی و منطبق با استانداردهای بین المللی اجرایی علیه مجرمین مالی اعمال می شود و در این خصوص هیچگونه محدودیتی بر هیچ فرد و نهاد دولتی و حكومتی اعمال نشده و نخواهد شد.

12- پیوستن به FATF مانع كمك ایران به حزب الله و نیروهای مقاومت سوریه می شود؟
دولت سوریه خود برنامه اقدام مرتبط با كشور خود را به صورت كامل اجرا كرده است. عراق هم در تیرماه گذشته پس از اجرای كامل مفاد برنامه اقدام توصیه شده از سوی FATF، روابط خود را با این نهاد عادی كرد. همانگونه كه مكرر توضیح داده شد، فهرست ملی تروریسم هر كشور منطبق با معیارهای هر دولتی تهیه شده و فهرست اجماعی ملل متحد تنها شامل افراد و جریان های تروریستی وابسته با طالبان، القاعده و داعش می باشد. برچسب تروریستی به هر گروه دیگری اقدامی یكجانبه و برای دولت های دیگر بلااعتبار است. ضمن اینكه دامن زدن به اینكه جریان های مقاومت در شمول تروریسم قرار دارند اقدام بخردانه ای نیست.

13- آیا ایران برای پیوستن به FATFمجبور به پذیرش شرایط محرمانه چهار صفحه ای شده كه به ایران دیكته كرده اند؟
گروه ویژه اقدام مالی، معیارهای ارزیابی یكسانی برای همه كشورها دارد و این معیارها را در مورد دولت هایی كه قصد همكاری برای اجرای استانداردهای آن را دارند، اعمال می كند. در ارزیابی از وضعیت كشورها مجموعه نقاط ضعف قانونی و اجرایی و كاستی های موجود در قالب برنامه اقدام به كشور مربوطه اعلام می شود.
بدلیل این كه وضعیت هر كشوری متفاوت است، برنامه های اقدام هم منطبق با ارزیابی های فنی، تفاوتهایی باهم دارند. لیكن ماهیت همه برنامه های اقدام، جرم انگاری پولشویی و تامین مالی تروریسم و اطمینان از وجود بسترهای قانونی در هر كشور برای مقابله با این جرائم است.

14- با وجود تحریم های ثانویه خروج ایران از لیست سیاه FATF بی فایده است؟
تحریم های یك جانبه آمریكا بخش مهمی از محدودیت ها علیه نظام بانكی و مالی را تشكیل می دهد. اما فقدان تعامل ایران با گروه ویژه اقدام مالی به معنای بستن همه منافذ تعامل با دولت هایی است كه تحریم های آمریكا را رعایت نمی كنند. تحریم های آمریكا ممكن است دچار شدت یا افول شوند لیكن محدودیت های ناشی از FATF بصورت اصولی و فراگیر تا زمان عادی شدن روابط كشورمان با این نهاد، پابرجا خواهد بود.
مضافا اینكه با توجه به تلاش های بسیار سنگین آمریكا، رژیم صهیونیستی و عربستان برای جلوگیری از عادی شدن وضعیت كشورمان با این نهاد، كاملا محرز است كه آنها وضعیت جاری را بهترین ابزار مقابله با كشورمان می دانند و این موضوع مكمل تحریم های یكجانبه آمریكاست. هرگونه تاخیر در اجرای كامل برنامه اقدام به منزله مساعدت به دشمنان برای ایجاد محدودیت های بیشتر می باشد.

15- آیا با پذیرش FATF ایران ملزم به همكاری قضایی با آمریكا و مسترد شدن محكومین (از اتباع ایرانی) خواهد بود؟
بحث استرداد مجرمین یك موضوع حقوقی بسیار حساس برای همه كشورها است. جمهوری اسلامی ایران مطابق هیچ قانون داخلی و سند بین المللی ملزم به مسترد كردن اتباع خویش به كشورهای دیگر نیست. در این زمینه حتی كوچك ترین ابهامی برای دستگاه های تصمیم گیر در این خصوص بویژه قوه قضاییه وجود ندارد. هر اظهار نظری در این خصوص حاكی از دانش بسیار اندك از مبانی اولیه حقوقی و قانونی كشور است.

16- با پذیرش FATF بانك های غربی با ایران همكاری خواهند كرد؟
بیشترین تاكید بر لزوم عادی سازی وضعیت كشورمان با این نهاد از سوی كشورهای غیرغربی و همسایگان و طرف های عمده تجاری كشورمان بوده است كه بارها به صراحت نام برده شده اند از جمله دو شریك عمده تجاری چین و روسیه در دیدارها در سطوح مختلف بر ضرورت این امر تاكید كرده اند. رفع نواقص فنی مطابق با استانداردهای FATF بهانه های فنی را از طرف های تجاری كشورمان می گیرد و البته بهانه از بانك های غربی هم گرفته می شود ولی در صورت انجام تبادلات با كشورهای همسایه و غیرغربی همكاری بانك های اروپایی دیگر از درجه اهمیت بالایی برخوردار نخواهد بود.

17- پذیرش FATF مانع دور زدن تحریم ها توسط ایران می شود؟
دور زدن تحریم ها، فروش نفت، تحصیل منابع درآمدی نفت، تسهیل تجارت كشورمان با سایر كشورها و تامین بودجه سالانه دولت بر عهده دولت است و مطمئنا دولت چنین اراده ای ندارد كه روش های رسیدن به این اهداف را مختل نماید. هیچ یك از اقدامات مندرج در برنامه اقدام كشورمان به اهداف دولت در این زمینه خدشه ای وارد نمی كند. ضمن اینكه برخی روش های پیشنهادی بین المللی با همكاری دولت های دیگر، تنها با عادی شدن وضعیت ایران نزد FATF قابل اجرا شدن می باشد. در سال های اخیر دولت های تحت تحریمی همچون روسیه، كوبا، ونزوئلا و سوریه برنامه اقدام خود را اجرا كرده اند و وضعیت آنها نزد این نهاد عادی شده است.

18- برای عضویت FATF اطلاعات صرافی ها باید گزارش شود؟
این موضوع همچنان كه در اطلاعیه چهارم مهرماه وزارت اقتصاد آمده ، كذب محض است. اطلاعات هیچ صرافی به هیچ طرفی داده نشده و اصولا این موضوع در برنامه اقدام FATF جایی ندارد. تكرار این اتهام قابل پیگرد قانونی است.
سیام**2021**1336