بالندگی فرهنگی سیستان و بلوچستان در 40سال شكوفایی

زاهدان - ایرنا - توسعه فرهنگی یكی از نیازهای اصلی توسعه اقتصادی است كه سیستان و بلوچستان با قرار گرفتن در كانون توجه دولتمردان در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی مسیر بالندگی فرهنگی را سریعتر طی می كند.

به گزارش ایرنا سیستان و بلوچستان استانی با تاریخ و تمدنی ژرف است كه غنای فرهنگی آن شاید از پهناوری مساحتش نیز بیشتر باشد.
استانی با اقوام و مذاهب گوناگون كه هر یك سرمایه ای غنی برای فرهنگ و تمدن كشور محسوب می شود.
این در حالی است كه قبل از انقلاب اسلامی این ظرفیت عظیم ‌فرهنگی در سایه ناامنی و دوری از مركز مغفول مانده بود اما با پیروزی انقلاب اسلامی و توجه به مذاهب و اقوام مختلف در جامعه، این استان نیز همانند دیگر استان های كشور مورد توجه قرار گرفت و امروز پس از چهل سال می توان ابعاد مختلف توسعه فرهنگی را در این استان مشاهده كرد.
افزایش نرخ باسوادی، جذب هزاران كودك بازمانده از تحصیل، توجه به قابلیت های فرهنگی همچون هنرمندان، صنایع دستی، میراث فرهنگی و اماكن گردشگری مخصوصا در چند سال اخیر و توجه ویژه به نقش بانوان در عرصه های مختلف توسعه و پیشرفت نمونه ای كوچك از اقداماتی است كه برای بالندگی فرهنگی این استان تاكنون انجام شده است.
از آنجایی كه حل مشكلات اقتصادی، اجتماعی و امنیتی نیازمند پشتیبان و در واقع پیش نیازی به نام فرهنگ است بنابراین توسعه فرهنگی سبب حل ریشه ای این مشكلات خواهد شد.

**نرخ 76 درصدی باسوادی سیستان و بلوچستان دستاورد انقلاب اسلامی
نرخ باسوادی افراد 6 ساله و بالاتر در سیستان و بلوچستان از 29.2 درصد قبل از پیروزی انقلاب به 76 درصد كنونی نشان از عزم جدی این نظام الهی به تحقق عدالت آموزشی در این خطه از ایران اسلامی دارد.
قبل از پیروزی انقلاب اسلامی سیستان و بلوچستان از نظر نرخ باسوادی، سرانه فضای آموزشی، تراكم كالبدی، نسبت دانش آموز به كلاس دایر و نسبت دانش آموز به كاركنان در وضعیت خیلی نامطلوبی قرار داشت.
در سایه انقلاب شكوهمند اسلامی برای برخورداری همه افراد جامعه از نعمت علم و دانش بسیاری از مشكلات مرتفع شد اما همچنان با گذشت سال های متمادی عمق محرومیت به حدی است كه تلاش های بیشتری را می طلبد.
مدیر كل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: نرخ باسوادی زنان در سال 57 در این استان 19.05 و نرخ باسوادی مردان 39.21 درصد بود كه اختلاف 20.16 درصدی بین آنان دیده می شد.
علیرضا نخعی افزود: در پرتو انقلاب اسلامی و توجه ویژه مسئولان نظام جمهوری اسلامی به تعلیم و تربیت مردم این دیار هم اینك نرخ باسوادی در زنان سیستان و بلوچستان به 71 و مردان به 81 درصد رسیده است كه اختلاف باسوادی بین این دو جنس را به 10 درصد كاهش داده است.
وی ادامه داد: همچنین از نظر سرانه فضای آموزشی سال 57 این سرانه 1.69 متر مربع به ازای هر دانش آموز بود كه با رشد معادل 1.68 به 3.37 متر مربع در سالجاری رسیده است.
نخعی گفت: همچنین در نسبت دانش آموز به كلاس دایر شاهد رشد در سیستان و بلوچستان بودیم به طوری كه از 28.66 نفر در هر كلاس در قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هم اینك به 24.90 نفر به ازای هر كلاس درس رسیده ایم.
وی گفت: همچنین سال 57 نسبت دانش آموز به كاركنان معادل 20.95 نفر بوده كه امسال به 16.85 نفر رسیده است.

**خانواده، اصلی‌ترین دلیل محرومیت كودكان بازمانده از تحصیل در سیستان و بلوچستان
مدیركل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان اصلی‌ترین دلیل محرومیت از تحصیل كودكان در استان را خانواده‌ هایی می ‌داند كه ترجیح می‌ دهند كودك به جای درس خواندن كار كند.
وی افزود: مثلا خانواده پرفرزند كه مشكلاتی دارد و زندگی روستایی برای آنها سخت است ترجیح می‌ دهد كه كودك به‌ جای درس خواندن كار كند، یا در بعضی مناطق و روستاها خانواده ‌ها به ویژه در جنوب استان با نگاه مذهبی و تحت تاثیر روحانی محلی ترجیح می ‌دهند كودك را به مدرسه دینی بفرستند كه خیلی تلاش كردیم این افراد را هماهنگ كنیم تا كودك هر دو آموزش را با هم داشته باشد و اعلام كردیم كه حاضریم مدرسه را در محل مدرسه دینی دایر كنیم تا كودكان و نوجوانان هر دو آموزش را فراگیرند كه در آینده بتوانند تحصیلات عالی هم داشته باشد و در خیلی از روستاها، حوزه علمیه تبدیل به مدرسه شده است.
نخعی بیان كرد: نهضت جذب كودكان بازمانده از تحصیل را آغاز كردیم و طی چهار سال، 180هزار دانش ‌آموز به آمار استان اضافه شده ‌اند كه از این تعداد حداقل 100 هزار نفر بازمانده از تحصیل بودند، یعنی به دلایل مختلف در مدرسه حاضر نبودند و یا تجربه حضور در مدرسه را نداشتند.
وی گفت: امسال 300 مدرسه جدید به مدارس اضافه شده و حتی با پنج نفر دانش ‌آموز هم مدرسه راه ‌اندازی كردیم با همه تلاش‌ها باز هم تعدادی در مدرسه حضور ندارند.
وی افزود: برای مسیرهای طولانی سرویس در نظر گرفتیم و ظرفیت مدارس شبانه ‌روزی را به حداكثر رساندیم تا تعداد بیشتری از آن استفاده كنند.
مدیركل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان اظهار داشت: برخی خانواده ‌ها معتقدند تحصیل ابتدایی كافیست و اجازه حضور در مقطع متوسطه را ندادند برای این افراد سیستم آموزش از راه دور ایجاد كردیم.
وی گفت: به كمك خیرین 20 هزار بسته حمایتی بین دانش‌ آموزان و خانواده ‌های كم ‌بضاعت توزیع شد كه این كار هر سال انجام می ‌شود و این كمك‌ ها باعث شده بخشی از بازماندگی تحصیل جبران و قدم ‌های موثری در این زمینه برداشته شود.

** تحصیل 120 هزار دانشجو در سیستان و بلوچستان
دانشگاهها نقش مهم و اثر گذاری در تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه علمی و فرهنگی هر منطقه دارند كه استان سیستان و بلوچستان در قبل از پیروزی انقلاب تنها 2 دانشگاه با حداكثر 2 درصد دانشجویان بومی داشت اما اكنون افزون بر 20 دانشگاه با مجموع 120 هزار دانشجو در این استان مشغول فعالیت هستند كه اكثر دانشجویان آنها را جوانان بومی همین استان تشكیل می دهند.
دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه زابل، دانشگاه آزاد اسلامی با هفت شعبه و یك مركز ، دانشگاه علوم پزشكی در سه شهرستان زاهدان، زابل و ایرانشهر ، دانشگاه پیام نور در شهرستانهای متعدد استان، دانشگاه جامع علمی كاربردی، دانشگاه هاتف و دانشگاه فرهنگیان در این استان به تعلیم و تربیت نیروهای جوان و مستعدبومی و غیر بومی مشغول هستند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در طول 40 سال گذشته هزاران دانشجو از دانشگاههای این استان دانش آموخته شده اند بطوریكه هم اینك بیشتر مدیران و كاركنان دستگاههای اجرایی و شركت های دولتی و خصوصی، پزشكی و پرستاری از دانش آموختگان دانشگاههای همین استان هستند.

** تحول در حوزه فرهنگ و هنر
تشكیل انجمن های فرهنگی و هنری، راه اندازی خانه هنرمندان، ایجاد مجتمع های فرهنگی و هنری، درخشش موفقیت آمیز گروههای فرهنگی و هنری بویژه در حوزه قرآن و مساجد، نمایش، موسیقی، عكس و فیلم، خطاطی و رسانه گوشه ای از خدمات گسترده نظام شكوهمند اسلامی در چهل سال عمر با بركت انقلاب در حوزه فرهنگ و هنر سیستان و بلوچستان است.
مدیر كل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان گفت: در سال 57 هیچ مجتمع فرهنگی هنری و فرهنگسرا در این استان وجود نداشت اما به بركت نظام مقدس جمهوری اسلامی تاكنون 14 مجتمع فرهنگی و هنری ساخته شده كه از رشد 100 درصدی برخوردار و سه مجتمع فرهنگی و هنری نیز در شهرستان های دلگان، فنوج و هیرمند در دست ساخت است.
حسین مسگرانی در نشست با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: در سال 57 تنها سه سالن نمایش فیلم و سینما در سیستان و بلوچستان دایر بوده كه در سال 97 به چهار سالن با گنجایش هزار و 400 صندلی افزایش یافته كه این امر نشان از رشد 25 درصدی دارد و 2 شهرستان سراوان و زهك نیز دارای سینما سیار هستند.
وی بیان كرد: 13سالن نمایش وابسته به اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 96 با گنجایش 2 هزار و 868 صندلی راه اندازی شده است.
مدیركل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان با بیان اینكه در سال 57 تنها سه انجمن فرهنگی و هنری در سیستان و بلوچستان وجود داشت، گفت: به بركت 40 سال تلاش فرهنگی و هنری این رقم در سال 97 به 51 انجمن افزایش یافته است.
دبیر شورای فرهنگ عمومی سیستان و بلوچستان ادامه داد: یك باب نگارخانه در سال 57 هم اینك به پنج نگارخانه افزایش یافته كه نشان از رشد پنج برابری دارد و یك نگارخانه نیز در سراوان در دست ساخت است.
مسگرانی اظهار داشت: در سال 57 هیچ موسسه فرهنگی و هنری در استان دایر نبوده درحالی كه هم اكنون 77 موسسه فعال است و 2 باب هنرستان هنری نیز در سال 96 راه اندازی شده است.

** 28 هزار و 566 نفر فاقد شناسنامه در سیستان و بلوچستان سجل دریافت كردند
مدیر كل ثبت احوال سیستان و بلوچستان گفت: با وجود سابقه طولانی و قدمت ثبت احوال در استان و اجرای طرح های مختلف در سال های دور كماكان افرادی مدعی داشتن تابعیت ایرانی و فاقد شناسنامه هستند.
رضا راحت دهمرده اظهار داشت: تا پایان مهر امسال هشت هزار و 500 پرونده فاقدان شناسنامه در سیستان و بلوچستان بررسی شد كه از این تعداد 6هزار و 905 نفر تابعیت آنان تایید و هزار و 100 پرونده تابعیت ایرانی شان تایید نشده است.
وی افزود: برای حل مشكل فاقدان شناسنامه، این افراد باید با استفاده از مستندات لازم در اداره ثبت احوال تشكیل پرونده دهند و مستندات مربوط به اثبات نسب از جانب پدر ضرورت دارد.
مدیر كل ثبت احوال سیستان و بلوچستان ادامه داد: بر اساس قانون برای فرزندی كه دارای مادر ایرانی و پدر خارجی است امكان تشكیل پرونده در ثبت احوال وجود ندارد و این افراد باید برای كسب تابعیت به اداره كل امور اتباع و مهاجران خارجی مراجعه كنند.
از آنجایی كه به سبب همجواری سیستان و بلوچستان با چند كشور همسایه شماری از اتباع خارجی اقدام به تهیه استشهاد محلی و غیره برای دریافت شناسنامه و گرفتن تابعیت ایرانی می كنند به ناچار دستگاههای دست اندركار باید دقت زیادی در شناسایی هویت افراد انجام دهند به همین دلیل زمان رسیدگی به برخی پرونده ها طولانی می شود با این وجود تلاش برای كاهش زمان رسیدگی همچنان ادامه دارد.

** پتانسیل سیستان و بلوچستان برای جذب میلیون ها گردشگر
استان سیستان و بلوچستان با داشتن حدود 9 هزار آبادی، 6 هزار و 500 روستای دارای سكنه و سكونت بیش از 51 درصد جمعیت آن در روستاها از نظر پوشش فضای روستایی رتبه مناسبی را در سطح كشور داراست.
مردم سیستان و بلوچستان به ویژه جمعیت بیش از یك میلیون و 400 هزار نفری روستایی استان مهمان را حبیب خدا می دانند و آنچنان علاقه مند به مهمان هستند كه اگر تمام دارایی شان تنها یك گوسفند باشد همان را برای پذیرایی از مهمان ذبح می كنند.
وجود اقلیم متفاوت روستایی، آداب و رسوم، منازل خشتی و گلی و كپرهای زیبا با محیط طبیعی بكر و دیدنی، صنایع دستی، آداب و رسوم خاص فرهنگی، آثار باستانی و تاریخی، غذا و طبیعت متفاوت با سایر نقاط كشور، در كنار مهمان نوازی و خونگرمی مردم این استان سبب شده كه همه ساله تعداد زیادی مسافر و گردشگر داخلی و خارجی به این منطقه سفر كرده و علاقه مند به شناخت فرهنگ این مردمان و دیدن مناظر این استان باشند.
فرش های دستباف، جاجیم، گلیم، سوزن دوزی، سكه دوزی، آیینه كاری، حصیر بافی، پرده بافی با استفاده از نی، كوزه و سفال از جمله صنایع دستی بی نظیر روستاییان سیستان و بلوچستان و مواد غذایی ارزشمند و ارگانیك چون شیر دام به ویژه شتر، دوغ از مشك، روغن حیوانی، مَسكه(كره محلی)، كشك زرد، قُروت، تنورچه، قورمه، آبگوشت و چامپ و انواع شیرینی های مقوی مانند كلوچه، تجگی(سمنو)، خرما لندو و چنگالی از دیگر جذابیت های این استان است.
منطقه سیستان با پنج شهرستان زابل، هیرمند، زهك، نیمروز و هامون در شمال استان سستان و بلوچستان با قدمت چند هزار ساله یكی از مراكز مهم گردشگری به ویژه گردشگری تاریخی است این منطقه دارای مراكز دیدنی بسیاری از جمله قلعه ها، موزه ها، جنگل ها، رودها و تالاب ها در هنگام ترسالی، زیارت گاه و سایر آثار و مراكز دیدنی است.
از جمله روستا های هدف گردشگری در سیستان روستای تاریخی قلعه نو است این روستا به علت نوع معماری و استفاده از مصالح سنتی عنوان ماسوله جنوب شرق كشور را به خود گرفته و از روستاهای دیدنی استان است.
قلعه نو تنها روستایی در سیستان و بلوچستان است كه 100 درصد معماری منازل آن قدیمی و از خشت و گل ساخته شده و با همان سبك ویژگی خود را حفظ كرده است.
ارگ محمدحسین خان نارویی نژاد با قدمت 160ساله و زیربنای بیش از هزار و 500 مترمربع در 2 طبقه از بناهای تاریخی و مهم این روستا است.
قلعه نو، روستای نمونه هدف گردشگری در پنج كیلومتری جاده زهك به زاهدان واقع شده و در تاریخ 12 بهمن 85 در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده است.
شهر سوخته، دهانه غلامان، كوه خواجه، آتشكده كروكویه، قلعه رستم، زاهدان كهنه، آس بادهای كهن و دهها اثر باستانی و تاریخی به یكجا در شمال سیستان و بلوچستان همواره آماده پذیرایی از مسافران و گردشگران هستند.
خاش یكی از شهرستانهای مركزی استان سیستان و بلوچستان با داشتن جاذبه های دیدنی فراوان مانند كوه آتشفشانی نیمه فعال تفتان، گل فشان پیرگل، رودخانه های زیبای كارواندر و ایرندگان و آثار متعدد و پرشمار طبیعی و تاریخی دیگر و همچنین مردم مهمان نواز و نوع دوست همواره میزبان شایسته ای برای مسافران و گردشگران است.
وجود چشمه های آب گرم، طبیعت زیبا و با نشاط در كنار روستاها و چادرهای دامداران با موادلبنی طبیعی و سنتی مانند شیر و دوغ و روغن حیوانی گردشگران بومی و غیر بومی و داخلی و خارجی را مجذوب این منطقه كرده به گونه ای كه در هر فرصتی به ویژه تعطیلات نوروزی و تابستان به این منطقه سفر می كنند.
زیبایی های منحصر بفرد كوه آتشفشانی 4050 متری و نیمه فعال تفتان بام شرق ایران به عنوان یك سرمایه ارزشمند از دور رخ نمایی می كند و همه ساله هزاران گردشگر داخلی و خارجی را به خود فرا می خواند.
سراوان با سنگ نگاره های باستانی، ایرانشهر با قلعه های زیبای تاریخی، سرباز با باغ های بزرگ میوه های گرمسیری، نیكشهر و قصرقند و فنوج با مناظر طبیعی بكر و مردمی مهربان و خونگرم، كنارك و چابهار با ساحل زیبا و مناظر بكر طبیعی و تاریخی منطقه بلوچستان را به نگین زیبای گردشگری تبدیل كرده و هر ساله پذیرایی هزاران مسافر و گردشگر هستند.

** ثبت هزار و 800 اثر باستانی و تاریخی سیستان و بلوچستان
مدیر كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان اظهار داشت: این استان با داشتن آثار جهانی و تنوع جغرافیایی و فرهنگی ظرفیت و توانمندی جذب سالانه میلیون ها گردشگر داخلی و خارجی را دارد.
علیرضا جلال زایی گفت: عامل بازدارنده بسیار مهم در این استان نداشتن زیرساخت های كامل و حتی نیمه كاملی است كه ضرورت حضور سرمایه گذاران بخش خصوصی برای ایجاد آنها را دو چندان كرده است.
وی افزود: هم اینك حدود هزار و 800 اثر ثبت شده ملی و سه اثر ثبت شده جهانی «شهر سوخته، سفال كلپورگان و بیایان لوت(به صورت مشترك با سایر استانهای كویری)» متعلق به سیستان و بلوچستان است.
وی گفت: آس بادهای (آسیاب بادی) سیستان از دیگر آثار مهمی جهانی است كه در تلاش برای ثبت آن به عنوان چهارمین اثر جهانی استان هستیم این آسیاب های بادی با قدمتی بیش از هفت هزار سال در منطقه شهرسوخته و حوضدار سیستان واقع شده اند.
جلال زایی افزود: امروز در كشور هلند آسبادهای سیستانی ایرانی كه كپی برداری از روی نسخه ایرانی است فعالیت می كنند.
وی اظهار داشت: صنایع دستی استان از جمله سوزن دوزی كه تاكنون آثار و هنردستی برخی بانوان استان «نشان اصالت از یونسكو» دریافت كرده اند فرصت خوبی برای سرمایه گذاری است.
وی گفت: سیستان و بلوچستان نسبت به سال گذشته با 11 درصد رشد گردشگر روبرو بوده است و سعی داریم این استان را به عنوان استان پایلوت گردشگری كشور معرفی كنیم.
مدیركل میراث فرهنگی و صنایع دستی سیستان و بلوچستان اظهار داشت: چابهار از طریق اقیانوس هند با 2. 5 میلیارد نفر از جمعیت دنیا همسایه است و اگر تنها یك درصد از این افراد سالانه برای گردش به این استان بیایند از سندچشم انداز هم جلو خواهیم رفت.
وی گفت: 12 اثر از آثار نگهداری شده در موزه مردم شناسی سیستان از كشفیات محوطه باستانی شهرسوخته در فهرست آثار ملی ثبت شد.
جلال زایی افزود: این آثار مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد بوده و از محوطه جهانی شهر سوخته كشف شده است.
از جمله آثار ثبت شده در این فهرست پیكره ای به شكل میخ و سر انسان، پیكره خانمی كه به صورت نشسته تراشیده شده، جام منقوش نخودی رنگ، خمره پلی كرومی، پیاله مرمری، سرمه دان مرمری، جام منقوش، جام مرمری، مهره صابونی، سرمه دان مرمری، پیاله آبخوری مرمری و یك تنگ منقوش است.
مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان ادامه داد: یك مشعل منقش نیز در حفاری اخیر در محوطه باستانی شهر سوخته كشف كه در نوع خود بی نظیر است.
وی گفت: حدود پنج هزار شیء در موزه جنوب شرق كشور (شهر زاهدان) نگهداری می شود كه 2 هزار شیء ثبت ملی شده و سه هزار شیء دیگر در مرحله ثبت قرار دارند و در مجموع 15 هزار شیء در مخازن موزه های این استان نگهداری می شود.

**سیستان و بلوچستان مقصد جدید گردشگری ایران
معاون گردشگری اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان اظهار داشت: همه ساله تعدادی گردشگر خارجی به ویژه از آلمان، اتریش، ایتالیا و سوئد وارد سیستان و بلوچستان می شوند كه با توجه به زیبایی های طبیعی و بكر این استان در صورتی كه زیرساخت ها فراهم باشد می توانند بزرگترین مبلغان ورود گردشگر شوند.
مجتبی میرحسینی گفت: ورود تور گردشگران خارجی نشان‌ دهنده پایداری و ثبات امنیت در این استان و به ثمر نشستن تلاش ‌های صورت گرفته دولت و مردم برای تحقق شعار «سیستان و بلوچستان مقصد گردشگری گردشگران داخلی و خارجی» است.
وی افزود: مشاركت فعال مردم، فعالیت های جوامع محلی و بخش خصوصی در زمینه گردشگری و تبلیغات هدفمند صورت گرفته سبب شده تا امنیت و ظرفیت های فراوان سیستان و بلوچستان به مردم جوامع دیگر معرفی و این استان به یك مقصد و منطقه امن تبدیل شود.
وی با اشاره به اینكه تورهای گردشگری از كشورهای اروپایی وارد استان می شود، اضافه كرد: حضور این گردشگران نوید بخش ورود به دنیای گردشگری نوین در سیستان و بلوچستان است.
9923**9908 **6081