روند رو به رشد روابط ایران و ژاپن در 40 سال گذشته

پكن- ایرنا- ایران و ژاپن در 40 سال گذشته سعی كرده اند روند رو به رشد مناسبات خود را به رغم تحولات و فشارهای‌ آمریكا حفظ كنند به طوری كه تمركز بر توسعه روابط در راهبرد دو كشور و دولت های دو طرف نهادینه شده است.

به گزارش ایرنا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ماه 1357 بود كه ژاپن با اعزام نماینده ویژه، علاقه خود را برای توسعه روابط مجدداً با جمهوری اسلامی ایران اعلام كرد در طول 40 سال گذشته، تعمیق روابط دوستانه و توسعه آن همواره در دستور كار مقام های دو كشور بوده است، روابط جمهوری اسلامی ایران و ژاپن از دیرباز همواره در سطح خوبی قرار داشته و ایران به عنوان یك كشور مهم و با موقعیت راهبردی، مورد توجه سیاستمداران این كشور بوده است.
با روی كار آمدن دولت یازدهم، فصل جدیدی در روابط دو كشور آغاز شد دولت ژاپن با هدف نشان دادن رویكرد مثبت و حمایتی خود آقای كومورا معاون نخست وزیر را همراه با پیام كتبی به عنوان فرستاده ویژه نخست وزیر در شهریورماه سال 1392 به ایران اعزام كرد، متعاقب آن 'شینزو آبه' نخست وزیر ژاپن با 'حسن روحانی' در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل ملاقات كرد، آخرین بار نیز در سال 2018 میلادی طرفین یك بار دیگر با هم ملاقات كردند.
حصول توافق هسته­ ای بین ایران و كشورهای 5+1 در سال 94 و حمایت ژاپن از برجام موجب شد روابط دو كشور بیش از پیش گسترش یابد و دیدارهای مقامات عالی دو كشور همچنان تداوم داشته باشد.
در مجموع می توان گفت كه در كنار روابط گسترده دولتی، پارلمانی و اقتصادی، ژاپن و ایران دوستی بسیار دیرینه ای دارند و به طور سنتی توكیو همواره با بازار كشورمان ارتباط نزدیكی داشته است یكی از اقدامات مهم توكیو به دنبال توافق برجام این بود كه تحریم های ایران را لغو كرد و به سرعت دو كشور یك پیمان سرمایه گذاری منعقد كردند جدیت فراوانی هم در این دوران در دولت و شركت های ژاپنی برای گسترش روابط با ایران وجود داشته است به طوری كه دولتمردان ژاپنی بسیاری از شركت های این كشور را ترغیب كردند كه بویژه پس از برجام و لغو تحریم‌ها، سرمایه گذاری كلانی در بازار ایران انجام دهند.
توكیو بارها تاكید كرده است حضور شركت های ژاپنی در بازار ایران برای هر دو طرف دارای اهمیت است و باعث افزایش تجارت دوجانبه خواهد شد.
با این حال پس از اینكه دولت 'دونالد ترامپ' رییس جمهوری آمریكا از برجام خارج شد، آثار منفی آن بر روابط ژاپن و ایران تا اندازه ای مشاهده شد از جمله اینكه 'شینزو آبه' نخست وزیر ژاپن سفر خود در سال 2018 میلادی به ایران را تحت تاثیر همین شرایط لغو كرد و واردات نفت هم برای مدتی متوقف شد اما نباید فراموش كرد این مسایل باعث نشد تا روابط دو كشور به طور كامل متوقف شود ولی ایران همیشه انتظارات بیشتری در این راستا از ژاپن داشته است.
اینكه دو كشور توانسته اند معاهده سرمایه گذاری امضا كنند برای هر دو طرف مهم است اما از دیدگاه تهران سرعت رشد روابط برای طرفین قابل قبول نبوده است و لازم است كه راهكارهای بیشتری برای شتاب بخشیدن به این مناسبات اندیشیده شود.
علاقه مفرط دیگر كشورها به بازار ایران حتی باعث شد تارنمای «ژاپن تایمز» در گزارشی اعلام كند شركت های ژاپنی نمی خواهند فرصت ها را از دست بدهند و برای همین منظور از سال 2017 برنامه های گسترده ای را برای گسترش مناسبات اقتصادی در نظر گرفتند.
افزون بر این نباید از یاد برد كه ایران دومین دارنده ذخایر بزرگ گاز طبیعی دنیا و چهارمین قدرت برتر نفتی است و از سوی دیگر ژاپن سومین اقتصاد بزرگ جهان و سومین وارد كننده بزرگ نفت پس از آمریكا و چین است و نمی تواند بازار انرژ‌ی ایران را نادیده بگیرد.
ژاپن تا قبل از سال 2011 میلادی روزانه نزدیك به 315 هزار بشكه نفت از ایران وارد می كرد و سپس در سال 2015 میلادی بر اثر تحریم ها این رقم به 170 هزار بشكه كاهش یافت اما در ماه ژانویه (دی - بهمن سال 94) این میزان به 195 هزار بشكه رسید و به دنبال توافق هسته ای برای مدتی به سقف 300 هزار بشكه بازگشت این رقم در سال 2018 میلادی، به طور میانگین بالاتر از 210 هزار بشكه بوده است.
آژانس بین المللی انرژی اعلام كرده است در كنار حضور قوی ایران در بازار انرژی، تقاضا در جهان از جمله در ژاپن برای واردات نفت ایران در حال افزایش است موسسه تحقیقاتی خاورمیانه اخیرا با انتشار گزارشی اعلام كرد كه ژاپن به شدت به نفت خاورمیانه متكی است و می كوشد تا در این راستا همچنان بر بازار ایران متمركز باشد.
ژاپنی‌ها پس از اجرایی شدن تحریم‌ها نسبت به سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف اقتصاد ایران، ابراز تمایل كرده‌اند اما سرعت این همكاری‌ها نسبت به برخی از كشورهای اروپایی و آسیایی پایین‌تر بوده است بخصوص آنكه ژاپن فاقد منابع نفت است و اقتصاد این كشور به شدت به واردات نفت وابسته است تقریباً 80 درصد نیازهای نفتی ژاپن از خاور میانه تأمین می‌شود.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در ژاپن، روابط تهران - توكیو را تاریخی عنوان كرد و گفت: اراده جدی برای تقویت روابط ایران با ژاپن وجود دارد و دو كشور با تشریك مساعی می توانند به اهداف بزرگتری دست پیدا كنند.
'مرتضی رحمانی موحد' ضمن اشاره به افزایش مراودات اقتصادی ایران و ژاپن به ویژه خرید نفت ایران در دوره پسابرجام عنوان كرد ایران علاوه بر اینكه یك بازار بزرگ اقتصادی است دسترسی گسترده ای به بازار 300 میلیونی پیرامون خود نیز دارد و این برای ژاپن خیلی مهم است.
او همچنین حمایت دولت ژاپن از برجام به عنوان یك توافق مهم بین المللی را اقدامی مثبت ارزیابی كرد و اظهار نمود بخش های اقتصادی دو كشور انتظار دارند روابط آنها مورد حمایت قرار گیرد.
با این وصف همچنان مساله تاثیرات روابط بسیار نزدیك ژاپن با آمریكا بر روابط توكیو با تهران دیده می شود اما در مجموع مقامات دولت ژاپن می‌گویند توكیو كه به صورت سنتی روابط با ثباتی با تهران دارد به دولت آمریكا اطلاع داده است به خاطر پیامدهای منفی چنین امری بر اقتصاد كشور نمی‌تواند خرید نفت از ایران را به طور كامل متوقف كند.
علاوه بر اینها ژاپن در چند دهه گذشته به نفت ایران به عنوان یكی از منابع مهم تامین انرژی خود تكیه داشته است ولی تحریم ها موانعی را به وجود آورده است و بر اساس آمار وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت آن كشور، در حال حاضر نفت ایران فقط پنج درصد نفت وارداتی ژاپن را تشكیل می‌دهد.
'ناكاتا واشی' تحلیلگر مسایل ژاپن و ایران در مورد روابط تجاری ایران و ژاپن به ایرنا گفت: ایران یكی از بزرگترین تولیدكنندگان نفت جهان است و ژاپن یكی از بزرگترین واردكنندگان به حساب می آید ولی حجم واردات ژاپن به دلیل تحریم‌های اقتصادی آمریكا علیه ایران روبه كاهش است.
او تاكید كرد: ژاپن كه فاقد هر گونه منابع طبیعی است در تمام این سال‌ها تلاش كرده رابطه خوبی با كشورهای تولیدكننده انرژی خاورمیانه برقرار كند و ایران كه چهارمین كشور بزرگ تولیدكننده نفت و دومین كشور بزرگ دارای ذخایر گازی است، یكی از این كشورها است با این حال تحریم‌های اقتصادی آمریكا علیه ایران بر روابط ژاپن و این كشور نفت‌خیز تاثیرات نامطلوبی گذاشته است.
به گفته وی ژاپن در روابط خود با ایران در عرصه انرژی همواره یك واردكننده صرف است واردات از ایران در سال 2017، 400 میلیارد ین تخمین زده شده است 98 درصد این میزان را سوخت‌های معدنی نظیر نفت خام تشكیل داده است.
او تصریح كرد: صادرات ژاپن به ایران در سال 2017 میلادی 98.5 میلیارد ین بوده و در مجموع شامل 35.5 درصد تجهیزات حمل و نقل، 20.4 درصد ماشین آلات و 11.4 درصد فولاد و اقلام فلزی بوده است.
این تحلیلگر تاكید كرد: ایران به عنوان كشوری با جمعیت 80 میلیونی، بازار بالقوه خوبی برای كشورهای اروپایی و آسیایی و البته ژاپن است در جولای 2015 با امضای برجام و برداشته شدن تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، ژاپن هم شروع به برنامه‌ریزی برای توسعه تجارت با ایران كرد با این حال با روی كار آمدن ترامپ و خروج او از توافق هسته‌ای بار دیگر شرایط مبهم شد.
با توجه اینكه طرفین توانسته اند بر 40 سال رابطه با ثبات دو كشور به خوبی مدیریت كنند و با نظرداشت اینكه سران دو كشور بارها در یك چند سال گذشته با یكدیگر دیدار كرده اند و با توجه به عزم راسخ دو دولت برای توسعه روابط ، ضروری است كه روابط ژاپن و ایران با عبور از فراز و فرودهای تاریخی كماكان سیر رشد خود را طی كند.
از آنجا كه دو كشور در عرصه های انرژی، فنی و مهندسی، علوم و فنون، فرهنگ و هنر، صنایع و خدمات و گردشگری با یكدیگر ارتباطات نسبتا گسترده ای دارند بعید به نظر می رسد كه فشارهای آمریكا بتواند این مجموعه با ثبات مناسبات را به توقف وادار كند و با وجود همه چالش ها، ایران و ژاپن آینده درخشانی از روابط را در دهه های آینده تجربه خواهند كرد.
آساق**231**1904**