فراستخواه: سنجش در آموزش عالی حرفه ای نیست

تهران- ایرنا- عضو موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی معتقد است: سنجش در آموزش عالی حرفه ای نبوده و سیاسی است؛ سیاسیون بر این حرفه سیطره دارند و سیاست گذاری های آموزش عالی به دست حرفه ای ها صورت نمی گیرد.

به گزارش روز یكشنبه گروه دانشگاه ایرنا، مقصود فراستخواه در نشست تخصصی دومین كنفرانس حكمرانی و سیاستگذاری عمومی با عنوان «یكپارچه سازی نظام سنجش، ارزشیابی و تضمین كیفیت آموزش عالی؛ راهبردی برای استقرار نهاد ملی متولی» عنوان كرد: برای به وجود آمدن نهادهای یكپارچه، ارزشیابی ها باید حرفه ای شد ، سیاست گذاری ها به دست حرفه ای ها صورت گیرد تا بازار و عرضه و تقاضا به وجود آید.
وی در این دوره از كنفرانس دو روزه با عنوان «سیاستگذاری باز، تعامل حاكمیت، مردم و نخبگان» كه از روز گذشته در سالن همایش های صدا وسیما در حال برگزاری است ، با اشاره به اینكه نمی توان در كشور نهاد متولی یكپارچه ای در آموزش عالی مشاهد كرد ، اظهار داشت: علت این است كه ساختار نهادی ما ایراد دارد. به عبارت دیگر به سری اصلاحات نهادی نیازمندیم و تا زمانی كه نهاد دولت و سیاستگذاری اصلاح نشده و ایراد دارد نمی توان یكپارچگی را ایجاد و به پایداری دست یافت.
فراستخواه افزود: ما نیازمند اصلاحات نهاد، ساختار و فرآیندهای سیاستگذاری و حكمرانی در این سرزمین هستیم.
وی با بیان چالش های این حوزه گفت: در حال حاضر نمایندگی وجود ندارد، نهادهایی كه ایجاد می شوند پایدار و نماینده ذینفعان واقعی نیستند، از بالا به وجود می آیند و معرف كل جامعه نیستند. بین المللی نیز نیستند، تا زمانی كه نگاه بین المللی نداشته و به شبكه های بین المللی و منطقه ای دنیا نپیوندیم، با استانداردهای جهانی همراه نشویم، امكان یكپارچه سازی وجود ندارد.
این استاد دانشگاه گفت: مساله دیگر در ارزشیابی این است كه استقلال نهادهای تخصصی به رسمیت شناخته نمی شود، مدرسه و دانشگاه قلمروهایی هستند كه باید استقلال لازم تخصصی و حرفه ای داشته باشند. تا زمانی كه استقلال دانشگاه به رسمیت شناخته نشود به طور طبیعی به نتیجه نمی رسیم.
وی سیاست زدگی را از دیگر موانع یكپارچه سازی نظام آموزش عالی عنوان كرد و گفت: به طور مرتب از افعال سیاستی استفاده می كنیم كه بروكراسی دولت را زیاد می كنیم در حالی كه به جای اضافه كردن افعال سیاستی، باید سیاست هایمان را اصلاح كنیم.
فراستخواه با تاكید بر اصلاحات نهادی گفت: در نهادهای موجود تنها به دنبال افزایش افعال هستیم. همچنین، در سندهای دولتی فعالیت های دولت بیشتر و بزرگ تر می شود بدون اینكه اصلاح شود.
این جامعه شناس افزود: باید تمام تلاش خود را بر اصلاحات نهادی به ویژه اصلاح نهاد سیاستگذاری و دولت با دیدگاه حكمرانی خوب دارای شفافیت، قانونمندی، مشاركت، توجه به قلمروهای حرفه ای، شبكه، سرمایه اجتماعی، اعتماد و مشروعیت ، استوار سازیم.
وی معتقد است: در حال حاضر به جایی رسیده ایم كه هم هزینه یك نظام متركز را می پردازیم و هم از هرج و مرج رنج می بریم. در دنیا كشوری مانند ایران وجود ندارد. در حالی كه كشوری كه هزینه تمركز را می پردازد، كارآمد است اما در كشور هزینه را پرداخته و كارآمدی وجود ندارد.
فراستخواه با تاكید بر اینكه نهاد بر اساس نظام های هنجاری شكل می گیرد، تصریح كرد: نهاد تبلوری از نظام معنایی است، نهاد نتیجه یك نظام معنایی و زندگی است، ابتدا باید زیرساخت زندگی را در حوزه آموزش عالی و نهادهای آموزش عالی و استقلال حرفه ای را ایجاد كرده تا از دل آن، نظامی نهادین برای كیفیت به شكل یكپارچه و كارآمد و موثر به وجود آید.

** لزوم یكپارچه سازی نهاد آموزش عالی
رضا محمدی، رئیس و عضو هیات علمی مركز تحقیقات ارزشیابی اعتبارسنجی و تضمین كیفیت آموزش عالی سازمان سنجش و آموزش كشور در ادامه این نشست به سخنرانی پرداخت.
وی با تاكید بر لزوم یكپارچه سازی گفت: نبود یكپارچكی اختلالاتی را در ساختار سیاست گذاری و حكمرانی كشور ایجاد كرده كه باعث برون دادهای نظام آموزشی جدا از هم شده است.
محمدی افزود: در شرایط كنونی آموزش و پرورش جداگانه به فعالیت خود ادامه می دهد، آموزش عالی فعالیت خود را می كند. در چنین شرایطی بحران رویكرد سیستمی و بدبینی های تاریخی ایجاد می شود.
وی با طرح این پرسش كه آیا می توان نظام آموزش یكپارچه ای را تصور كرد كه سیاستگذاری، برنامه ریزی، نظارت و ارزشیابی و سنجش یكپارچه داشته باشد؟، اظهار داشت: اگر نمی توان نظام آموزش عالی را یكپارچه كرد، دست كم باید زیرنظام سنجش علمی و ارزشیابی و تضمین كیفیت آن را یكپارچه دید.
محمدی با بیان اینكه در اسناد بالادستی مانند نقشه جامع علمی كشور به یكپارچكی و راهبردهای كلان آن توجه شده است، ادامه داد: اما در عمل چنین چیزی را مشاهده نمی كنیم این نشان دهنده فاصله میان سیاستگذاران و برنامه ریزان آموزش عالی است. چرا كسی نسبت به اسناد بالادستی كشور پاسخگو نیست؟ این اسناد توسط چه افرادی نوشته می شوند؟
این مقام مسئول در مركز تحقیقات ارزشیابی اعتبارسنجی و تضمین كیفیت آموزش عالی با بیان اینكه ، سازمان سنجش ده ها آزمون ورودی برگزار می كند، از سویی دیگر 10 نهاد در كنار 10 فعالیت آزمونی به كار خود ادامه می دهد. جمله خود را با این پرسش ادامه داد: چه كسی مسئول سازماندهی این شرایط است؟
وی معتقد است: یكپارچگی سازمان های آموزشی به كیفیت آزمون ها، كاهش سردرگمی داوطلبان و كاهش فشار به خانواده ها كمك می كند.
محمدی افزود: بسیاری از كشورها به این نتیجه رسیده اند یك نهاد متولی، سیاستگذاری آموزش عالی، سنجش و برگزاری آزمون های پایانی در آموزش باشد. حتی كشورهای منطقه و آفریقایی مانند نیجریه نیز دارای یك نهاد آموزشی هستند زیرا توسعه كشور تنها مستلزم آموزش است.

** بهره گیری از الگوهای جهانی
پرویز ساكتی استاد دانشگاه سخنرانی بعدی این نشست تخصصی با تاكید بر اینكه یكی از مشكلات حكمرانی در آموزش عالی كشور عدم تفكیك قواست، اظهار كرد: تفكیك شرح وظایف قوای سه گانه رعایت نمی شود؛ برای نمونه مجلس به عنوان مرجعی قانونگذار در جزئی ترین مسائل مانند سهمینه بندی یا ضوابط سنجش دخالت می دهد.
وی بر الگوبرداری از كشورهای دیگر تاكید و عنوان كرد: باید از تجربه های جهانی استفاده كنیم. سازمان سنجش آمریكا حدود 3 هزار و 300 متخصص سنجش و اندازه گیری دارد و هزاران تست استاندارد برای هر نوع هدف در نظام ها آموزشی، شغلی و مسئولیت های مختلف طراحی شده است. در حالی كه در ایران به رغم وجود سه وزارتخانه و تعداد زیادی متخصص و كارشناس به شرایط هماهنگ و یكپارچه ای دست نیافته ایم.
این عضو هیات علمی تاكید كرد: اگر تست های استاندارد تعریف شده مورد تایید سه وزارتخانه فراهم شود، هر فردی در هر دوره ای می تواند تست را به طور شخصی در مركز تستی برگزار كرده و بر اساس آن نمره قابل قبول و شایستگی لازم برای ورود را به دست آورد.
وی افزود: نخستین اقدام برای یكپارچه سازی این است كه اصل تفكیك قوا در قانون اساسی باید حل و امور اجرایی بر عهده وزارتخانه ها گذاشته شود.
ساكتی با تاكید بر اینكه در سنجش و ارزیابی باید ابتدا سنجش را انجام داد گفت: پس از سنجش نیز داوری صورت می گیرد كه باید هدفمند باشد از این رو یكی از اقدام های لازم برای یكپارچه سازی این است كه اهداف از برگزاری انواع آزمون ها مشخص شود.
وی می گوید: ایران به دلیل جمعیت بالا و گستردگی نظام آموزش، از معدود كشورهای دارای سه وزارتخانه آموزشی وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی است. در كنار این وزارتخانه ها دانشگاه آزاد اسلامی را نیز باید اضافه كرد.

** كشورهای خارجی به دنبال تمركززدایی
بهروز طهماسب كاظمی رئیس مركز سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه این نشست ضمن ابراز مخالفت در زمینه ایجاد یكپارچكی در نظام آموزش عالی، به الگوهای حكمرانی سایر كشورها اشاره كرد و گفت: تمركز و یكپارچه سازی نهادها در بسیاری از كشورها به ویژه در حوزه آموزش و سنجش ممنوع است. حتی تست هایی ایجاد شده كه یكپارچه سازی و تمركز را از میان بردارند. یعنی یك نهاد علمی و آكادمی به دنبال تمركزگرایی دولت و نهاد حاكمیت است نه اینكه نهاد متمركزی ایجاد كند.
وی با تاكید بر اینكه در كشورهای شبه جزیره اسكاندیناوی، تمركز كاملا ممنوع است، بیان داشت: باید تعریف خود را از نوع الگو و نوع حكمرانی مشخص كرد تا بتوان تصویری درست از یكپارچه سازی ارائه داد.
كاظمی افزود: در كشورما شورای عالی برنامه ریزی در شورای عالی انقلاب فرهنگی شكل گرفت و به استاندارد كردن رشته های دانشگاهی و سرفصل دروس شروع كرد. این در حالی بود كه در یكی از شهرهای كوچك در رشته حسابداری طی 10 سال برای نیاز 50 سال كشور حسابدار تربیت شد.
وی با بیان اینكه چنین نتیجه ای، عملكرد سیستم متركز بود، گفت: اكنون دانشگاه های آزاد و دولتی نیز همین كار را می كنند. در حوزه كنكور هم این اتفاق میوفتد.
كاظمی معتقد است: متركز و یكپارچه شدن نیازمند دستیابی به بلوغ لازم در حوزه سنجش و ارزشیابی استعداد ها و هدایت داوطلبان و دانش آموزان در نظام تربیت نیروی انسانی است.
رئیس مركز سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد اسلامی تاكید كرد: در شرایط كنونی نیازمند رفع چالش های الگوی تربیت نیروی انسانی هستیم. تا این چالش ها حل نشود نمی توان گفت یكپارچگی نظام آموزش عالی در حكمرانی خوب است یا بد.

**9283**1601**