شكوفایی ادیان الهی در پرتو انقلاب اسلامی

شیراز-ایرنا- خبرگزاری جمهوری اسلامی استان فارس با برپایی یك میزگرد تخصصی در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی میزبان نمایندگان اقلیت های دینی شیراز بود كه شركت كنندگان در این میزگرد به آزادی عمل و شكوفایی ادیان الهی به عنوان رهاورد مهم انقلاب اشاره كردند.

در این میزگرد، رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه، رئیس و نایب رئیس انجمن كلیمیان، نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز و كارشناس امور اقلیت های دینی اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس حضور داشتند.
'اقلیت بودن در طول چهار دهه انقلاب باعث ایجاد محدودیت برای ما نشد و در كمال امنیت، برنامه های مذهبی خود را دنبال كرده ایم'؛ این جملات پیروان ادیان الهی است كه می گویند با طلیعه فجر انقلاب اسلامی، بستر حیات و فعالیت های آنها به میزان بسیار زیادی بهبود یافته است.
آنها در این میزگرد بر این نكته تاكید كردند كه پیروان سایر ادیان الهی نیز همچون مسلمانان ایران، این انقلاب را از آن خود می‌دانند زیرا در شكل‌گیریش سهیم بوده‌اند و ایثارگری ها و جانفشانی ها داشته اند.

** نقش اقلیتهای دینی در پیروزی انقلاب
نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز در بخش نخست میزگرد ایرنا با عنوان بررسی وضعیت اقلیت‌های دینی در چهار دهه گذشته انقلاب اسلامی از ابعاد مختلف، گفت: اكثریت ایرانیان صرف نظر از دین، عقیده و افكار در پیروزی انقلاب نقش داشته‌اند همانگونه كه زرتشتیان ایرانی نیز در زمانی كه ندای آزادی توسط امام خمینی(ره) سرداده شد به آن پاسخ مثبت دادند و به نسبت جمعیت خود، یك شهید نیز تقدیم انقلاب كردند.
خسرو قدس افزود: در زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال 57 من در سنین نوجوانی بودم كه در مدرسه آگاهی‌هایی درباره امام خمینی(ره) و حكومت اسلامی كسب كردم.
وی ادامه داد: در زمان جنگ تحمیلی نیز با توجه به اینكه پیامبر ما ایرانی الاصل است طبیعتا عرق ملی در میان زرتشتیان نیز مانند اغلب ایرانیان زیاد است این قشر در جبهه ها حضور پیدا و از خاك كشورشان دفاع كردند.

**رابطه نزدیك امام خمینی(ره) و اسقف اعظم ارامنه
رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه شیراز در ادامه بخش نخست این میزگرد گفت: در زمان انقلاب ارامنه در جهت آگاه‌سازی هم‌كیشان خود و دانشجویان نقش بسزا و فعالی ایفا كردند و تلاش‌های بسیاری برای پیروزی انقلاب اسلامی انجام دادند و همچنین بعد از آن نیز در دوران هشت سال جنگ تحمیلی با غیرت حضور یافتند چون این كار را وظیفه ملی و میهنی خود می‌دانستند.
هرموند آراطونیان اظهار داشت:در مقطع پیروزی انقلاب، رابطه نزدیكی بین امام خمینی(ره) و اسقف اعظم ارامنه وجود داشت و پس از آن، همواره همسویی با اكثریت ملت ایران مورد توجه ارامنه بوده است و با وجود مشكلات اقتصادی، بیشترین حضور را ارامنه در كنار انقلاب اسلامی داشته‌اند.
آراطونیان ادامه داد: ارامنه شیراز هیچ زمان خود را اقلیت فرض نكرده اند و خوشبختانه از سوی اكثریت جامعه نیز این نگاه به ما تحمیل نشده است؛ به گونه‌ای كه اكنون هیچ تفاوتی بین خودمان و سایر شهروندان شیرازی نمی‌بینیم.

** خود را ایرانی كلیمی می دانیم
رئیس انجمن كلیمیان شیراز نیز در این جلسه گفت: جامعه كلیمیان همیشه و در همه برهه‌ها در كنار سایر هموطنان خود بوده و بعد انقلاب اسلامی نیز سازمان روشنفكران یهودی در ایران ایجاد شده است كه رویداد بسیار مهمی است و ریشه در ژرف اندیشی مسئولان نظام دارد.
یوشا باشی افزود: چهره های موثر كلیمیان ایران قبل و بعد انقلاب با امام خمینی(ره) و پس از آن، رهبر معظم انقلاب ارتباطی نزدیك داشته اند.
وی ادامه داد: ما خود را ایرانیان كلیمی می‌دانیم و هیچ زمان در طول چهار دهه گذشته خودمان را از انقلاب اسلامی جدا ندانسته‌ایم چون بخشی از ملت ایران هستیم.
رئیس انجمن كلیمیان شیراز گفت: در زمان جنگ تحمیلی پزشكان كلیمی در جبهه‌ها حضور مداوم داشتند و كلیمیان ایران در این دوران 11 شهید تقدیم انقلاب اسلامی و دفاع از كیان كشور كردند.

** ایران وجه اشتراك همه ما است
كارشناس امور اقلیت های دینی اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در ادامه این میزگرد گفت: از گذشته تا به امروز، اقلیت مذهبی و پیروان دیگر ادیان توحیدی از جامعه ما منفك نبوده و ایران و ایرانی بودن نشانه مشترك همگی ما است. سید مجتبی میردهقان افزود: اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس نیز به عنوان متولی امور مرتبط با پیروان ادیان الهی در این استان سعی دارد زمینه ایجاد ارتباط بیشتر این قشر با بدنه نظام و عموم جامعه را توسعه دهد.
وی ادامه داد: حضور نمایندگان پیروان ادیان الهی شیراز در میزگرد خبرگزاری جمهوری اسلامی می‌تواند زمینه آگاهی بخشی بیشتر جامعه نسبت به رشادتهای پیروان این ادیان الهی دوشادوش مردم ایران در رخدادهای تاریخی نظیر انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی را فراهم كند.
مقام مسئول در حوزه ادیان الهی اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس گفت: 12 بهمن سال 57 بیش از 12 هزار كلیمی در مراسم استقبال از امام خمینی(ره) شركت كردند و قطعا سایر ادیان توحیدی دیگر نیز در این مراسم و دیگر رخدادهای مربوط به انقلاب حضور پررنگی داشته اند.
او ادامه داد: نظام جمهوری اسلامی رعایت حقوق شهروندی و حق دینی پیروان سایر ادیان الهی را تا حدی كه در حد توان داشته انجام داده و در ادامه نیز تلاش خواهد شد كه در این زمینه دستاوردهای بیشتری حاصل شود.
میردهقان اظهار داشت: خوشبختانه با همكاری مسئولان استان فارس، اولین شورای حل اختلاف ویژه ادیان توحیدی در شیراز ایجاد شده است.

** آزادی عمل در برگزاری آیین های مذهبی
رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه شیراز در بخش دوم میزگرد ایرنا با موضوع 'پیروان ادیان الهی در چهار دهه انقلاب اسلامی' گفت: ارامنه شیرازی مراسم مذهبی خود را در قالب یك چارچوب خاص برگزار می‌كنند و تاكنون نیز دچار هیچ مشكلی نشده‌اند.
هرموند آراطونیان افزود: قرار نیست برگزاری مراسم ارامنه بازتابی در جامعه داشته باشد و البته این روند از لحاظی نیز به نفع ما است،اما این آزادی برای برگزاری مراسمات و فرهنگ ارمنی و ایرانی كه داریم وجود دارد.
وی با بیان اینكه انقلاب یك رویداد ثابت نیست و در طول دوران گذشته رفته رفته پخته تر شده است، گفت: شاید ایراداتی در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی در خصوص وضعیت اقلیتهای دینی وجود داشت اما اكنون وضعیت بهتر شده و پیروان ادیان توحیدی در خصوص برگزاری مراسم های مذهبی آزادی كامل دارند و حتی در بسیاری موارد اگر برای برگزاری آیین های مذهبی خود از ارگان‌هایی نظیر نیروی انتظامی كمك بخواهیم این درخواست سریعا پاسخ داده می شود.
رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه شیراز اظهار داشت: در حال حاضر مراسم اصلی ارامنه آئین غسل تعمید و عید پاك است كه در شیراز با آزادی كامل در كلیسا و یا محل انجمن ارامنه برگزار می‌شود.
وی ادامه داد: شمار اندك جمعیت ارامنه ساكن در شیراز سبب شده است كه روحانی در این شهر مستقر نباشد و برای مراسم مهم كشیش از اصفهان به شیراز می‌آید.

**امام در اولین سخنرانی های خود به دغدغه اقلیتها پایان داد
نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز نیز در ادامه میزگرد خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: امام خمینی در اولین سخنرانی‌های خود به دغدغه جمعیت اقلیت‌های دینی خاتمه داد و ادیان توحیدی را به رسمیت شناخت و از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی نیز همیشه یك نفر نماینده اقلیت‌های دینی در مجلس حضور داشت و همچنین در قانون اساسی هم از اقلیت‌های مذهبی نام برده شده و به رسمیت شناخته شده‌اند.
قدس ادامه داد: آگاهی یافتن اذهان عمومی در مسیر انقلاب اسلامی نیز جالب توجه است و اینكه توجه‌ها به این جهت جلب شد كه اقلیت‌ها نیز می توانند در جامعه نقش آفرین باشند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت پیروان ادیان الهی در ایران قبل از انقلاب اشاره كرد و گفت: در مدارس دوران پهلوی در مقابل وضعیت و نمره دهی به درس دینی و در كارنامه دانش‌آموزان اقلیت‌های دینی مُهرِ (ندارد) درج می‌شد كه این مساله تاثیرات مخربی در ذهن دانش آموزان به جا می‌گذاشت.

** پس از انقلاب، توجه به اقلیت‌های دینی صدچندان شد
نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز اضافه كرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی توجه به دین و آئین اقلیت‌های مذهبی صدچندان شد به شكلی كه فرامین مذهبی ادیان توحیدی مانند ازدواج و تقسیم ارث به رسمیت شناخته شد و این موارد نیز كماكان با آزادی كامل در محاكم قضایی اجرا می‌شود.
قدس گفت: بعد از انقلاب در همه قوانین مربوط به اقلیت‌های مذهبی طبق مواردی كه در كتاب دینی هریك از مذاهب آمده عمل می شود و خوشبختانه این مسائل در محاكم قضایی نیز به رسمیت شناخته شده است.

** در انقلاب سهیم هستیم
وی اظهار داشت: زرتشتیان شیراز از پیروزی انقلاب تاكنون در برگزاری جشن‌های مذهبی خود كاملا آزاد هستند و در طول سال جشن‌های بزرگی مانند سده و مهرگان را با آزادی كامل برگزار می كنند و در خصوص تامین امنیت این مراسم نیز كاملا با ما همكاری می شود و ما نیز مانند بقیه اقشار ایرانی در آیین ها و مراسم های انقلاب همراه هستیم و خود را سهیم می‌دانیم.
قدس كه سابقه هشت ماه حضور در جبهه‌ها را در كارنامه خود دارد، ادامه داد: زرتشتیان ایران یك شهید در زمان پیروزی انقلاب اسلامی و 17 شهید نیز در جنگ تحمیلی تقدیم انقلاب كرده اند كه اگر با ظریب جمعیتی كه داریم مقایسه شود آمار بالایی است.
وی اظهار داشت: زرتشتیان ایران به همراهی امام خمینی(ره) و دفاع از خاك كشور خود در دوران جنگ تحمیلی افتخار می كنند كه توانسته‌اند از آزادی كه با انقلاب اسلامی ایجاد شده بود حراست كنند و من نیز از سنین نوجوانی افتخار همراهی انقلاب را داشته و در آینده نیز خواهم داشت.

** تاكید رهبری، گره گشای مشكل كنیسه یهودیان
نائب رئیس انجمن كلیمیان شیراز نیز در بخش دیگری از این میزگرد گفت: كلیمیان شیراز به لحاظ برگزاری مراسمات مذهبی مشكلی ندارند و برای ذبح شرعی آنها نیز سالنی در كشتارگاه این شهر احداث شده وهمچنین نیروی انتظامی در برگزاری مراسم ها، حمایت كاملی از اقلیت‌های دینی این شهر دارد.
امیر دوستان افزود: مسئولان استان و كشور در راستای حل مشكلات كلیمیان همكاری خوبی دارند.
نائب رئیس انجمن كلیمیان شیراز اظهار داشت: در سالهای اخیر مشكلی در ارتباط با مالكیت كنیسه ربی‌زاده در شیراز ایجاد شد كه با تاكید آیت الله خامنه ای رهبر انقلاب این مساله به خوبی برطرف و مشكل حل شد.
دوستان با اشاره به اینكه اكنون 17 كنیسا در سطح شیراز وجود دارد كه پنج كنیسه در نقاط مختلف این كلانشهر و مابقی در محله كلیمیان شیراز قرار دارد، اظهار داشت: علاوه بر قانون اساسی كه در بدو پیروزی انقلاب اسلامی نوشته و اقلیت‌های دینی به رسمیت شناخته شدند در موارد بعدی نیز قوانینی مانند قانون حمایت از خانواده اقلیت‌های دینی تدوین شد كه در آن احكام شخصی مذاهب رسمی شناخته شده در دادگاه ها بدون رعایت تشریفات به اجرا گذاشته شد.
نائب رئیس انجمن كلیمیان شیراز تصریح كرد: قانون احوال شخصیه از ابتدای انقلاب تصویب شده بود اما تسریع در اجرای آن كه در سالهای اخیر انجام شد برای اقلیت‌های دینی جای خوشحالی دارد.
وی گفت: زمینه آزادی عمل كلیمیان ایران، ریشه در سخنان بنیانگذار جمهوری اسلامی، قانون اساسی و ذات ایرانیان دارد.
دوستان ادامه داد: تجربه زندگی اقلیت‌های مذهبی در كنار سایر اقشار در دهه‌های گذشته در ایران و شهر شیراز نشان دهنده این مساله است كه اكنون تمام ایرانیان فارغ از دین و آئین به خوبی در كنار یكدیگر در حال زندگی كردن هستند.
نائب رئیس انجمن كلیمیان شیراز گفت: اكنون كه همه اقشار و اقلیت‌های دینی در كنار یكدیگر به راحتی زندگی می كنند در آستانه چهل سالگی انقلاب نیز قرار داریم ای كاش رسانه‌های رسمی كشور و استان فارس برنامه های یهودیان ایران و شیراز را پوشش خبری بیشتری بدهند كه این حسن همزیستی مسالمت‌آمیز، انعكاس بیشتری داشته باشد.

**اقلیت بودن باعث محدودیت نشد
رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه شیراز در بخش دیگری از این میزگرد با بیان اینكه اقلیت بودن موجب محدویت وی نشده است، گفت: تاكنون هیچ مساله و چالشی برای من پیش نیامده كه ناشی از اقلیت دینی بودن، دین و آئین من باشد به گونه ای كه در بهترین مدارس شیراز تحصیل كردم و از بهترین دانشگاه های كشور نیز فارغ التحصیل شدم.
آراطونیان در عین حال نسبت به حل اندك مشكلات اقلیت های دینی در برخی مدارس خصوصی و غیرانتفاعی ابراز امیدواری كرد. وی در این باره، توضیح بیشتری نداد.
وی در ادامه گفت: در خصوص ازدواج، اعتقاد داریم كه این پیوند زندگی با هم‌كیشان باشد و در این باره نیز هیچ گاه، مشكلی برای ارامنه شیراز ایجاد نشده است.
رئیس هیات نمایندگان كلیسای ارامنه شیراز ادامه داد: در خصوص خرید ملك هم هیچ مشكلی برای پیروان ادیان الهی در شیراز وجود ندارد و برای این كار تنها از ما كارت ملی می خواهند و هیچ تفاوتی با سایر شهروندان نیست.
آراطونیان می گوید كه هر زمان شهروندان دیگر در مراودات اجتماعی از اسم و فامیل من دانسته‌اند كه اقلیت دینی هستم، مورد توجه و لطف آنها قرار گرفته ام و حتی كارم نیز تسهیل شده است.
وی در ادامه با اشاره به تلاش برخی رسانه های غربی برای به تصویر كشیدن وضعیت نامطلوب پیروان ادیان الهی در ایران گفت: این مطالب خلاف واقع است و این گزارش ها بیشتر به شیطنت شباهت دارد؛ به نظر من، بیان این مسائل خلاف واقع همانگونه كه تاكنون به نتیجه ای نرسیده در آینده نیز دستاوردی برای آنها نخواهد داشت.

** برگزاری كنگره بزرگ زرتشتیان جهان در ایران
نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز در ادامه این میزگرد گفت: یكی از بزرگترین كنگره های زرتشتیان جهان در ایران برگزار شد به گونه ای كه هیچكدام از هم‌كیشان من در سایر كشورهای دنیا باور نمی كردند كه چنین كنگره‌ای با این عظمت بتواند در ایران برگزار شود كه این اقدام صورت گرفت.
وی ادامه داد: رهبر انقلاب و دیگر مسئولان ارشد كشور نیز پیام هایی به این كنگره ارسال كردند و رهبری در آن پیام، خوشحالی خود را از اینكه زادگاه زرتشت در ایران بوده است، را بیان فرمودند.
قدس با بیان اینكه زرتشتیان در حكومت اسلامی ایران از جایگاه خوبی برخوردار هستند،گفت: بسیاری از رویدادهای اجتماعی و ورزشی كه برگزاركننده آن انجمن زرتشتیان شیراز است به راحتی و چه بسا سهل‌تر از سایر رویدادها مجوز دریافت می كنند.
وی اظهار داشت: به عنوان مثال، جام دوسالانه ورزشی زرتشتیان شیراز چندین سال است كه برگزار می شود و اطلاع دارم كه رویدادهای مشابه كه در میان مسلمانها برگزار می شود باید مجوزهای متنوعی را اخذ كنند اما از آنجایی كه لطف جمهوری اسلامی شامل حال اقلیتهای دینی است به راحتی و با كمترین تشریفات اداری اینگونه رویدادها در میان ادیان توحیدی این شهر دایر می شود.
قدس ادامه داد: سه كمیسیون دینی، ورزشی و بانوان در انجمن زرتشتیان شیراز وجود دارد كه به راحتی براساس سرفصل‌ها در كمیسیون دینی دروس دانش آموزان تدریس و نمرات نیز به سرعت وارد سیستم آموزش و پرورش می شود.
وی در ادامه صحبتهای خود می گوید كه اقلیت، نه تنها باعث نشده كه این قشر از بعضی خدمات و امكانات محروم بماند بلكه هر جا كه فهمیدند زرتشتی هستم مردم بیشتر هوای ما را داشتند و كارمان را نیز سریعتر راه افتاد.

**امنیت داریم تا افكارمان را حفظ كنیم
نائب رئیس انجمن زرتشتیان شیراز ادامه داد: از لحاظ آموزشی، دینی و امنیتی این فرصت برای پیروان اقلیتهای دینی وجود دارد كه افكارمان را برای خودمان حفظ كنیم هرچند كه فرهنگ و تمدن ایرانی ریشه در وجود همه ما دارد و بسیاری از بیگانگان آرزوی بهره مندی از چنین داشته‌هایی را دارند.
زمانی كه از وی در خصوص داشتن آزادی شغلی و حق انتخاب در زمینه انتخاب كار سوال شد؛ قدس این گونه پاسخ داد: در اوایل انقلاب در سازمان جهاد سازندگی مشغول به كار شدم و اكنون نیز چندین سال است كه در زیرمجموعه جهاد كشاورزی مشغول خدمت هستم و تاكون نیز با هیچ مشكلی در زمینه شغلی روبه رو نشده ام.

**زندگی آزادانه پیروان اقلیت‌های مذهبی
رئیس انجمن كلیمیان شیراز نیز در بخش پایانی سخنان خود در این میزگرد گفت: خوشبختانه هیچگونه محدودیت و مشكلی در زمینه زندگی آزادانه اقلیت های دینی و پیروان ادیان توحیدی در جامعه نظیر تحصیل و اشتغال وجود ندارد.
یوشا باشی اظهار داشت: قبل از انقلاب اسلامی برخی اشخاص، كلیمیان شیرازی كه بیشتر در محله‌هایی مشخص زندگی می كردند را مورد آزار و اذیت قرار می دادند در صورتی كه اكنون اینگونه نیست.
وی ادامه داد: زندگی كلیمیان شیراز در دوران قبل از انقلاب اسلامی در محله‌ای مشخص ناشی از ترس غالبی بود كه در آن زمان وجود داشت اما اكنون كلیمیان در سراسر سطح این شهر پراكنده شده و محله قدیمی خود را رها كرده اند و این وضعیت به گونه‌ای شده كه اكنون نگرانی از نابودی میراث تاریخی در محله‌های قدیمی كلیمیان وجود دارد.
رئیس انجمن كلیمیان شیراز نیز مانند سایر پیروان اقلیت‌های دینی حاضر در این میزگرد معتقد است كه آیین آنها هیچ زمان موجب محدود كردن و یا تاثیرات منفی در كار و مراودات او نداشته بلكه در بعضی موارد نیز این مساله باعث شده كار او سریعترانجام شود.
باشی افزود: در طول چهل سال گذشته، هم‌كیشان من در شیراز در مراسم های ملی و مذهبی كم نگذاشته‌اند و امسال نیز همانند سالهای گذشته برای گرامی داشت دهه فجر 97 برنامه های متنوعی پیش بینی كرده‌اند.
وی اضافه كرد: ما ایرانی هستیم و به واسطه دین و آیین مان، از سایر اقشار جامعه ایران جدا نخواهیم شد.
رئیس انجمن كلیمیان شیراز ادامه داد: جامعه كلیمیان در طول چهل سالی كه از انقلاب اسلامی می گذرد موفقیت‌های بسیاری كسب كرده‌اند كه مهمترین آن تغییر دیدگاه مردم نسبت به اقلیت‌های دینی و پیروان ادیان الهی بوده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینكه انجمن كلیمیان شیراز به طور مستمر در نمایشگاه‌ كتاب شركت می‌كند، گفت: تعطیلی شنبه ها برای شركت در مراسم های مذهبی و آیینی ما امر بسیار مهمی است.
باشی گفت: با پیگیری اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی، اكنون دستگاه‌های مرتبطی نظیر آموزش و پرورش فارس همكاری لازم را در این باره با جامعه كلیمی انجام می دهند تا دانش آموزان ما بتوانند در این روز مراسم های مذهبی خود را انجام دهند و حتی در بسیاری موارد امتحاناتی كه در این روز باید برگزار شود را به خاطر دانش آموزان كلیمی به روز دیگری موكول می‌كنند.
باشی اظهار داشت: قبل از انقلاب اسلامی، سالنی برای برگزاری آیین های مذهبی و ازدواج كلیمیان شیراز وجود نداشت در صورتی كه اكنون سالن و جایگاهی ویژه به اضافه رستوران و كشتارگاه مخصوص برای این قشر احداث شده است و او این وضعیت را از بركات انقلاب اسلامی می داند.
نائب رئیس انجمن كلیمیان شیراز نیز در ادامه گفت: در دیدار اعضای این انجمن با رئیس دادگستری استان فارس به مشكلات این انجمن رسیدگی و دستور لازم از سوی مقام قضایی برای حل آنها صادر شد.
امیر دوستان تاكید كرد: با توجه به عنایت رهبری نظام و همچنین پویایی فقه شیعه، این امیدواری در میان پیروان ادیان توحیدی وجود دارد كه پیشرفتهای بیشتری در حوزه پیروان دیگر ادیان دینی در ایران حاصل شود.
9873 / 6113/ 2027

سرخط اخبار استان‌ها