بيش خواري و كم خواري كفه هاي نامتعادل سلامت كودكان

اراك - ايرنا - بيش خواري و كم خواري دو چالش رفتاري مهم در گروه هاي سني مختلف مردم ايران است اما پيامدهاي آن در سنين كودكي عميق تر است و سلامت نسل آتي كشور را تهديد مي كند.

به گزارش ايرنا، چندي پيش «احمد ميدري» معاون وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي در نشست ستاد فرهنگي و اجتماعي مديريت و ساماندهي آسيب هاي استان فارس به وجود ۱۵۰ هزار كودك مبتلا به سوءتغذيه اشاره كرده كه دولت موفق شده ۶۰ هزار نفر آنان را تحت پوشش خود قراردهد.
سبد غذايي كودكان بايد روزانه سرشار از مواد مغذي شامل پروتئين‌ها، قندها، چربي‌‌‌ها، سبزيجات، ميوه‌ها، حبوبات، تخم مرغ و لبنيات باشد و نيروي انساني سالم به عنوان موتور محرك توسعه با پيروي از عادات غذايي متعادل در سنين زير ۶ سال و شكل گيري رفتارهاي تغذيه سالم براي كشور رقم مي خورد.
بيش خواري و كم خواري هر دو در الگوي سوء تغذيه كودكان ايراني به چشم مي خورد كه هركدام مخاطرات جدي خود را در سلامت اين قشر از جامعه دارد اما آنچه كه در سال هاي اخير در الگوي سوء تغذيه كودكان برجسته شده چاقي و اضافه وزن است كه غفلت از تدبير بهنگام براي آن نسلي مستعد بيماري را براي كشور رقم مي زند.
بر اساس آمارهاي منتشره وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي 20 درصد كودكان زير 2 سال ايراني چاق هستند و 30 درصد كودكان در پهنه استان ها از اضافه وزن رنج مي برند.
همچنين 20 درصد دانش آموزان هفت تا 18 ساله كشور چاقي دور شكمي دارند كه اين مهم يكي از دلايل اصلي در بروز بيماري هاي غيرواگير به ويژه امراض قلبي و عروقي و ديابت در بزرگسالي است.
اين درحالي است كه آمار اختلالات وزن و كوتاه قدي كودكان ناشي از كم خواري نيز حائز اهميت است و از سال ها قبل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در اين راستا مداخلات هدفمندي را پي گرفت.
به گفته كارشناسان بسياري از آمارهاي دستگاه هاي متولي كشور در زمينه رفتارهاي تغذيه اي در سطح كلان به روز رساني نشده كه نقيصه اي جدي است اما با اين وجود مداخلاتي كه در حوزه سوء تغذيه استان ها صورت مي گيرد ارزشمند است و مي طلبد كه با همسويي لازم در خدمات حداكثر نتيجه حاصل از راهبردها مد نظر تصميم سازان و بدنه اجرايي حوزه سلامت و رفاه جامعه باشد.
سوء تغذيه از كمبود يا زيادي مواد مغذي نشات بگيرد آسيب زا است و مي تواند بستر مخرب و زنجيره اي از معضلات سلامتي را رقم بزند كه علاوه بركاهش كيفيت زيست و عمر مفيد فرد، هزينه هاي سربار در حوزه درمان را سبب شود.
كارشناس مسئول واحد تغذيه مركز بهداشت استان مركزي گفت: سوء تغذيه مولود نامبارك برهم خوردن تعادل نيازهاي غذايي در بدن است كه در صورت فقر و يا رسيدن ناكافي مواد غذايي كم خواري و با دريافت كالري بالا و بدخوري اضافه وزن و چاقي را رقم مي زند.
«نسرين يادگاري» افزود: بروز و استمرار سوء تغديه از سنين نونهالي عامل بيماري ها و اختلال در سيستم ايمني و گوارش بدن است و متابوليسم بدن شخص را با معضل جدي مواجه مي كند.
وي اظهار داشت: بسياري از بيماري هاي مزمن و غيرواگير در سنين بزرگسالي منشاء سوء تغذيه و الگوي غذايي نامتعادل را دارند و از اين رو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي رصد و مداخله در برنامه غذايي خانوار به ويژه گودكان زير 6 سال را در برنامه دارد.
كارشناس مسئول واحد تغذيه مركز بهداشت استان مركزي خاطرنشان كرد: بر اساس آخرين به روز رساني آمار سامانه يكپارچه سلامت (سيب) وضعيت سوء تغذيه براي كودكان زير 6 سال استان مركزي در شاخص كوتاه قدي شديد 2، كم وزني شديد يك و 9 دهم و لاغري مفرط 2 و يك دهم درصد از كل جمعيت مذكور بوده است.
يادگاري ادامه داد: در اين راستا برنامه مشاركتي و حمايتي مركز بهداشت با كميته امداد امام خميني (ره) استان انجام مي شود كه در 6 ماه امسال يك هزار و 75 كودك مبتلا به سوء تغذيه شناسايي شده سبد غذايي دريافت كرده اند.
وي توضيح داد: بر اساس رصد كارشناسان بهداشت غذايي استان يك هزار و 231 كودك واجد شرايط دريافت سبد غذايي با شاخص هاي سوء تغذيه كم خواري شناسايي شده كه 156 كودك اكنون پشت نوبت دريافت خدمات قرار دارند و برابر دستورالعمل ها بايد با خروج كودكاني كه پنج سالگي آنان كامل مي شود در چرخه خدمات وارد شوند.
كارشناس مسئول واحد تغذيه مركز بهداشت استان مركزي عنوان كرد: كودكان مشاركت جو در برنامه سبد غذايي به طور مستمر رصد مي شوند و تغييرات بهبود يافتگي آنان كنترل مي شود كه تاكنون 612 كودك مبتلا به كم خواري با اجراي اين برنامه در استان مركزي بهبود يافته اند.
يادگاري خاطرنشان كرد: والدين كودكان مبتلا به سوء تغذيه استان توسط مشاوران تغذيه آموزش مي بينند در 6 ماه اول امسال سه هزار و 947 مادر و پدر و همراهان كودك ها مبتلا به سوء تغذيه در اين استان آموزش ديده اند.
وي عنوان كرد: 112 هزار و 818 كودك زير 6 سال در استان مركزي وجود دارد كه 792 كودك كوتاه قد شديد، يك هزار و 988 كودك مبتلا به لاغري شديد، 946 كودك كم وزن، 209 كودك مبتلا به اضافه وزن و 83 كودك چاق در بين آن ها ست.
كارشناس مسئول تغديه مركز بهداشت استان مركزي توضيح داد: بيشترين آمار لاغري مفرط كودكان زير 6 سال استان مربوط به شهرستان هاي اراك و شازند و بالاترين آمار كم وزني در اراك و خنداب گزارش شده است.
يادگاري ادامه داد: بيشترين آمار كوتاه قدي شديد كودكان استان مركزي نيز متعلق به شهرستان هاي اراك و دليجان و بالاترين آمار كودكان چاق نيز در شهرستان هاي اراك و شازند بوده است.
معاون حمايت و سلامت كميته امداد امام خميني (ره) استان مركزي نيز در اين خصوص گفت: استان مركزي در برنامه مشاركتي و حمايتي سبد غذايي كودكان مبتلا به عارضه سوء تغذيه سهميه يك هزار و 800 نفري دارد كه در سطح تمامي شهرستان ها از طريق 16 اداره و نمايندگي ارايه خدمات مي دهد.
«محمدرضا شايسته جو» افزود: كودكان واجد شرايط دريافت سبد غذايي در اين طرح از سوي مركز بهداشت استان شناسايي و معرفي مي شوند و سهم هر كودك در اقلام سبد دريافتي ماهانه 920 هزار ريال است.
وي توضيح داد: اين سبد غذايي براي چهار رده كودكان مبتلا به سوء تغذيه تعيين شده كه از 6هگي تا پايان پنج سالگي را در بر مي گيرد.
معاون حمايت و سالامت كميته امداد امام خميني (ره) استان مركزي بيان كرد: 24 فروشگاه در استان مركزي طرف قرارداد سبد غذايي كودكان مبتلا به سوء تغذيه هستند و اقلام اين سبد به صورت حساب شده از مواد پروتئيني و لبني و ساير ريزمغذي هاي موثر غني شده است.
شايسته جو عنوان كرد: پشت نوبتي در طرح مشاركتي و حمايتي سبد غذايي كودكان مبتلا به سوء تغذيه معنا ندارد چرا كه سهميه استان مركزي يك هزار و 800 نفر است و بايد با رسيدن افراد تحت پوشش به رشد كامل و يا سن پنج سالگي شماري از اين گردونه خارج شوند تا كودكان واجد شرايط ديگر جايگزين شوند.
مديركل كميته امداد امام خميني (ره) استان مركزي نيز گفت: تدارك برنامه مشاركتي و حمايتي سبد غذايي كودكان گامي موثر از سوي تصميم سازان كلان جامعه براي تضمين سلامت آينده سازان كشور است چرا كه سوء تغذيه علاوه بر مخاطرات جدي در رشد جسماني از نظر ذهني و تحصيلي نيز آثار مخربي دارد.
«قنبر موسي نژاد» افزود: هشت درصد از كودكان تحت پوشش برنامه مشاركتي و حمايتي سوء تغذيه كودكان استان را فرزندان مددجويان امداد شامل مي شوند و شناسايي و بهبود كودكاني كه با مخاطرات سوء تغذيه دست و پنچه نرم مي كنند در تمامي اقشار از نقاط قوت اين برنامه محسوب مي شود.
فوق تخصص گوارش كودكان و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي اراك نيز در اين خصوص گفت: سوء تغذيه با منشاء كم خواري و بيش خواري ناشي از فقر فرهنگي، اقتصادي و دانش اندك تغذيه خانوار است و دستگاه هاي متولي حوزه سلامت و فرهنگ بايد براي پيشگيري و مداخلات آن بكوشند تا فرهنگ تغذيه خانواده ها را اصلاح كنند.
دكتر «نوشين سجادي» افزود: معضل سوء تغذيه هميشه به فقر خانواده برنمي گردد بلكه چينش گروه هاي غذايي ، كيفيت مواد خوراكي دريافتي، ساعات مصرف و گرايش به غذاهاي فست فود و فاقد مواد مغذي لازم امروز بيشترين سهم را در سوء تغذيه كودكان زير 9 سال دارد.
وي اظهار داشت: برخي والدين از سر دلسوزي كور يا محبت زياد و آگاهي تغذيه اي پايين روزانه حجم بالايي از تنقلات فاقد ارزش غذايي را به خورد كودكانشان مي دهند و اين طيف از بچه ها به طور عمده يا چاق هستند و يا از مشكلات كم وزني و كوتاه قدي رنج مي برند.
اين عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي اراك اضافه كرد: رسيدن گروه هاي غذايي پايه در هر سني بسته به وضعيت رشد كودك حياتي است و يكي از اشتباهات رايج مادران اين است كه در سن بالاي 2 سال نيز همچنان شير را به عنوان غذاي غالب كودك مي شناسند درحالي كه اين رفتار در الگوي تغذيه كودكان عامل بروز سوء تغذيه است و پروتئين و ويتامين كافي بدن تامين نمي شود.
دكتر سجادي اظهار داشت: صبحانه نخوردن و يا تركيب ضعيفي از مواد غذايي در وعده صبحگاهي از ديگر معضلات تغذيه اي كودكان است چرا كه كودكاني كه دير ازخواب بيدار مي شوند و وعده غذايي آنان به ظهر و عصر مي رسد به بيش خواري مبتلا شده و سيكل نامعيوب غذايي باعث بروز سوء تغذيه مي شود.
وي توضيح داد: زياده خواري نيز چالش بزرگ جامعه ايراني است كه غفلت از آن در آينده نزديك همه بخش هاي جامعه را درگير مي كند و طيفي از كودكان هر روز انواع خوراكي ها را انباشته مي خورند و تحرك كافي نيز ندارند و اين درحاليست كه فراغت كودكان هم با تلويزيون و برنامه هاي مجازي و رايانه اي پر مي شود.
فوق تخصص بيماري هاي گوارش كودكان در استان مركزي ادامه داد: الگوي غذايي پركالري، چرب و شور براي كودكان درشرايطي در خانواده ها نهادينه شده كه گروه با ارزش غذايي سبزي و ميوه در سبد غذايي ناچيز است و به عبارتي مي توان گفت كه نسل آتي جامعه ضمن تن پروري و كم تحركي، عادت به مصرف مواد بي كيفيت كرده است.
دكتر سجادي اظهار داشت: گذاشتن جايزه براي ترغيب كودك به غذا خوردن نيز از اشتباهات فاحش والدين در ساختن شيوه غذايي سالم كودك است كه بايد با كمك رسانه ها اصلاح شود.
وي گفت: اگر كودكي وزن نمي گيرد يا اشتهاي كافي ندارد و يا از سوي ديگر مبتلا به بيش خواري است نبايد مورد خوددرماني درون خانواده قرار گيرد و معضلات در اين زمينه بايد با متخصص اطفال در ميان گذاشته شود.
عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي اراك گفت: داروهاي تقويتي هرگز جاي وعده غذايي را نمي گيرد و بايد علل رفتارهاي سوء در تغذيه شناسايي شود كه اين مهم در حيطه تكاليف پزشكان متخصص است.
فوق تخصص بيماري هاي اطفال در اراك نيز گفت: سوء تغذيه با عامل كم خواري ممكن است در مورد درشت مغذي‌ها يعني پروتئين يا مواد انرژي زا باشد و يا در مورد ريز مغذي‌ها يعني مواد معدني و ويتامين ها باشد كه براي جبران هر دو بايد در كانون توجه قرار گيرد.
دكتر «حسن طاهراحمدي» افزود: عادات زيستي درست و الگوي تغذيه اي سالم نياز به سواد و دانش غذايي و زنجيره اي از رفتارهاي صحيح تغذيه اي دارد و بازنگري در تكاليف نهاد آموزش، خانواده و حوزه هاي تصميم سازي و اجرايي سلامت در اين راستا ضروري است.
وي توضيح داد: سوءتغذيه ممكن است بر اثر عدم دسترسي به غذاي كافي، استفاده ناكافي از مواد غذايي مورد نياز، مثل رژيم‌هاي غذايي يا وعده هاي خوراكي بي وقت و بالاخره جذب نشدن مواد غذايي مصرف شده، مانند وجود برخي از بيماري‌هاي روده‌اي و گوارشي رخ مي دهد و از سوي ديگر اضافه خوري نيز روي ديگر اين ماجراست كه به شدت صدمه زننده است.
طاهراحمدي ادامه داد: موضوع تغذيه در كودكان اهميت خاصي دارد اما، بخشي از اين سوءتغذيه از دوران بارداري نشات مي گيرد و مادر و كودك را در معرض خطر قرار مي دهد.
وي گفت: مختصات فرهنگي و رفتاري هر استاني در بروز معضل سوء تغذيه و چاره انديشي براي برون رفت آن حائز اهميت است و برنامه ريزان و دست اندركاران امور سلامت و تغذيه بايد بر پايه آمار به روز شده و با آگاهي از ويژگي هاي جغرافيايي حداكثر مشاركت جويي در اصلاح نظام غذايي را به كار گيرند.
فوق تخصص بيماري هاي كودكان در اراك تصريح كرد: برخوردهاي مقطعي و تنها مداخله در درمان موارد شناسايي شده سوء تغذيه كافي نيست بلكه بايد گفتماني هدفمند در خصوص تغذيه سالم در لايه هاي جامعه حاكم شود براي مثال در شرايط سخت اقتصادي مردم گروه هاي جايگزين غذايي را براي مواد غذايي گران قيمت بدانند و ذائقه بيمار غذايي خود را اصلاح كنند.
دكتر طاهر احمدي افزود: سوء تغذيه و فقر غذايي در كودكان باعث بروز بيماري هاي گوناگون، اختلال رشد جسمي و رواني كودك، وقفه در سير تكاملي، پيدايش اختلالات گوارشي و كبدي، قلبي- عروقي و دستگاه عصبي مي شود و شناسايي زودهنگام موارد آن كمك بزرگي به سلامت اين قشر از جامعه است.
وي اظهار داشت: رشد ناكافي در دوره جنيني، اختلالات جسمي و ذهني، تولد زودرس يا نارس و وزن اندك از جمله مسايلي است كه در سوء تغذيه كودكان طبقه بندي مي شود و از اين رو بايد در دوران بارداري ميزان كافي از برخي مواد به بدن برسد و بعضي ديگر از مواد كمتر خورده شود يا در خوردنشان پرهيز و احتياط بيشتري رعايت شود و پس از تولد نوزاد نيز رصد الگوي رشد آن امري ضروري است.
دكتر طاهر احمدي بيان كرد: بيماري هاي ناشي از كمبود املاح شامل كم خوني ناشي از فقر آهن (به خصوص در سنين پس از چهار ماهگي)، كوتاهي قد يا ريزش موي ناشي از فقر روي، شكنندگي استخوان ناشي از فقر كلسيم، ابتلا به گواتر و اختلالات تيروئيدي ناشي از كمبود يد است و بيماري هاي ناشي از كمبود ويتامين نيز از ضعف يا اختلالات بينايي مربوط به كمبود ويتامين A، راشيتيسم ناشي از كمبود ويتامين D اسكوروي ناشي از كمبود ويتامين C نشات مي گيرد.
كارشناسان و دست اندركاران امور تغذيه بر اين باورند كه سرمايه هاي يك كشور تنها مالي و يا مادي نيست بلكه روند توسعه با نيروي انساني سالم شتاب مي گيرد و در اين بن تغذيه متعادل و غني ركني اجتناب ناپذير است.
گزارش از: مژگان حيدري
6013/3075