كم توجهی به علوم انسانی بحران های اجتماعی را  افزایش می دهد

تهران-ایرنا- رئیس دانشگاه علامه طباطبایی می گوید: بی توجهی به علوم انسانی در جامعه امروز كشور بحران های اجتماعی بسیاری ایجاد می كند، چرا كه درك درستی از پدیده های اجتماعی و نظام اعتماد در جامعه وجود ندارد، در حال حاضر بسیاری از مفاهیم از جمله كنشگری دگرگون شده است.

« تحقیقات علوم انسانی فقط شامل سیاست در معنای كلان نیست، از روانشناسی صنعتی برای بررسی روحیه كارگران در محیط كار، علوم ارتباطات و نگاه به جامعه --به صورت یك مجموعه بدون ارتباط میان انسان ها كه مختلط می شود - تا آسیب های اجتماعی و مدیریت آموزش عالی از مهم ترین مباحث علوم انسانی است كه با اطمینان می توان گفت رشته های علوم انسانی نقش محوری در حل مشكلات كشور دارد.»
این جملات بخشی از سخنان دكتر «حسین سلیمی » رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در باره اهمیت رشته های علوم انسانی است. وی از سال 92 تاكنون ریاست دانشگاه را برعهده دارد .
با توجه اهمیت علوم انسانی در پیشبرد امور كشور گروه دانشگاه ایرنا مصاحبه ای تفصیلی با وی به عنوان سكاندار بزرگترین دانشگاه علوم انسانی كشور انجام داده است.
** ایرنا: آقای دكتر لطفا درباره سطح علمی دانشگاه علامه طباطبایی در داخل و خارج از كشور توضیح دهید؟

**سلیمی: درحال حاضر دانشگاه با توجه به سطح بندی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری براساس الزامات قانون برنامه پنجم در داخل كشور ، در سطح یك قرار گرفته است و این درحالی است كه در دوره های گذشته در میان دانشگاه های سطح یك قرار نداشت. اما این دانشگاه فعالیت در رشته های تخصصی علوم انسانی در رنكینگ بین المللی جایگاه ویژه ای ندارد ، چرا كه در به دست آوردن جایگاه مناسب بین المللی مهم ترین ملاك و امتیاز در خصوص تعداد مقالات بین المللی است .

رشته های علوم پایه و فنی برای انجام پژوهش دامنه های گسترده ای دارد. در علوم انسانی به دلیل مفهوم و محتوا و هم تعداد نشریات امكان انجام مقالات بین المللی به طور بسیار وجود ندارد. یكی از مهم ترین اهداف دانشگاه ارتقا در سطح بین المللی است. البته ناگفته نماند كه در دنیا فقط 7 الی 8 درصد از مقالات نمایه شده بین المللی و در ایران حدود 2 الی 3 درصد مقالات به علوم انسانی تعلق دارد، از این رو طبیعی است كه وقتی در مقالات هم 2،3 درصد سهم داشته باشیم، در رنكینگ ها نسبت به دانشگاه هایی كه رشته های علوم پایه و فنی دارند و بر اساس تحقیقات آزمایشگاهی مقالات بین المللی چاپ می كنند، تعداد مقالات كمتر باشد.

ما معتقد هستیم كه افزایش مقالات بین المللی در حوزه علوم انسانی غیر قابل انجام نیست و در این راستا اقداماتی را نیز انجام داده ایم . در حال حاضر دانشگاه ما در بسیاری از رنكینگ های بین المللی شناخته شده است، یعنی توانسته ایم انقدر مقاله به چاپ برسانیم كه در دنیا به عنوان تولید كننده شناخته شده باشیم اما این كار به یك برنامه چند ساله نیاز دارد تا سطح دانشگاه در این حوزه ارتقا یابد.

**ایرنا: درحال حاضر دانشگاه علامه طباطبایی پژوهشكده هایی را راه اندازی كرده ، این پژوهشكده ها چه میزان می تواند به بهبود جایگاه بین المللی دانشگاه كمك كنند؟

**سلیمی: دانشگاه در حال حاضر 9 پژوهشكده فعال دارد، پژوهشكده اقتصادی یكی از این مراكز است كه 10 سال پیش از وزارت اقتصاد منقطع شد و به دانشگاه پیوست اما در حال حاضر وزارت اقتصاد با فشارهای بسیار خود برای برگرداندن این پژوهشكده مانع تولید و كارآمدی می شود.
واقعا جای سوال دارد كه اگر دانشگاه ها دولتی هستند و وظیفه آموزش و پژوهش بر عهده دانشگاه است چه لزومی دارد كه وزارتخانه ها خود مركزی برای آموزش و پژوهش داشته باشند؟ وزارتخانه ها و سایر نهادهای اجرایی می توانند آموزش و پژوهش خود را به دانشگاه ها محول كنند .
پژوهشكده اقتصادی توانسته طرح های ملی مهمی را به سرانجام برساند، از سوی دیگر مجلات علمی و پژوهشی بسیاری دارد كه بارها رتبه اول پژوهشكده اقتصادی ایران را بدست آورده است. دانشگاه علامه طباطبایی پژوهشكده فرهنگ پژوهی دارد كه پژوهش های بسیار موثری را انجام داده ، اخیرا در حوزه فضای مجازی نیز پژوهشی را انجام داد كه شخص رئیس جمهوری این تحقیق را مشاهده كرده و به كمیسیون های دولتی پیشنهاد داد تا به یافته های پژوهش دقت لازم را داشته باشند. پژوهشكده ترجمه از دیگر مراكز تحقیقاتی دانشگاه علامه است كه ترجمه های خوبی را تولید می كند.

پژوهشكده تحول علوم انسانی نیز در حوزه علوم انسانی طرح های بسیار موثری را انجام می دهد اما این پژوهشكده ها در تولید مقالات بین المللی توفیق چشمگیری نداشته اند، چرا كه اولا فضای علوم انسانی در كشور ما با فضای علوم انسانی در سایر كشورها متفاوت است. در دانشگاه ، یك دوره طولانی استاد برای تحصیل به خارج از كشور اعزام نشده ، بخش بزرگی از اعضای هیأت علمی دانشگاه علامه فارغ التحصیل داخل كشورهستند و نمی توانند مانند تحصیلكردگان در خارج از كشور ارتباط دائمی با دانشگاه های خارجی برقرار كنند.

همچنین در بسیاری از حوزه های محتوایی مجلات برجسته بین المللی در خصوص مقالات فعالیت می كنند كه خط فكری استادان ایرانی با آنها هماهنگی ندارد. به طور مثال مجله ای به نام مطالعات مسلمانان به دانشگاه معرفی شد كه در جلدی از این نشریه در خصوص سلمان رشدی نوشته های وجود داشت كه با فضای ذهنی استادان ایرانی متفاوت بود .
مجله ای دیگر در باره فلسفه نیز به دانشگاه معرفی شد كه مشهور است ماتریالیست های چپ در آن می نویسند و یكی از بالاترین رنكینگ های بین المللی را دارد. استادان ما توانایی چاپ خطوط فكری خود در این مجلات را ندارند. اما راه حل افزایش مجلات بین المللی برای دانشگاه علامه طباطبایی به گونه ای دیگر است، باید در داخل ایران مجلات انگلیسی نمایه شود تا استادان و دانشجویان بتوانند مقالات خود را در آن چاپ كنند.

از سوی دیگر باید استادان به عنوان اعضای هیأت علمی پیوسته به دانشگاه های دیگر فرستاده شوند تا به صورت عضو وابسته یا پیوسته دپارتمان های دانشگاه های دیگر درآیند و بتوانند مقالات مشترك چاپ كنند. ورود جدی رشته های علوم انسانی در نشریات بین المللی احتیاج به سرمایه گذاری و زمان بسیاری دارد.
افزایش مقالات علوم پایه و مهندسی حاصل تغییرات 16 سال گذشته وزارت علوم است.

**ایرنا: آقای دكتر بحث پژوهش همیشه در كشور ما در شاخه های مختلف علوم مطرح بوده است كه در حوزه علوم انسانی همچنان احساس می شود برخی معتقدند مخاطب هدف پژوهش های علوم انسانی احساس نیاز چندانی به این پژوهش ها نمی كند شما این گزاره را قبول دارید؟ از طرف دیگر برخی مواقع در حوزه علوم انسانی پژوهش به جای كار كرد اصلی خود تبدیل به توجیهاتی برای تایید نظر سیاستمداران و اصحاب قدرت می شود با این نظر موافقید ؟ و در نهایت اینكه چگونه باید پژوهش های علوم انسانی را به سمت مساله محور كردن و حل معضلات كشور برد؟

**سلیمی: من با هردوی این نظرات به طور كامل مخالفم، صحبت خود را با مثال هایی آغاز می كنم. چند روز گذشته برای حضور در جلسه ای در طبقه چهاردهم وزارت علوم در اتاق معاون آموزشی این وزارتخانه حاضر شدیم ، در این اتاق كوه های زیبای شمال تهران به دلیل ساخت برج های بلند و نابهنجار شهرك غرب قابل دیدن نبود، در این برج ها هیچ نشانه ای از فرهنگ ایرانی، فرهنگ اسلامی ، بافت شهری وتراكم مناسب جمعیت دیده نمی شد.

در همان مكان عنوان كردم كه اگر مهندسان طراح این برج ها به رشته ای در علوم انسانی به نام برنامه ریزی شهری توجه كرده بودند در حال حاضر شهر ما جلوه زیبایی داشت، چرا كه بسیاری از تحقیقات در علوم پایه و فنی و مهندسی انجام می شود در جامعه به طور صحیح كاربردی نمی شود. در حال حاضر كشور در نانو تكنولوژی رشد داشته اما این سوال مطرح می شود كه چقدر از فرآورده های نانو در جامعه بكارگرفته می شود ؟ وارد شدن این ها دانش و نانوها به بازار و طراحی آنها برای كالا شدن نیازمند تخصص های متنوع علوم انسانی از جمله اقتصاد و بازاریابی است.

چرا صنعت خودرو به لحاظ بروكراسی بزرگ شده كه نصف درآمد آن به هزینه حقوق و دستمزد كارمندان اختصاص یابد؟ امروزه خودروی بی كیفیت ایرانی علاوه بر تخریب محیط زیست ، تعداد كشته ها در جاده های كشور را نیز افزایش می دهد. طراحی صنعت خودروی ما براساس یك نگرش پیشرفته مدیریتی نبوده كه بگویند این بخش چقدر پرسنل نیاز دارد. تشكیلات بیهوده در این بخش از صنعت ایجاد شده كه هزینه تولید یك خودروی بی كیفیت ایرانی را با اندازه یك خودروی با كیفیت خارجی برابر می كند.

تمامی این مسائل نشان دهنده بی توجهی به علوم انسانی و یافته های این رشته هاست كه در بسیاری مواقع سبب شده تحقیقات به ضد توسعه بدل شود.رشته مدیریت آموزش عالی رشته ای در علوم انسانی است اما آیا در تاریخ آموزش عالی ایران مدیریت آموزش عالی دست متخصصان این رشته بوده است؟ در اینجا فقط به اهمیت علوم انسانی اشاره نمی كنم بلكه می گویم بی توجهی به رشته های علوم انسانی بحران های اجتماعی بسیاری در كشور ایجاد می كند.

در حال حاضر با ظهور شبكه های اجتماعی، تعریف اعتراض و كنش اجتماعی نیز تغییر كرده است و جامعه با درك نادرست از این مسائل دچار بحران های كلان بسیاری می شود. البته من فكر می كنم علوم انسانی در حل مشكلات مدیریتی آموزش عالی نقش محوری دارد. در بودجه سال 1397 ورق بزنید، یك محاسبه عادی نشان می دهد نزدیك به 500 میلیارد تومان دولت در وزارتخانه هایی خارج از وزارت علوم هزینه پژوهش در علوم انسانی شده و این موضوع درحالی است كه اگر این هزینه پژوهش به دانشگاه های سطح یك و دو تزریق شود، اقتصاد آموزش عالی دگرگون شده و در نتیجه جامعه نیز از این یافته ها بهره مند می شود.

** ایرنا: بازار كار علوم انسانی را چگونه ارزیابی می كنید؟ به نظر شما راهكار بهبود وضعیت بازار كار رشته های علوم انسانی چیست؟

** سلیمی : راهكاری كه درحال حاضر در دانشگاه برای بهبود وضعیت بازار كار در نظر گرفته برگزاری كلاس های آموزش مهارتی است . مسئولان دانشگاه سعی كرده اند كه با رصد كردن بازار كار كلاس های بسیاری برای ارتقا مهارت های دانشجویان برگزار كنند. به طور مثال اگر روزنامه نگاران به مهارت صفحه بندی نیاز داشته باشند، كلاس های مهارتی در این خصوص برای آنها برگزار می شود.
اما با توجه به آمار وزارت علوم تحقیقات و فناوری و همچنین معاونت پژوهشی این وزارتخانه ، بازار كار برای رشته های علوم انسانی در جامعه كم نیست. بیشترین بیكاری بازار كار در وهله اول برای رشته كشاورزی و پس از آن برای رشته های مهندسی است.

رشته های علوم انسانی در رده سوم و چهارم در شاخص بیكاری قرار دارند ، برخی رشته های علوم انسانی مانند ریاضیات مالی، حسابداری ، برخی گرایشات ارتباطات و حقوق قراردادهای نفتی بازار كار بسیار خوبی دارند. با توجه به آمارها، تا امروز حدود 68 در صد فارغ التحصیلان علامه طباطبایی جذب بازار كار شده اند و مابقی یا در حال تحصیل در مقاطع بالاتر هستند و یا به سربازی رفته اند. نمی گویم وضعیت بازار كار بسیار خوب است اما آنطور كه شعارگونه گفته می شود هم بد نیست.

**ایرنا: نسبت اعضای هیأت علمی یا همان استاد به دانشجو در دانشگاه علامه طباطبایی چگونه است و چه راهكاری برای بهبود این نسبت در دانشگاه در نظر گرفته شده است؟

** سلیمی: در سال 92 حدود 17 هزار دانشجو در دانشگاه مشغول تحصیل بودند كه 420 عضو هیأت علمی به آنها آموزش می دادند، یك سوم اعضای هیأت علمی در مقطع دانشیار به بالا قرار داشتند. امروز تعداد دانشجویان در دانشگاه به 15 هزار نفر كاهش یافته و تعداد استادان نیز به 550 نفر رسیده ، یعنی نسبت استاد به دانشجو از 42 به 27 ارتقا یافته است .

الان نزدیك به 45 درصد استادان ما دانشیار به بالا هستند ، یعنی هرم اعضای هیأت علمی دانشگاه نیز اصلاح شده است. اگر نسبت استاد به دانشجویان روزانه درنظرگرفته شود، یكی از بهترین نسبت ها در كشور یعنی یك به شانزده به دانشگاه علامه طباطبایی تعلق دارد. برنامه استراتژیك دانشگاه این است كه سطح دانشجویان ثابت بماند ، البته سطح دانشجویان پردیس كاهش یافته و این تعداد از 2 هزار و 700 نفر به یكهزا و 200 نفر رسیده است.
برنامه این است كه تا سه سال آینده تعداد استادان دانشگاه به 600 نفر برسد كه اگر این امر به درستی محقق شود، یكی از بهترین نسبت استاد به دانشجو را در كشور خواهیم داشت.

**ایرنا: از سال 92 تاكنون در دانشگاه چه تغییراتی رخ داده است ؟

**سلیمی: دانشگاه در حوزه آموزش و نسبت استاد به دانشجو ، وضعیت مناسبی نداشت، این وضعیت از سال 92 تاكنون ارتقا یافته، به نحوی كه دانشگاه در میان دانشگاه های سطح یك قرار گیرد. از سوی دیگر دانشگاه در حوزه تولید علمی نیز از تولید سالانه حدود 800 مقاله به هزار و 600 مقاله رسیده ، تعداد تولیدات بین المللی ما دو برابر شده است. بی شك در تولید مقالات بین المللی باید تلاش شود اما در این سال ها این تعداد دوبرابر شده است.

همچنین در ارتباط با قراردادهای ارتباط دانشگاه با صنعت و دستگاه های اجرایی در حوزه پژوهش ، دانشگاه علامه طباطبایی از حدود 300 میلیون تومان در سال 92 در سال 96 به 9 میلیارد تومان رسیده كه نشان از 30 برابر شدن این مبلغ است.
از سوی دیگر در دانشگاه علامه در سال 92، دفتر همكاری های بین المللی وجود نداشت و این در حالی است كه بسیاری از دانشگاه ها معاونت بین المللی دارند.
امروز یكی از فعال ترین دفاتر بین المللی در دانشگاه علامه طباطبایی ایجاد شده كه هرسال در یكی از حوزه ها به عنوان دفتر برجسته شناخته می شود و جزء موسسین یك شبكه دانشگاهی به نام شبكه جاده ابریشم در جهان است كه در حال حاضر صد دانشگاه در آن عضویت دارند و علامه طباطبایی در بخش هیأت مدیره قرار گرفته است.

همچنین دانشگاه علامه طباطبایی امسال سه رشته مشترك با دانشگاه های خارجی تأسیس كرده كه به امید خدا تا سال آینده سه و چهار رشته مشترك دیگر نیز ایجاد می كند. در سال گذشته حدود 200 استاد خارجی به دانشگاه ما رفت و آمد كرده اند، تعداد دانشجویان خارجی دانشگاه نیز از 60 نفر به 300 نفر رسیده است.
از نظر فضای فیزیكی علامه طباطبایی یك دانشگاه پراكنده بود كه كتابخانه مركزی، مركز درمانی، مسجد و ساختمان های مستقل برای دانشكده ها نداشت اما در 5 سال های گذشته 600 هزار متر مربع بدون كمك دولت ساخته شد كه دانشگاه از حالتی نیمه ساز به یك دانشگاه قابل قبول تبدیل شد.

در سال 92 خوابگاه های دانشجویی دانشگاه با توجه به رده بندی صندوق رفاه وزارت علوم حتی در رده سطح سه و چهار قرار داشتند، اما در حال حاضر تمامی خوابگاه ها سطح یك و دو هستند. دانشگاه در نظر دارد كه مشكل فشردگی خوابگاه ها را در آینده برطرف كند. البته ناگفته نماند علامه طباطبایی تنها دانشگاهی است كه به تمامی دانشجویان روزانه و شبانه خوابگاه ها اختصاص داده در حالی كه به طور قانونی موظف به این كار نیست.
همچنین از سال 92 تاكنون در سطح فعالیت های فرهنگی تعداد تشكل های سیاسی 4 برابر شده و تعداد فعالیت هایی كه تشكل های سیاسی انجام می دهند، در طول سال 96 پنج برابر افزایش یافته است. تعداد عنوان نشریات دانشجویی مجوز دار دانشگاه علامه طباطبایی در گذشته سی بوده اما درحال حاضر به یكصد و سی رسیده است. در 5 سال گذشته مراكزی ایجاد شده كه در گذشته اصلا موجودیت نداشته اند ، از جمله آنها می توان به مركز آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان اشاره كرد كه امروز یكی از موفق ترین مراكز در این حوزه است.

مركز رشد و شركت های دانش بنیان در دانشگاه علامه وجود نداشت اما امروز تنها مركز رشد علوم انسانی و یكی از مراكز رشد نمونه كشوری متعلق به این دانشگاه است كه در حوزه علوم انسانی كارآفرینی می كنند. مركز آموزش های مهارتی در دانشگاه علامه طباطبایی وجود نداشت اما امروز هر دانشجویی كه وارد دانشگاه می شود ، علاوه بر تحصیل با هزینه دانشگاه در یك دوره مهارتی شركت و مدرك جداگانه اخذ می كند. در یك سال گذشته 5 هزار نفر از دانشجویان این دانشگاه آموزش مهارتی برای بازار كار دیده اند.
**9491**1601**

سرخط اخبار دانشگاه و آموزش