ضرورت توسعه گردشگری مذهبی در شمال استان اصفهان

كاشان - ایرنا - استان اصفهان از جمله در نقاط شمالی با برخورداری از ظرفیت هایی بی مانند می تواند به یكی از هدف های جدی گردشگری مذهبی تبدیل شود كه البته به باور كارشناسان، این امر نیازمند برنامه ای همه جانبه نگر، تمهید زیرساخت ها و تغییر رویكردها است.

به گزارش ایرنا، گردشگری مذهبی یكی از قدیمی ترین زیرشاخه های گردشگری با فرهنگ ایرانی و اسلامی نیز پیوندی ژرف دارد و پیشانی منقش اصفهان به سه نگین تابناك خاندان پاك اهل بیت (ع) در مشهد اردهال كاشان، آران و بیدگل و بادرود نطنز نیز تنها بخشی از ظرفیت های موجود هستند كه می توانند با تمهید زیرساخت هایی به عنوان محور ویژه گردشگری مذهبی، موجب رونق اقتصاد و اشتغال منطقه شوند.
چنان كه كارشناسان امر تاكید دارند، باید در نظر داشت كه گردشگری مذهبی و زیارت مقوله هایی متفاوت هستند؛ البته در نهایت تجربه مذهبی اصل می باشد اما این تنها به معنی زیارت و انجام اعمال مذهبی نیست، گرچه افراد یا جمعی كه به منظور زیارت، تبلیغ مذهبی یا حتی سپری كردن اوقات فراغت به اماكن و نقاط مذهبی سفر می كنند نیز در زمره گردشگران مذهبی قرار می گیرند.
با این تعریف، جاذبه های مذهبی مانند زیارتگاه ها، اماكن مقدس، مسجدها، امامزاده ها، بقعه ها، آرامگاه ها، آتشكده ها و آتشگاه ها، صومعه ها و خانقاه ها در جهان سالانه تعداد زیادی از گردشگران را به سوی خود جذب می كنند كه مكه، مدینه، كربلا، بیت المقدس و بنارس از شهرهای شهره در این زمینه هستند.
مزیت گردشگری مذهبی برخلاف سایر شاخه های گردشگری این است كه به مساله شرایط آب و هوایی بستگی چندانی ندارد و از سوی دیگر بیشتر به صورت خانوادگی یا دست كم گروهی صورت می گیرد كه مجموع این شرایط سرمایه گذاری در این زمینه را از نظر اقتصادی نیز توجیه پذیر می نماید.
مشهد مقدس و قم جزو شهرهای پیشتاز كشور محسوب می شوند اما نقطه تمایز محور گردشگری مذهبی شمال اصفهان، قرار گرفتن سه ستاره در فاصله هایی نزدیك بهم با وجود برخورداری از جاذبه های در آران و بیدگل، كاشان و نطنز است كه هر یك هم اكنون نیز علاقه مندان خاص خود را دارد.
مشهد اردهال معروف به كربلای ایران به عنوان مدفن امامزاده علی ابن محمد باقر (ع) كه مانند جد بزرگوارشان حضرت امام حسین (ع) در حدود 55 سال پس از واقعه كربلا در دربند ازناوه به خیل شهدا پیوستند و برگزاری آیین سنتی مذهبی قالیشویان در دومین جمعه مهرماه به عنوان تنها آیین مذهبی بر اساس تقویم هجری شمسی كه در فهرست یونسكو به ثبت رسیده، تنها یكی از ظرفیت های فرهنگی است كه با اندك تمهیدی می تواند مورد توجه بیشتر گردشگران قرار بگیرد.
آستان مقدس آقا علی عباس و شاهزاده محمد (ع) از فرزندان بلافصل حضرت امام موسی كاظم (ع) و برادران حضرت امام رضا (ع) در بادرود نطنز و برگزاری مراسم آیینی بیست و هشت صفر 'چل اشتم' (چهل هشتم) كه در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شده نیز از دیگر ظرفیت هایی است كه با برنامه ریزی می تواند شكوفا شود.
محمد اوسط مشهور به هلال علی یا محمد هلال فرزند بلافصل حضرت امام علی (ع) كه نسبش از طرف مادری (امامه) با دو واسطه به پیامبر مكرم اسلام می رسد، در 28 رمضان سال 64 ه‍.ق در آران و بیدگل درگذشته است.
آستان مقدس محمد هلال (ع) به ویژه در این چند سال گذشته مورد توجه بسیاری از جمله گردشگران خارجی قرار گرفته، چنان كه در 6 ماهه نخست امسال افزون بر 13 هزار نفر گردشگر خارجی بیشتر از كشورهای هلند، ایتالیا، فرانسه، اندونزی، پاكستان و مالزی از این اثر مذهبی، تاریخی و هنری دیدن كردند.
مجله فرانسوی 'تراول' چند سال پیش آستان این امامزاده والامقام را به عنوان چهل و هشتمین مكان با ارزش و دیدنی دنیا معرفی كرد و شرایط كنونی آن نشانگر كم توجهی به این ظرفیت مهم در پیشانی استان اصفهان می باشد.

** اماكن مذهبی گردشگرپذیر درگیر روزمرگی
برخی كارشناسان بر این باور هستند كه سوای زیرساخت های ضروری، جزئیاتی مهم در این میان مانند كیفیت اماكن اقامتی و پذیرایی كه البته با توجه به پیشینه فرهنگی هر منطقه تا حدودی متغیر است، در پیوند با ویژگی ها و داشته های بومی می تواند برای گردشگران جاذبه ایجاد كند.
اما باید این نكته را هم در نظر داشت كه شاخص های متفاوتی از تعداد اماكن اقامتی، خوراك و پوشاك، شرایط منابع طبیعی، محیط زیست گرفته تا تعداد شركت های كرایه خودرو، دستگاه های خودپرداز، فرهنگ و هنر جامعه میزبان در رونق گردشگری مذهبی نقش جدی ایفا می كند اما كم و كیف تمهید زیرساخت های ارائه چنین خدماتی نیازمند رویكردی حرفه ای در قالب طرحی جامع است.
همچنین راه اندازی و تزیین بناهای اقامتی بر اساس الزامات ساخت و ساز روز با الهام از سبك معماری سنتی و تهیه و عرضه غذاها و صنایع بومی محلی در كنار این اماكن می تواند گردشگران بیشتری را در كنار زائران و مجاوران به خود بخواند اما حركت در مسیر چنین رویكردی در محدوده ظرفیت های گردشگری مذهبی شمال استان اصفهان چندان چنگی به دل نمی زند.
مدیر اجرایی آستان امامزاده محمد هلال بن علی (ع) در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، فقدان اماكن اقامتی استاندارد در شهرستان آران و بیدگل را یادآور شد و گفت: بحث اقامت در كنار افزایش جذب گردشگر می تواند به رونق بیشتر فرصت های شغلی مرتبط و پویایی اقتصاد منطقه نیز منجر شود.
در شرایطی كه گردشگران خارجی آستان امامزاده محمد هلال (ع) در 6 ماهه نخست امسال نزدیك به 20 درصد در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته، سید جواد تكیه افزود: بر این اساس اقامتگاه هایی در آران و بیدگل برای زائران پیش بینی شده اما هنوز با شرایط مناسب فاصله داریم.
وی بیان كرد: ظرفیت اسكان كنونی بین 150 تا 200 نفر است كه در مناسبت هایی مانند تعطیلات نوروزی به علت افزایش گردشگر با اجاره واحدهای مسكونی، فضاهای دانشگاهی و مدرسه ها خدمات رسانی می شود.
مدیر اجرایی آستان امامزاده محمد هلال بن علی (ع) به امضای تفاهم نامه ای بین مدیران اجرایی سه بقعه متبركه شاخص منطقه شمال استان اصفهان در كاشان، آران و بیدگل و نطنز اشاره كرد و یادآور شد: در این راستا برای راهنمایی گردشگران بروشور، پوستر و تصویرهایی از شجره نامه و زندگی نامه این امامزادگان والامقام به همراه نقشه راهنما چاپ و در این اماكن مقدس نصب شده است.
مدیر اجرایی آستان امامزادگان آقا علی عباس و شاهزاده محمد (ع) اما بدون اشاره به آمار بازدید گردشگران عنوان كرد: تلاش شده تا این آستان مقدس از نظر زیرساخت های مورد نیاز مانند اماكن اقامتی، آب آشامیدنی، راه و پوشش تلفن همراه تجهیز شود.
حجت الاسلام علیرضا محلوجی همچنین با اشاره به راه اندازی درمانگاهی درون آستان امامزادگان آقا علی عباس و شاهزاده محمد (ع) برای خدمت رسانی بیشتر به زائران اضافه كرد: ظرفیت اسكان روزانه هم اكنون بین 300 تا 400 نفر است كه البته به دنبال افزایش ظرفیت هستیم اما در مجموع این آستان از نظر زیرساخت ها شرایط مناسبی دارد.
وی یادآور شد: تلاش هایی برای هماهنگی با تورها جهت افزایش گردشگران صورت گرفته و در این راستا گروهی از نویسندگان و خبرنگاران اسپانیایی نیز به منطقه سفر كردند كه بازخورد خوبی هم داشت و امید می رود مجموعه این اقدام ها بتواند به رونق گردشگری مذهبی در این خطه بیانجامد.

** جریان مقطعی گردشگری مذهبی
رییس اداره اوقاف و امور خیریه كاشان نیز در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: برای اثرگذاری فعالیت های فرهنگی باید برخی زیرساخت ها هم فراهم شود تا گردشگران از جمهوری اسلامی ایران دیدگاهی به یاد ماندنی داشته و بتوانند حامل های فرهنگی خوبی باشند.
حجت الاسلام اصغر توسلی افزود: نزدیك به 120 بقعه در این شهرستان وجود دارد و بیشتر گردشگری مذهبی نیز حول محور مسجد آقابزرگ، امامزاده سلطان میر احمد، زیارتگاه شاهزاده ابراهیم، بقعه خواجه تاج الدین و آستان علی ابن محمد باقر (ع) در مشهد اردهال كاشان است.
وی با اشاره به فقدان برنامه ای بلند مدت و جامع در زمینه گردشگری مذهبی بیان كرد: بدون تمهید زیرساخت ها نباید انتظار نتیجه داشت؛ آمارها نشان می دهد كه گردشگری مذهبی بیشتر به صورت مقطعی از جمله در برخی مناسبت ها مانند تحویل سال نو رونق داشته كه البته این فرصت نیز می تواند مورد استفاده بهتری قرار بگیرد.
رییس اداره اوقاف و امور خیریه كاشان اضافه كرد: عراق، پاكستان، عمان، هند، چین، كره، امارات و برخی كشورهای اروپایی بخش مهمی از گردشگران مذهبی از جمله در آستان علی ابن محمد باقر (ع) هستند و در این راستا باید توجه جدی به بهره مندی از افراد مسلط بر زبان های خارجی، امور مذهبی و تاریخ ایران و اسلام در این اماكن مقدس برای انتقال مفاهیم مورد نظر داشته باشیم.
وی اضافه كرد: كتاب های چند زبانه حاوی ترجمه قرآن كریم، نهج البلاغه، مشخصات بقعه و زیارت نامه امامزادگان والامقام نیز برای دسترسی گردشگران ضروری است، چرا كه بیشتر مورد توجه قرار گرفته و می تواند دیدگاهشان را نسبت به اسلام و ایران تغییر دهد.
توسلی عنوان كرد: موسسه ای در كاشان البته برای پرورش روحانیون آشنا به زبان های خارجی شكل گرفته و حتی چند نفر گردشگر از جمله اروپایی ها در نتیجه این تلاش ها به اسلام گرویدند اما باید توجه بیشتری به این مهم صورت گیرد.
وی یادآور شد: 54 شناسه فرهنگی در سال از آرامش بهاری تا بصیرت عاشورایی در بقعه های متبركه داریم و خیمه های معرفت نیز با برنامه هایی برای ورود تا خروج زائران در بقعه های شاخص به صورت دایمی برپا است.
رییس اداره اوقاف و امور خیریه كاشان با اشاره به تشكیل پرونده الكترونیكی برای بقعه ها و موقوفات و حضور روحانیون بومی مسلط به زبان های خارجی از جمله در بقعه شاهزاده ابراهیم و خواجه تاج الدین تاكید كرد: اوقاف برای پیشبرد بهتر و بیشتر گردشگری مذهبی آماده همكاری با سایر مجموعه ها و دستگاه های ذیربط می باشد.
وی همچنین تاكید كرد: اگر دلسوز بوده و اهمیتی برای گردشگری مذهبی قائل هستیم، سوای جنبه اقتصادی در بخش فرهنگی و میراثی كه از گذشتگان ارث رسیده نیز باید حفاظت از اثرها مورد توجه ویژه قرار می گرفت كه در مواردی به دلیل بی توجهی برخی بناها تخریب شده یا در حال تخریب می باشد.

** لزوم پیوند گردشگری مذهبی با فعالیت های علمی
فعال گردشگری و عضو هیات علمی دانشگاه كاشان نیز گفت: با توجه به تاثیر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گردشگری مذهبی باید این مقوله از جنبه های گوناگون مورد بررسی قرار بگیرد.
محمد مشهدی نوش آبادی افزود: بخشی از گردشگران با توجه به ارزش بنا جذب آن می شوند كه در این راستا باید پیشینه، اهمیت تاریخی و معماری و تفرجگاهی یك اثر مورد توجه بیشتر باشد.
وی بیان كرد: گردشگری مذهبی گاه رونق مناسبتی دارد، بدین مفهوم كه برخی اثرها در ماه های محرم، صفر، رمضان یا همزمان با آیین های سنتی مذهبی با استقبال مسافران داخلی و گردشگران خارجی رو به رو می شود كه كمبود اقامتگاه در آن شرایط یكی از كاستی های بزرگ بشمار می رود.
این استاد دانشگاه بهره برداری اقتصادی را تكمیل كننده انگیزه های دینی در بحث گردشگری مذهبی دانست و اضافه كرد: زیرساخت های اقامتی به ویژه در این سال های گذشته در خود كاشان رو به بهبود بوده اما با توجه به كاربردی نبودن برخی رشته های دانشگاهی موجود، ایجاد رشته گردشگری در منطقه می تواند به رشد سایر حلقه های زنجیره گردشگری مذهبی كمك كند.
وی عنوان كرد: باید در گام نخست البته مطالعه علمی و ژرف مورد توجه قرار گیرد زیرا بسیاری از بناهای تاریخی و مذهبی كاشان فاقد مقاله های علمی هستند و تا كنون هم به كلی گویی های رایج اكتفا شده است.
نوش آبادی افزود: باید كوشید تا این مكان ها با ابزار پژوهش های میدانی، تاریخی و اسنادی شناسانده شوند كه البته دسترسی به اسناد چندان آسان نبوده و در این زمینه با تنگنا رو به رو هستیم.
این فعال گردشگری یادآور شد: لزوم مطالعه ای جدی و ژرف و سپس ساده سازی آن برای گردشگران از آن جهت اهمیت دارد كه به ویژه گردشگران خارجی برای اطلاعات علمی و مستند اهمیت بسیاری قائل می شوند.
وی در ادامه نیز آستان امامزادگان محمد هلال ابن علی (ع)، علی ابن محمد باقر (ع)، آقا علی عباس و شاهزاده محمد (ع) را تنها بخشی از ظرفیت بزرگ گردشگری مذهبی در شمال استان اصفهان دانست و تصریح كرد: بی توجهی به آستان امامزاده هارون بن موسی بن جعفر (ع) و فرزندش ابراهیم بن هارون مشهور به 'پنجه شاه' و همچنین 'قدمگاه علی' بنایی 700 ساله از دوره ایلخانی كه تخریب شده و كاشی های كتیبه دار آن سر از دیگر كشورها درآورده، نمونه دیگری از مشكلات موجود در این شاخه از گردشگری می باشد.
مشهدی نوش آبادی تصریح كرد: تا زمانی كه این اثرها دایره المعارفی جامع نداشته باشند، حتی قابل استناد و دفاع نخواهند بود اما مسوولان ذیربط باید نخست خود با مفهوم گردشگری مذهبی آشنا شوند چرا كه بافت های تاریخی پراكنده تر در سایر نقاط، امروزه بیش از كاشان مورد توجه هستند.

** مزیت های پیدا و پنهان توسعه گردشگری مذهبی
با وجود گردشگرپذیر بودن آستان محمد هلال ابن علی (ع)، آران و بیدگل فاقد امكانات اقامتی و رفاهی مناسب است؛ آستان امامزادگان آقا علی عباس و شاهزاده محمد (ع) در بادرود نطنز به رغم توسعه نسبی هنوز سهم چندانی از گردشگری نداشته و آستان علی ابن محمد باقر (ع) در مشهد اردهال كاشان وضعیتی بینابینی دارد كه مجموع این شرایط بیانگر برنامه های منقطع مقطعی و فقدان چشم اندازی مشخص و كلان برای ظرفیت های موجود در محور گردشگری مذهبی شمال استان اصفهان می باشد.
پژوهش های علمی انگشت شمار صورت گرفته نیز نشان داده كه گردشگری مذهبی بدون نیاز به تجمل آنچنانی در ارائه خدمات، پیامدهای منفی فرهنگی، زیست محیطی و اجتماعی به نسبت كمتری دارد اما دست كم در شمال استان اصفهان این صنعت درگیر تبلیغات و اطلاع‌رسانی نامناسب، نبود یا كمبود امكانات رفاهی استاندارد، كمبود افراد مجرب زبان دان و آگاه به مسائل تاریخی و دینی در قالب راهنمایان تورهای گردشگری و ضعف برخی زیرساخت ها است.
این در حالی است كه به باور كارشناسان امر، به جای توسعه صنایع آب بر در منطقه، می توان جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی، افزایش درآمد، فرصت های شغلی جدید، رونق صنایع دستی، توسعه زیربنایی و امكانات رفاهی، گسترش تعاملات فرهنگی، بهبود كیفیت خدمات و توجه بیشتر به حفاظت از اثرهای تاریخی، فرهنگی و حتی طبیعی را در سایه رونق گردشگری مذهبی تجربه كرد.
8123

سرخط اخبار استان‌ها