رسيدن از اختلاف به اتفاق؛ تجلي وحدت در حوزه ادبيات است

تهران - ايرنا - مدرس دانشگاه، شاعر و كارشناس امور بين الملل مجلس شوراي اسلامي با بيان آنكه وقتي كه مي توانيم از اختلاف به اتفاق برسيم چرا بايد مسير تفرقه را پيش بگيريم، گفت: ساحت ادبيات برترين بستر براي بروز و ظهور تجلي وحدت ميان مسلمانان است.

به گزارش روز يكشنبه خبرنگار فرهنگي ايرنا، با مرور سير تطور و تحول ادبيات در درازناي تاريخ تمدن فرهنگ ايران زمين، همواره يكي از بهترين سرچشمه ها و آبشخورهاي توليد جوشش هاي هنري نويسندگان و شعرا، ساحت عرفان الهي و آموزه ها و مباني انسان ساز و معنوي دين بوده است.
اينچنين است جايگاه مفاهيم سترگي مانند «وحدت» به عنوان كليدواژه اتحاد و تعامل مسلمانان جهان براي تحقق اسلام ناب محمدي؛ بر همين اساس مي توان فصل مشترك توجه به سيره، زيست و شخصيت پيامبر اسلام و ائمه معصومين(ع) را در آثار نويسندگان و شعراي مسلمان ايران و ديگر كشورهاي اسلامي و در نگاهي كلان تر، آثار متفكران و انديشمندان غربي به وضوح رصد كرد.
به همين مناسبت و با رويكرد فعاليت شاعران و نويسندگان كشورمان در راستاي تجلي واژه وحدت در خلق آثار ادبي و خلاقه با دكتر علي مظفر مدرس دانشگاه، شاعر و كارشناس امور بين الملل مجلس شوراي اسلامي به گپ و گفت نشستيم و در اين ميان در كنار بازتاب مباني و آموزه هاي وحدت آفرين اسلام بر اساس سيره و شخصيت خاتم النبيين حضرت محمد مصطفي (ص) در آثار نويسندگان و شعراي داخلي، به مرور جايگاه حضرت محمد (ص) در آرا و نظرات متفكران و انديشمندان غربي نيز پرداختيم. حاصل اين گفت و گو در ادامه از خاطر شما مي گذرد.

- ايرنا: جناب دكتر مظفر براي آغاز بحث، پرسشي كلي را مطرح مي كنم. در خلق آثار ادبي با محور مباني و آموزه هاي دين مبين اسلام و پيامبر عظيم الشان مسلمانان، چه لزومي به جدا كردن انديشه هاي تسنن و تشيع در كار اديبان و شعرا وجود دارد. مگر كتاب آسماني، دين و پيامبر اسلام متعلق به باور و ايمان تمامي مسلمان نيست؟
- مظفر: اهالي قلم و نويسندگان در حوزه فرهنگ، با توجه به بيشترين تاثيرگذاري اين حوزه بر مردم جامعه بايد بيشترين تلاش را براي بازتاب ارزش هاي ملي و مذهبي و تحقق الگوسازي مناسب براي مردم جامعه داشته باشند. اهميت اين مساله وقتي درباره مقوله وحدت و ساحت بازتاب آن در حوزه ادبيات و شعر كشورمان صحبت مي كنيم دوچندان مي شود. به سبب اهميت اين موضوع ديگر براي نويسندگان و شاعران ما نبايد تفاوتي داشته باشد كه اثر ادبي آنها براي اهل تشيع است يا تسنن. چرا كه هدف از خلق اثر ادبي در ساحت حضرت رسول اكرم، تمركز و توجه به نكات اخلاقي و ادبي در خلق اثر است كه اهميت دارد؛ چرا كه همه ما مسلمانان يك خدا، يك قرآن و يك آيين به عنوان دين محمدي داريم.
وقتي در مقوله آثار ادبي با رويكرد ائمه معصومين (ع) و يا پيامبر مكرم اسلام و مساله وحدت در آثار ادبي صحبت مي كنيم ديگر جدا كردن شيعه و سني در خلق آثار ادبي محلي از اعراب ندارد. چرا كه اهل تسنن نيز مانند ما به ساحت نوراني حضرت رسول و ائمه معصومين از اعماق قلب شان باور و ارادت دارند.

** ارادت انديشمندان غربي به ساحت پيامبر مثال زدني است
- ايرنا: با توجه به اين مساله كه بيان ويژگي ها و صفات، شيوه و منش حضرت رسول نه تنها در ميان آثار اديبان مسلمان كه در آرا و انديشه هاي بسياري از متفكران جهان غرب نيز جاير و ساري است. در خلق آثار ادبي با محوريت شخصت، منش و تاثيرگذاري حضرت رسول بر زندگي عموم مردم به ويژه مسلمانان بيشتر شاهد بازتاب چه مواردي هستيم؟
- مظفر: مهمترين اصل آن است كه بدانيم حضرت محمد(ص) كيست و داراي چه ويژگي هايي است كه او را نه تنها براي ما مسلمانان كه براي تمام بشريت به عنوان اگو و اسوه بدل كرده است. پيامبر ما رسول عشق، رسول مهرباني و رسول صلح است. زماني كه جايگاه و ساحت حضرت محمد صلوات الله را در اديان ديگر و در انديشه هاي ديگر جستجو مي كنيم، به حقيقت در مي يابيم كه وجود ايشان به عنوان خاتم رسولان و تبعيت از آموزه هاي دين اسلام به عنوان كامل ترين دين الهي، بزرگترين نعمت براي هدايت و رستگاري بشريت و عالم خلقت به شمار مي رود.
به عنوان مثال گوته - شاعر، اديب و نويسنده بزرگ آلماني - در شعري كه براي شخصت حضرت رسول سروده اينگونه اشاره كرده است كه:
بنگر بدان چشمه!
همان كه از كوهساران مي جوشد؛
چه باطراوت و شاد!
و مي تراود به سان چشمان ستارگان، آنگاه كه مي درخشند!
سرشاخه هايش سيراب مي شوند،
برخاسته از روحهاي پاك؛
در ميان صخره ها،
در بوته زارها.
به تازگي و طراوت جواني،
از فراز مي لغزد،
برروي صخره هاي مرمرين؛
و آنگاه دوباره به سوي آسمان،
سرشاد، هلهلۀ شادي سر مي دهد.
آيا اين سروده چيزي جز ارادت اين شاعر آلماين به ساحت مقدس رسول اكرم است؟ همچنين است زماني كه ما از نگاه انديشمندان جهان به ساحت مقدس پيامبر عظيم الشان اسلام و رسول مهرباني نگاه مي كنيم.
تمامي بزرگان دين، ادب و انديشه در سراسر جهان هر زمان به خلق اثري با محوريت پيامبر اسلام دست زده اند، به ايشان به چشم چشمه اي جوشان در حوزه دين مداري، اخلاص و عمل نگريسته اند.
«هانري كُربَن» - فيلسوف و اسلام شناس شهري فرانسوي - به عنان متفكر بزرگ جهان اعتقاد دارد وقتي به سخنان و آموزه هاي پيامبر اسلام نگاه مي كنيم، متوجه مي شويم كه با رعايت اصول و نگاه و شيوه زيست ايشان و تسري آن در زندگي اسنان ها بي هيچ شكي شاهد برقراري صلح در جهان خواهيم بود.
در همين راستا است كه تاكيد دارم شيوه و منش پيامبر در نگرش به زندگي و بشريت اگر به عنوان الگويي متقن مطرح شود مي تواند حلال تمامي آسيب ها و بلاياي جامعه مدرن امروز باشد. جامعه اي كه در آن با دسيسه هاي استكبار جهاني و دشمنان دين اسلام و مسلمانان، با تفرقه وعداوت، مسلمانان را به جان هم انداخته آن هم با پرچمي كه نام مقدس حضرت رسول بر آن نقش بسته و بر يگانگي خداوند تاكيد شده است. با مرور اين اتفاقات هر ذهن سليمي در مي يابد كه تمامي اين تلاش ها براي ايجاد تفرقه ميان جامعه مسلمانان و جلوگيري از انتشار موج دين اسلام به عنوان ديني مبين و هدايتگر براي سعادت و رستگاري تمامي بشريت در جهان است.
پس ارادت و احترام ما به پيامبر اكرم پيش از تجلي يافتن در ساحت ادبيات و خلق آثار ادبي پيش از جاري شدن بر زبان بايد در انديشه و ذهن ما شكل گيرد. و بر اين نمط استوار باشيم كه هيچ انديشه اي جز انديشه اسلام ناب محمدي در فراخناي تاريخ زيست بشر نمي تواند تضميني براي نجات و اميدي براي رستگاري تمامي انسان ها در اين جهان شناخته شود.
خوشبختانه اين افتخار را داريم كه ادبيات ما هميشه بر مبناي اخلاق استوار بوده و به سمت اخلاق حركت كرده است. بر همين اساس است كه در ساحت شعر و خلق آثارادبي با محوريت پيامبر عظيم الشان اسلام مباني كيفيت‌بخشي، مثبت انديشي و اخلاق مداري همواره بر قله و محور خلق آثار اديبان و شعراي ايراني بوده است.

** ساحت ادبيات قوي ترين رسانه در انتقال مباني ديني است
- ايرنا: يكي از اتفاقاتي كه در سال هاي گذشته آرام آرام به وقوع پيوسته از دست رفتن جايگاه رسانه بودن شعر درجهان ادبي معاصر است. در روزگاري نه‌چندان دور، شعر به عنوان تنها رسانه ما بود و ابزاري كه مي توانستيم به واسطه آن به بيان مسائل فرهنگي، سياسي و اجتماعي و انتقال آن به جامعه بپردازيم. با توجه به پيشرفت تكنولوژي و اتفاقات و حواشي آن در روزگار معاصر شعر كاركرد اصلي خود را از دست داده و ماهيت آن به عنوان رسانه اي فراگير و اثرگذار كمرنگ شده. آيا امروز هم مي توانيم اين وحدت زيبايي را كه از آن به واسطه عشق به پيامبر مهرباني ها صحبت كرديم به وسيله شعر، اين رسانه قديمي، در ميان شيعه و سني جاري كنيم و شاهد تحقق «وحدت محمدي» باشيم؟
- مظفر: شك نكيد به وسيله شعر و ديگر ساحت هاي ادبي و هنري در آينده نه چندان دور مي توانيم به آن وحدت محمدي كه اشاره كرديد دست پيدا كنيم. امروز اين توانايي را داريم كه از رسانه‌هاي مدرن بيش از رسانه هايي كه پيشتر داشتيم استفاده كنيم. شايد در گذشته كتاب و ادبيات را به عنوان رسانه اي فراگير، كلان و اثرگذار مي شناختيم اما امروز فضاي مجازي بزرگترين رسانه تاثيرگذار در جهان است.
استفاده صحيح از فضاي مجازي در حقيقت بازتاب دهنده دو واژه «مُجاز» و «مَجاز» در كاربرد رسانه در جهان امروز است. براي روشن شدن موضوع مي توان به همان مثال معروف چاقو اشاره كنم كه به واسطه آن مي توان با تخصص يك جراح، جان انساني را نجات دهيم و يا با قرار گرفتن آن در دستان فردي بزهكار، شاهد قتل انساني باشم.
جهان شعر و ادبيات نيز به عنوان رسانه اي فراگير چه به شكل كتاب و چه در حوزه فضاي مجازي از اين خاصيت مستثني نيست. اديبان و شعراي ما مي توانند با ادبيات مُجاز به تحقق وحدت محمدي كمك رسانند و يا خداي نكرده با بي توجهي و استفاده از ادبيات مَجاز به تفرقه ميان شيعه و سني دامن بزنند.
در محافل علمي و ادبي جهان نيز شرايط بر همين اساس است. امروزه وقتي نويسنده يا شاعري در كشورمان به محيطي آكادميك در خارج از مرزهاي جمهوري اسلامي سفر مي كند، از او تنها پرسيده مي شود مسلمان است يا خير؟ درباره آنكه شيعه يا سني است سوالي نمي شود. اين خود نشان مي دهد كه هنوز هم جادوي ادبيات به شرط صحيح استفاده شدن مي تواند بيشترين اثرگذاري را در بازتاب اشتراكات فرهنگي ميان مسلمانان با ديگر اديان الهي داشته باشد و ثمره آن تحقق وحدت كلمه تحت نام و لواي پيامبر مهرباني هاست.

** آسيبي به نام بي توجهي به ابزار ارتباط فرهنگي
- ايرنا: در راستاي تاييد صحبت هاي شما مي توانم به برگزاري جلسات شعرخواني ميان شاعران ايراني با همتايان افغانستاني يا ديگر ملت هاي مسلمان اشاره كنم. در اين جلسات فارغ از شيعه يا سني بودن شاعر، آنچه مدنظر قرار دارد مساله همراهي و دوشادوشي جايگاه ادبيتِ ادبيات در سروده هاي شاعران است و حتي بيان دردها و رنج هاي ملت هاي كشورهاي مسلمان درگير جنگ. آيا تعبير من از صحبت هاي شما درست بود؟
- مظفر : كاملا! ببينيد يكي از مهمترين ابزارهايي كه مي تواند وحدت ميان اقوام مسلمان را بيشتر كند، همين ساحت ادبيات و خلق آثار ادبي است اما متاسفانه فكر مي كنم در بخش ادبيات، نويسندگان ما آنگونه كه شايسته اين چنين حضورهايي هستند، ورود نكرده اند. بزرگترين درد امروز جامعه ما مسلمانان بي توجهي به شيوه هاي مختلف ارتباطي با يكديگر از جمله ساحت شعر و ادبيات است. در حالي ك مساله ارتباط به وسيله آثار ادبي در تاريخ سترگ ادبيات كهن و غني ايراني بسيار قابل مشاهده است.
به عنوان مثال سنايي شاعر بزرگ و پدر غزل ايراني در كتاب «حديقه الحقيقه» چنان به بيان ويژگي هاي اسلام پرداخته كه مخاطب نمي تواند فرقي ميان سني بودن يا شيعه بودن مذهب او قايل شود. در حالي كه سنايي مانند بسياري از شاعران بزرگ ايران زمين پيرو مذهب سني بوده است. اما آنچه در اين ميان حايز اهميت است، نگاه او و ديگر شاعران بزرگ به كلمه واحده اسلام، پيامبر اكرم و ائمه معصومين(ع) بوده است.
رسالت شاعر و اديب مسلمان، مطالعه و بازتاب روشنفكري و روشنگري مباني معنوي و آموزه هاي ديني اسلام براي مخاطبان است. رسالتي كه شاعران را بر آن مي دارد تا صداي انديشه خويش را در قالب مسلمان بودن با زبان شيرين و اثرگذار شعر و ادبيات بيان كند.
اصل پويايي هر جامعه اي بر تضارب آرا استوار است. به ديگر معني اختلافات در آرا هميشه وجود داشته و دارد و اصلا ما به عنوان انسان بايد در مواردي با يكديگر اختلاف نظر و سليقه داشته باشيم اما اختلافات نبايد منتج به ايجاد تفرقه ميان ما شود. وقتي كه مي توانيم از اختلاف به اتفاق برسيم چرا بايد مسير تفرقه را پيش بگيريم؟ اما با تمام اين شرايط موجود من به آينده بسيار خوشبين و اميدوار هستم و مطمئنم آينده من و فرزندان ايران زمين به سمت و سويي خواهد رفت كه شاهد به صفر رسيدن اختلافات در تمامي زمينههاي فرهنگي، علوم ديني و انديشه اي ميان تشيع و تسنن خواهيم بود و با اتكا و توسل بر همان واژه وحدت آفرين يعني تمسك به پيامبر ختمي مرتبت، حضرت محمدمصطفي(ص) به فتح بلندترين قله هاي اتحاد در جامعه مسلماناندست پيدا خواهيم كرد.
فراهنگ**9266** 2024