با دینار عراقی چه كنیم؟

تهران- ایرناپلاس- گفته می‌شود عراق بدهی خود به ایران را به پول ملی كشور خود پرداخت می‌كنند. كاركرد دینار عراق برای ما محل پرسش است و این كه با توجه به تبادل بالای زائر و نیز مبادلات كالای بسیار چه استفاده‌ای می‌توان از پول عراق كرد؟

روز شنبه هم‌زمان با سفر رئیس‌جمهوری عراق به تهران خبری منتشر شد مبنی بر اینكه طرف عراقی اصرار دارد پول صادرات گاز ایران به عراق را به دینار پرداخت كند. مسئله این است كه دینار عراق جهان‌روایی و پذیرش ارزهای معتبر بین‌المللی را ندارد و تقریباً در كشوری غیر از خود عراق نمی‌توان از این ارز استفاده كرد. باید دید تصمیم عراق برای پرداخت بدهی خود به پول ملی آن كشور چه تأثیری دارد و ایران قادر است از این ارز چه استفاده‌ای كند؟

** عراق می‌تواند واسطه واردات كالا شود

یوسف كاووسی از كارشناسان حوزه ارزی و از مدیران پیشین بانك مركزی به خبرنگار ایرناپلاس می‌گوید: قیمت‌گذاری‌ها در سطح جهان خصوصاً در حوزه محصولات نفت، گاز و پتروشیمی بر اساس دلار انجام می‌شود. از آنجایی كه ما نمی‌توانیم این ارز را دریافت كنیم، تمایل داریم معادل آن یورو دریافت نماییم. طرف مقابل باید دلار را به یورو تبدیل كند كه این كار مشمول دریافت هزینه تبدیل یا كارمزدی است كه بر عهده طرف ایرانی است؛ زیرا این ما هستیم كه در انتقال پول مشكل داریم.

كاووسی می‌افزاید: برای اینكه پول صادرات نفت و گاز را به دینار عراق دریافت كنیم، ابتدا باید نسبت بین این ارز با یورو مشخص شود. این نسبت‌ها در ایران و عراق متفاوت است و این تفاوت اهمیت زیادی دارد. ممكن است برخی دلال‌ها از تبدیل ارزها به یكدیگر در یك كشور و فروش آن در كشور دیگر كسب سود كنند. وقتی دینار را به داخل ایران بیاوریم، برای ما گران‌تر تمام می‌شود و بابت تحریم‌ها و تبدیل ارز هزینه می‌دهیم.

وی اظهار می‌كند: هر چند درباره روپیه هند هم نسبت‌ها را مشخص كرده بودیم اما یك‌باره نرخ روپیه در داخل هند كاهش یافت و ما با ضرر مواجه شدیم. نباید فراموش كنیم كه یوان چین، لیر تركیه و روپیه هند ارزهای نسبتاً پذیرفته شده‌ای هستند، اما این موضوع درباره دینار عراق صدق نمی‌كند. از سوی دیگر به‌علت مسائل سیاسی كه عراق با آن درگیر است، پول این كشور مدام در حال نوسان است.

این كارشناس مسائل ارزی درباره نحوه استفاده ما از پول ملی عراق می‌گوید: هنگامی كه دینار عراق را دریافت كنیم، تنها می‌توانیم از همین كشور كالا وارد نماییم، زیرا پول عراق در سایر كشورها مورد پذیرش نیست. این در حالی است كه عراق كالای خاصی ندارد كه ما آن را وارد كنیم. این كشور تنها می‌تواند نقش واسطه‌گری ایفا كند؛ یعنی كالاهایی را كه نمی‌توانیم از سایر كشورها وارد كنیم، ابتدا به عراق وارد شده و سپس ما آن كالا را از عراق وارد كنیم. در این رابطه نیز مسائل خاصی مطرح است مانند اینكه باید قراردادهای محكمی منعقد و یك حَكَم تعیین شود. همچنین لازم است قیمت‌ها با كشور مبدأ چك شود تا اگر عراق حق واسطه‌گری نامتعارفی را دریافت كرد، جلوی آن گرفته شود.

**عراق، یكی از مهم‌ترین شركای تجاری

در رابطه با اصرار عراقی‌ها برای انجام مبادله به پول ملی آن كشور، اهمیت موضوع هنگامی بیشتر مشخص می‌شود كه بدانیم عراق یكی از مهم‌ترین شركای تجاری كشور ماست و صادرات ما به عراق هم در زمینه گازی و هم در حوزه صادرات غیرنفتی عدد قابل‌توجهی است. میانگین صادرات گاز به بغداد روزانه 8,5 تا 9 میلیون متر مكعب گاز بوده و در مواقعی حتی به 18 میلیون متر مكعب در روز نیز رسیده است.

همچنین مطابق آمارها در هفت ماه منتهی به مهر امسال، عراق با سهم 21 درصدی از كل صادرات ایران، در جایگاه اولین مقصد عمده صادرات كالاهای غیرنفتی قرار گرفته است.

** می‌توان ارزهای دیگری را در تركیه و دوبی دریافت كرد

جواد ذاكری دانا نیز از كارشناسان بازار ارز است كه در این رابطه می‌گوید: یكی از راهكارهای بازگشت ارز حاصل از صادرات به كشور، بازارچه‌های مرزی است كه ریال یا دینار را به دلار تبدیل می‌كنند. منتها زمانی كه ارقام كلان مطرح شود، می‌تواند به پاشنه آشیل نرخ ارز در بازار آزاد تبدیل شود؛ زیرا تقاضا برای دلار در سلیمانیه بر نرخ دلار در بازار تهران اثر مستقیم می‌گذارد.

وی معتقد است: ایران با عراق تراز تجاری برابری ندارد و صادرات ما به عراق بسیار بیشتر است. البته می‌توان عراق را به یك هاب منطقه‌ای تبدیل كرد، مانند آنچه پیش از این دوبی انجام می‌داد. هر چند باید توجه كرد كه عراق از نظر بنیادین تفاوت‌های ماهوی با دوبی دارد و فاقد مناطق آزاد است.

ذاكری دانا می‌گوید: دینار عراق می‌تواند خیلی سریع تبدیل به درهم امارات متحده عربی شود. بیش از سه هزار صرافی در عراق مجوز فعالیت دارند و نزدیك به 12 هزار نفر نیز در صف دریافت مجوز صرافی هستند. می‌توان منابع حاصل از صادرات به عراق را به ارزهای دیگر تبدیل نمود و به این شكل نقشه ارزی ایران را تكمیل كرد. این كار نیاز به برنامه‌ریزی و ساماندهی توسط معاونت ارزی بانك مركزی دارد.

وی درباره نقش كشورهای همسایه در تبدیل ارزها می‌گوید: امارات متحده عربی تقریباً یك هاب جهانی است. می‌توان دینار را در عراق تحویل داد و معادل آن در دوبی درهم، دلار یا یورو دریافت كرد. همچنین می‌توان بخشی از منابع را در تركیه تحویل گرفت، زیرا رابطه خوبی هم بین سلیمانیه و تركیه برقرار است.

دریافت دینار عراق می‌تواند هزینه مبادلات ما را افزایش دهد. اما ممكن است راه دیگری نباشد تا با محدودیت‌هایی كه برای مبادلات كشور ما با دلار توسط آمریكا در نظر گرفته شده مقابله نمود. در این صورت می‌توان دینار عراق را تبدیل به ارزهای دیگری كرد. همچنین ممكن است از عراق به‌عنوان یك واسطه برای واردات برخی كالاها از كشورهای مبدأ استفاده كرد. باید دید تدبیر بانك مركزی در این رابطه چه خواهد بود.


گزارش از حامد حیدری
**اداره كل اخبار چندرسانه‌ای**ایرناپلاس**