۲۲ آبان ۱۳۹۷،‏ ۱۲:۱۴
کد خبر: 83097961
۰ نفر
بزرگترين آب انبار ايران در گراش است نه قزوين

پايگاه خبري 'گريشنا' فعال در جنوب استان فارس در گزارشي تاكيد كرده است: بزرگترين آب انبار ايران در شهرستان گراش واقع است، نه قزوين.

در مطلب اين پايگاه خبري آمده است: بزرگ‌ترين آب‌انبار ايران را به اشتباه آب‌انبار سردار بزرگ قزوين مي‌دانند، در حالي كه دو آب‌انبار بسيار بزرگ‌تر از آن در جنوب ايران وجود دارد: بركه گنج‌البحر (در زبان محل كَل) در شهر گراش استان فارس، و بركه دريادولت در بندر كنگ استان هرمزگان.
حجم مخزن اين سه بركه، نشانگر اصلي است: بركه‌ كل بيش از 13800 متر مكعب، بركه دريادولت بيش از 8600 متر مكعب، و بركه سردار بزرگ نزديك به 4900 متر مكعب گنجايش دارد. دو بركه‌ي اول هنوز آبگيري مي‌شوند و مورد استفاده‌اند، اما بركه سردار بزرگ به موزه تبديل شده است.
اين بركه در تاريخ 27 دي ماه 1379 با تلاش گروه گردآورندگان فرهنگ گراشي با شماره 3292 در فهرست آثار ملي ثبت شده است. نخستين توصيف عظمت اين بركه در مقاله‌اي با عنوان «بركه كل» (1371) نوشته عزت‌الله نوذري آمده است: «اين آب‌انبار عجيب‌ترين، باشكوه‌ترين و احيانا بزرگ‌ترين آب‌انبار ساخته شده در ايران است.»
اين واقعيت‌هاي علمي، تازه‌ترين يافته‌ها درباره‌ بركه‌ بزرگ گنج‌البحر است كه مهندس حامد عبدالهي براي پروژه كارشناسي ارشدش در رشته‌ معماري دانشگاه شيراز ارائه كرده است. مهندس عبدالهي چندي پيش، از پايان‌نامه‌اش با عنوان «طراحي موزه بركه كل با رويكرد بازآفريني شهري» به راهنمايي دكتر كاوه فتاحي و دكتر مريم اختياري و با مشاوره دكتر عبدالرسول خيرانديش (چهره ماندگار حوزه تاريخ كشور) و دكتر رزا وكيلي‌نژاد دفاع كرد كه با نمره‌ عالي پذيرفته شد.
يافته‌هاي جديد درباره بركه كل
آب‌انبار گنج‌البحر (بركه كل) در گراش و بركه‌ دريادولت در بندر كنگ استان هرمزگان بزرگ‌ترين بركه‌هاي ايران هستند، اما چون منابع علمي و پژوهشي درباره‌ي اين دو بركه بسيار محدود است، ناشناخته مانده‌اند و معمولا آب‌انبار سردار بزرگ قزوين را به عنوان بزرگ‌ترين آب‌انبار شناخته مي‌شود. نكته‌ جالب درباره اين سه آب انبار اين است كه هر سه در دوره قاجاريه ساخته شده است.
اما در مقايسه‌ ابعاد اين سه بركه و حجم ذخيره‌ آب در آن ها، مي‌توان ديد كه بركه كل نزديك به سه برابر بزرگ‌تر از آب‌انبار سردار بزرگ قزوين است. مخزن استوانه‌اي بركه كل با قطر 29 متر و ارتفاع 21 متر، حجمي برابر با 13872،92 متر مكعب آب در خود ذخيره مي‌كند. آب‌انبار سردار بزرگ قزوين با مخزن مربعي با قطر 17 متري و ارتفاع 28 متري (البته از نوك گنبد) حجمي برابر 4900 متر مكعب گنجايش دارد. گنجايش مخزن استوانه‌اي بركه‌ دريادولت بندر كنگ نيز با قطري 28 متري و ارتفاعي 14 متري، 8620،52 متر مكعب آب است.
بركه كل يك بركه‌ شهري است كه متاسفانه از سال‌ها پيش در ميان خانه‌هاي مسكوني اطرافش كاملا محصور شده است و اصلا ديده نمي‌شود. اما اين كه اين بركه هنوز آب‌هاي سطحي را ذخيره مي‌كند، نكته‌ي مهمي است. در گذشته از آب اين بركه براي مصارف آشاميدني و آبياري نخلستان‌ها استفاده مي‌شده است، اما امروزه آب آن بلااستفاده و آلوده به زباله‌ است.
باني خير و مراحل ساخت بركه
براي بازشناسي آب‌انبار گنج‌البحر (بركه كل)، بايد شخصيت حاج اسدالله دهباشي گراشي، باني خير اين بركه و حاكم منطقه در آن زمان، را بيشتر شناخت. او به زعم بسياري از مردم گراش، بزرگ‌ترين خير گراشي بوده است و توسعه‌ي شهري گراش را مي‌توان به او نسبت داد. در بين قدماي شهر مشهور است كه حاج اسدالله از بزرگان منطقه بوده و اين بركه را براي كمك به اشتغال و معيشت مردم شهر گراش در يك دوره‌ي قحطي شديد ساخته است. در اسناد تقسيم آب بركه، حاج اسدالله 12 سهم براي آب اين بركه تعيين كرده است، كه يكي از سهم‌ها به وقف عام اختصاص داده شده است.
معماري و سازه‌ بركه نيز چشمگير است. در معماري قديم گراش، متراژ را بر اساس «قد» مي‌سنجيدند كه 1 متر و 75 سانتي‌متر است. عمق بركه كل 12 قد و قطرش 29 قد بوده است. ارتفاع جدار بيروني بركه 5 متر و ضخامت جداره آن 3 متر است. تخمين زده مي‌شود اگر سقف بركه به اتمام رسيده بود، سقفي مخروطي بوده كه از بالاي اين جداره تا حدود 14 و نيم متر ارتفاع داشته است. اين بركه شش ورودي آب و شش دروازه برداشت آب داشته است.
تاريخ دقيق شروع و اتمام ساخت بركه هنوز مشخص نيست. بر اساس اين گفته كه زمان ساخت بركه، منطقه درگير قحطي بوده است، مي‌توان ساخت آن را به حدود 150 سال پيش ارجاع داد. به احتمال زياد ساخت آن نزديك به 15 تا 20 سال طول كشيده است.
... گذشته از توضيحات تخصصي در مورد خصوصيات فني و مهندسي طرح، مهندس عبدالهي مي‌گويد: «مهم‌ترين نكته اين است كه آب‌انبار گنج‌البحر بايد جلوي ديدگان همه باشد. اين آب‌انبار بايد از حصار در بيايد تا همه بتوانند شكوه و بزرگي‌اش را ببينند. همه ما وظيفه داريم بسترهاي معرفي بزرگ‌ترين آب انبار ايران را فراهم كنيم.»
منبع: پايگاه خبري گريشنا
9873/ 2027