رفع مشكلات كشور در گرو اولویت یابی آموزش و پرورش در توسعه است

تهران- ایرنا- وزیر سابق آموزش و پرورش با بیان اینكه امر آموزش باید به موضوع اصلی كشور تبدیل شود، گفت: اگر بخواهیم برای مشكلات كشور راه حلی ارائه دهیم، لازمه‌ آن اولویت قائل شدن برای آموزش و پرورش در برنامه‌های توسعه است.

فخرالدین دانش آشتیانی روز سه شنبه در گفت و گوی تفصیلی با خبرنگار حوزه آموزش ایرنا در خصوص اهمیت تعلیم و تربیت و چالش ها و راه های حل مسائل آموزش و پرورش اظهار داشت: متخصصان توسعه‌ اعتقاد دارند توسعه هر كشور از آموزش و آن هم از كودكستان و دبستان آغاز می‌شود و بها دادن به آموزش لازمه جامعه‌ای توسعه یافته و زیست سالم است. در دوره های مختلف دولت، آموزش و پرورش در اولویت نبوده در حالی كه متخصصان توسعه‌ای بر ضرورت توجه به آموزش و پرورش در فرایند توسعه تأكید دارند.
وی با تاكید بر اینكه توجه به آموزش و پرورش اقدامی ریشه ‌ای است و تا وقتی آموزش و پرورش را در مسیر صحیح خود قرار ندهیم، مشكلات جامعه ایران رفع نخواهد شد، گفت: بسیاری از مشكلات فعلی جامعه ما به دلیل بی اهمیت تلقی كردن آموزش و پرورش است. اگر بخواهیم برای مشكلات كشور راه حل ارائه دهیم، لازمه‌ آن اولویت قائل شدن برای آموزش و پرورش در برنامه‌های توسعه است.
عضو شورای سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با بیان اینكه بسیاری مشكلات رفتاری در بزرگسالی ریشه در آموزش و تربیت دوره كودكی دارد گفت: این مشكلات رفتاری گاه در برخی مسئولان و یا مدیران با پاسخگو نبودن، نپذیرفتن اشتباه، اعتقاد نداشتن به كار گروهی و مشورت نكردن با متخصصان نمایان می‌شود و آثار تخریبی زیادی دارد.

***مهمترین مانع موفق نشدن آموزش و پرورش در ایران
دانش آشتیانی با بیان اینكه مسأله اصلی آموزش و پرورش كمبود بودجه نیست، گفت: اولین مشكل ما در سیستم آموزش و پرورش ایران، موضوع مدیریت و ساختار آن است. تا زمانی كه نگرش مدیران و جامعه نسبت به آموزش و پرورش تغییر نكند، هر قدر بودجه تزریق شود اهداف آموزش و پرورش تحقق پیدا نخواهد كرد.
عضو شورای سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در تشریح نگرش خانواده‌ها به آموزش و پروش گفت: در یك جمله اگر از خانواده‌ها بپرسیم هدف از فرستادن فرزندتان به مدرسه چیست، پاسخ می‌دهند در یك رشته‌ متخصص شود. همین نگرش در مدیران وجود دارد؛ در حالیكه امروزه هدف آموزش و پرورش كسب شایستگی و مهارت است.
وی با بیان این كه در بسیاری كشورها حدود 30 درصد دانش‌آموزان وارد تحصیلات دانشگاهی و بقیه وارد بازار كار می‌شوند، افزود: خانواده‌ها نباید موفقیت فرزندان خود را فقط در كنكور و كسب مدارك بالای دانشگاهی خلاصه كنند، از سوی دیگر فرد بعد از پایان دبیرستان باید طوری توانمند تربیت شود كه بتواند وارد بازار كار شود.

***راهكارهای تغییر نگرش به آموزش و پرورش
وزیر سابق آموزش و پرورش در پاسخ به پرسشی درباره راهكارهای تغییر نگرش به آموزش و پرورش گفت: مسئولان، نخبگان و افراد تأثیرگذار در جامعه باید نسبت به این مسأله حساس شده و اظهار نظر كنند و حركت‌های عظیم اجتماعی ایجاد شود تا مسئولان نسبت به این مسائل آگاه شوند.
عضو شورای سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی میزان توجه سطوح مختلف جامعه به آموزش در مقایسه با سیاست و اقتصاد را بسیار ناچیز دانست و گفت: اقشار مختلف جامعه به ویژه نخبگان زمان زیادی برای سیاست و مسائل اقتصادی اختصاص می‌دهند؛ اما به موضوعات مرتبط با آموزش و تربیت توجه نمی‌كنند. البته در شرایط فعلی نقد وضعیت موجود شجاعت می‌خواهد، باید بدانیم تنها راه حل ریشه‌ای مشكلات در تمام حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی نگاه جدی‌تر به آموزش و پرورش است.
وی بر ایجاد عزم و همت عمومی و همكاری فرابخشی برای توسعه آموزش و پرورش تأكید كرد و گفت: بخش‌های دیگر جامعه كه وظیفه فرهنگ‌سازی دارند باید به وظیفه خود در مورد تغییر نگرش جامعه به آموزش عمل كنند. رسانه‌ها به ویژه صدا و سیما به جای تبلیغات گسترده برای مؤسسات كنكور باید به جامعه در این زمینه آگاهی دهند. در زمان وزارت به مدیریت صدا و سیما اعتراض كردم كه از نظر قانونی تخلف می كنند و حق ندارند برنامه‌هایی در تعارض با سیاست‌های كلان آموزش و پرورش كشور پخش كنند. اما به دلیل درآمد قابل توجه از این تبلیغات به این مسأله توجه ندارند.

***توجه به آموزش مهارت‌های زندگی در مدارس
دانش آشتیانی فراگیری مهارت‌های زندگی را مهم‌تر از آموخته‌های علمی در آموزش دانست و افزود: با اینكه در سند تحول آموزش و پرورش هم به این مسأله پرداخته شده، در بینش و نگرش مسئولان و مدیران، مسیر اصلی غفلت شده است.
عضو هیأت علمی دانشگاه خواجه نصیر تصریح كرد: این طرز تفكر كه همه در جامعه باید تا آخرین مقطع تحصیلی را طی كنند مشكل اساسی است. طبق آمار اخیر وزارت علوم، ایران در تعداد دانشجویان مقطع دكترا در كل دنیا جزء رتبه‌های اول است.
'كتب درسی یكی دیگر از حوزه‌هایی است كه باید تحول اساسی در آن رخ دهد، هدف بیشتر مؤلفان كتب درسی ارائه حجم زیادی از علم برای دانش‌آموزان است اما برای مهارت زندگی و تفكر تنها دو ساعت در هفته و در قالب یك كتاب درسی پیش بینی شده است. در حالی كه به مهارت‌های زندگی و تفكر باید در تمام ساعات آموزشی توجه شود نه در طول دو ترم آموزشی. این نگرش كه باید برای مهارت‌های زندگی فقط یك كتاب تدوین كنیم اشتباه است و باید تغییر كند'.
وی ضمن تأكید بر الگوبرداری از تجربیات موفق آموزشی در كشورهای توسعه یافته گفت: برنامه‌ریزی آموزشی در فنلاند به عنوان پیشرفته‌ترین سیستم آموزشی دنیا به شكلی است كه هدف كسب شایستگی‌ها را دنبال می‌كند و دانش؛ مانند ریاضی و فیزیك ابزاری برای رسیدن به این هدف است نه خود هدف.

***راه‌اندازی سازمان نظام معلمی
دانش آشتیانی بر لزوم تغییر ساختار جذب و گزینش نیروی انسانی در آموزش و پرورش تأكید كرد و گفت: در دوران وزارت، راه‌اندازی سازمان نظام معلمی مثل سازمان نظام مهندسی و پزشكی مطرح شد كه وظیفه اصلی آن رعایت حقوق و بازآموزی معلمان و صدور مدرك مورد تأیید معلمی برای مدارس بود و قرار بود با مدل انتخاباتی اداره شود. در این سیستم، نظارت بر عملكرد معلمان توسط سازمانی كه اعضای آن بر اساس شایستگی‌ها توسط معلمان انتخاب می‌شوند صورت می‌گیرد و در انتخاب شغل معلمی نیز بر اساس معیارهای مورد نظر، این سازمان مجوز لازم را صادر می‌كند.

***حذف حساسیت كنكور
دانش آشتیانی نخستین اقدام در برخورد با مقوله كنكور را از بین بردن حساسیت كنكور در كشور دانست و گفت: باید با افزایش آگاهی عمومی و تغییر ساختار نشان دهیم یك فرد دیپلم بدون دانشگاه می‌تواند شغل و زندگی خوبی داشته باشد. این افزایش آگاهی خود به خود عرضه و تقاضا را متعادل خواهد كرد. البته باید سیاست‌های جذب در بخش‌های دولتی و خصوصی نیز بر اساس شایستگی‌ها و مهارت‌ها تدوین شود و نظام تعلیم و تربیت كشور بر اساس مهارت آموزی تغییر كند.

***لزوم تمركززدایی در آموزش و پرورش
دانش آشتیانی یكی دیگر از مهمترین موانع توسعه آموزش و پرورش را متمركز بودن دانست و گفت: امروز سیستم برنامه‌ریزی آموزشی متمركز كارایی ندارد و این مدل‌ كه یك كتاب واحد برای میلیون‌ها دانش‌آموز طراحی شود در دنیای امروز منسوخ شده است. بسیاری مشكلات آموزش و پرورش و آموزش عالی از فقدان نظام دموكراتیك ناشی می شود.
«نظام آموزشی ما از گذشته تا كنون یك نظام پادگانی بوده است. راهبری مدارس در نظام تعلیم و تربیت نمی‌تواند دستوری و بخشنامه‌ای باشد. تصمیم‌گیری در نظام تعلیم و تربیت باید با مشاركت اركان آن یعنی معلمان و مربیان صورت پذیرد. لذا تا زمانیكه معلمان در تصمیم‌سازی‌ها نقش‌آفرین نباشند، این نظام ارتقا نمی یابد.
وزیر سابق آموزش و پرورش ضمن تأكید بر افزایش اختیارات مدارس افزود: بخشنامه‌های زیادی برای مدارس ارسال می‌شود كه بیش از 90 درصد از وقت مدیریت مدارس صرف پاسخگویی به آنها می‌شود، در حالی كه هیچ تاثیری در كیفیت آموزش ندارند. در دنیای امروز اداره مدارس توسط نهادهای محلی و مردمی و سیاستگذاری و نظارت با دولت است.
عضو هیأت علمی دانشگاه خواجه نصیر با بیان این كه در بسیاری كشورها دو شهر یا حتی دو منطقه در یك شهر می‌توانند برنامه‌ریزی درسی‌ متفاوتی داشته باشند، افزود: در یك منطقه مجموعه ای از موضوعات و در منطقه دیگر موضوعات دیگر، البته با سیاست‌های واحد آموزش داده می‌شود. اما متأسفانه برنامه ما متمركز و یكپارچه است، در حالیكه دانش‌آموز فارغ‌التحصیل در هر منطقه باید برای بازار كار آن منطقه تربیت شود. بنابراین باید در برنامه‌ریزی درسی خود با منطقه آشنا شود. باید با تاریخ، فرهنگ و قابلیت‌های منطقه‌ای آموزش ببیند.
وزیر سابق آموزش و پرورش تمركززدایی را در كاهش هزینه‌ها تأثیرگذار دانست و گفت: تعداد كاركنان اداری آموزش و پرورش در مقایسه با دیگر كشورها بسیار بالاست، ما كنار حدود 700 هزار نیروی انسانی در بخش آموزشی، حدود 250 هزار كارمند در بخش‌های اداری و مدیریتی داریم كه با استانداردهای مورد نظر فاصله دارند.

***تمركز زادیی به معنای خصوصی سازی و تجاری شدن مدارس نیست
وزیر سابق آموزش و پرورش در توضیح تمركززدایی در آموزش و پرورش گفت: بسیاری اعتبارات بودجه‌ای در بخش‌های ستادی آموزش و پرورش برای برنامه‌هایی هزینه می شود كه تأثیری بر كیفیت آموزش ندارد؛ در حالی كه با فعالیت بر مبنای مدل آموزش و پرورش غیرمتمركز، بسیاری بودجه‌ها آزاد می‌شوند.
دانش آشتیانی با تاكید بر اینكه سهم آموزش و پرورش از تولید ناخالص داخلی بالا نیست و این میزان در كشورهای توسعه یافته بسیار بالاتر است، تصریح كرد: منظور من این نیست كه دولت نباید سرمایه‌گذاری كند؛ اما ابتدا باید ساختار اصلاح و بعد سرمایه‌گذاری شود، بخش اعظم این اعتبار و سرمایه‌گذاری در اختیار مدارس قرار گیرد.
وی افزایش حقوق دریافتی معلمان را یكی از اولویت‌های توسعه آموزش و پرورش دانست و گفت: معلمی كه حقوق حداقلی دارد نمی تواند دغدغه آموزش و تربیت دانش‌آموزان را داشته باشد. با داشتن رویكرد غیرمتمركز حذف بسیاری فرایندهای جاری و تغییر در ساختار آموزش و پرورش می‌توان برای افزایش حقوق معلمان برنامه‌ریزی كرد.
وی با مقایسه سطح درآمدی معلمان در ایران با دیگر كشورها گفت: معلمی باید حداقل درآمد متوسطی داشته باشد و نباید حقوق معلم از كارشناس دیگر وزارتخانه‌ها كمتر باشد. البته این افزایش میزان حقوق باید همراه با اصلاح ساختار باشد، در غیر این صورت نتیجه بخش نخواهد بود.

***دولت نباید متولی تأمین فضای آموزشی باشد
دانش آشتیانی با تاكید بر مدیریت هزینه در فضای آموزشی گفت: طبق محاسبات انجام شده با بودجه دولتی و به دلیل كم بودن بودجه عمرانی، تا 20 سال دیگر نمی‌توانیم فضای استاندارد آموزشی در كشور داشته باشیم.
وزیر سابق آموزش و پرورش با بیان این كه در هیچ كشوری آموزش و پرورش متولی تأمین فضای آموزشی نیست افزود: در همه جای دنیا شهرداری ‌ها در این زمینه متولی هستند و در طرح های توسعه شهری فضای آموزشی را باید پیش‌بینی و از محل درآمدها فضای آموزشی را تأمین می‌كنند. اما در ایران و در وزارت آموزش و پرورش، سازمان نوسازی مدارس با حدود سه هزار پرسنل و مهندس در سطح كشور فعال است. در حالی كه وظیفه وزارتخانه بیشتر سیاست‌گذاری است و تأمین فضای آموزشی را باید به نهادهای عمومی منطقه‌ای و محلی واگذار كرد.

***درآمدزایی در آموزش و پرورش
وی با بیان اینكه آموزش و پرورش دارایی‌هایی دارد كه خوب از آنها استفاده نمی‌شود، گفت: به عنوان مثال اردوگاه شهید باهنر 150 هكتاری را در اختیار داریم كه ارزش اقتصادی این اردوگاه در بهترین نقطه تهران بسیار بالاست از منظر اقتصادی ادامه كار به این شكل صحیح نیست. از یك طرف آموزش و پرورش فقیری داریم و از طرفی نمی‌توانیم از این سرمایه‌ها استفاده كنیم.
وی تغییر نكردن نگرش‌ها در این زمینه را باعث فقیرتر شدن مجموعه‌هایی مانند وزارت آموزش و پرورش دانست و گفت: اگر نگاه ملی وجود داشته باشد كه ارزش افزوده‌ای برای آموزش و پرورش ایجاد كند اقداماتی مانند بهره‌برداری از ظرفیت اردوگاه‌های بی استفاده ایراد ندارد. اولویت اول ما باید فضاها و زمین‌هایی باشد كه سال ها بی استفاده مانده است. می توان با برنامه‌ریزی صحیح، در این قسمت‌ها ارزش افزوده ایجاد و مشكلات بودجه‌ای آموزش و پرورش را تا حدود زیادی برطرف كرد.

***حضور مسئولان آموزش و پرورش در مدرسه
وزیر سابق آموزش و پرورش با بیان این كه در زمان وزارت هفته‌ای یكبار سرزده از مدارس بازدید می‌كردم، گفت: در در این دیدارها كه در برخی موارد من را نمی‌شناختند زمینه آشنایی با مشكلات مدارس بدون واسطه فراهم می‌شد.
وی در توصیف یكی از بازدیدهای خود از مدرسه معلولان و كودكان استثنایی گفت: در این مدرسه متوجه شدم این عزیزان به دلیل مصرف دارو در ساعات اولیه صبح بازدهی لازم را ندارند. یكی از مشكلات برنامه‌ریزی متمركز همین است كه این مشكلات را در نظر نمی‌گیرند. در حالی كه به راحتی می‌توان ساعت شروع این مدارس را در اختیار اولیا و مدیریت مدرسه قرار داد.
علمی* ح.م *9157*2017