تفاوت آزمون وكالت در ايران و آمريكا- محسن روحاني *

چندي است انتقادات نسبت به وجود محدوديت در تعداد پذيرفته شدگان در آزمون وكالت مراكز داخلي رو به فزوني است اما با مقايسه نسبت به فرايند پذيرش وكيل در آمريكا و ايران به نظر مي رسد مشكل در ورودي هاي دانشكده حقوق باشد.

عده اي از اينكه با توجه به حجم بسيار زياد پرونده هاي موجود در سيستم قضايي كشورمان، براي قبولي وكالت محدوديت وجود دارد، انتقاد دارند و معتقدند آزمون وكالت بايد لغو شود. حاميان اين نگاه، اغلب، افرادي هستند كه هنوز نتوانسته اند در اين آزمون قبول شوند. ليكن در مقابل ايشان، قبول شدگان و وكلاي فعلي هستند كه توانسته اند از آن امتحان طاقت فرسا، عبور كنند و در حال حاضر مشغول وكالت هستند.
هر دو گروه مشتاق هستند بدانند فرايند وكالت در آمريكا چگونه است و تفاوت آن با آزمون هاي وكالت در ايران چيست؟ در اين يادداشت به اجمال به شرايط قبولي در آزمون وكالت در ايالت نيويورك اشاره مي كنم.
در اغلب ايالت هاي آمريكا به جز چند ايالت انگشت شمار همچون نيويورك و كاليفرنيا، صرفا فارغ التحصيلان مقطع جي دي يا دكتراي حرفه اي حقوق از دانشگاه هاي مورد تاييد ايالات متحده، حق شركت در آزمون وكالت را دارند.
در ايالت نيويورك براي شركت در آزمون وكالت دو فرايند متصور است.
1- افرادي كه داراي ليسانس حقوق در دانشگاهي حضوري و مورد تاييد دولتي خارجي هستند و مي توانند در كشور خود در آزمون وكالت شركت كنند. اين اشخاص بايستي در دوره يك ساله LLM در يكي از دانشگاه هاي مورد تاييد ايالات متحده شركت كنند و حداقل 24 واحد بگذرانند كه در داخل اين 24 واحد بايد 6 واحد تخصصي چون حقوق قراردادها، آيين دادرسي كيفري، آيين دادرسي مدني، مسئوليت مدني با دو يا سه واحد مقدمه علم حقوق آمريكا يا حقوق اساسي آمريكا و همچنين دو يا سه واحد آشنايي با نگارش حقوقي و همچنين مسئوليت حرفه اي را گذرانده باشند. پس از اخذ اين مدرك، اين افراد خارجي مي توانند در آزمون وكالت اين ايالت شركت كنند.
2- افرادي كه ليسانس از رشته ديگري دارند اما مي خواهند در نيويورك كار وكالت كنند، آنان بايد ابتدا در آزموني به نام الست شركت كنند. اين آزمون از امتحانات بسيار سخت در اين كشور به شمار مي رود كه قواي تحليل و منطق و آمار متقاضي را ارزيابي مي كند. پس از قبولي در اين آزمون با توجه به نمره اكتسابي و حدنصاب هاي دانشگاه هاي مورد تاييد سيستم آموزشي ايالات متحده، وارد دانشكده هاي حقوق مي شوند.
در اين كشور اگر بخواهند سه رشته پر هزينه را نام ببرند، بلاشك رشته هاي حقوق، پزشكي و دندانپزشكي هستند و تقريبا بورس و كمك هزينه مالي براي اين رشته ها، حداقل ميزان ممكن است. به همين دليل، معمولا دانشجويان دانشكده هاي حقوق از قشر مرفه جامعه و بسيار محدود هستند.
به عنوان مثال در شهر نيويورك، تقريبا هشت دانشكده حقوق با ميانگين تعداد ورودي سالانه 200 نفر در هر دانشكده وجود دارد. البته شايان ذكر است كه دانشجويان آمريكايي و يا افرادي كه داراي كارت سبز هستند، مي توانند از دولت وام تحصيلي با سود نسبتا پايين بگيرند و پس از اشتغال آن را پس دهند، اين اشتغال هر چقدر كه به تاخير بيفتد، ميزان سود دريافتي دولت بيشتر خواهد شد. از سوي ديگر اين وام، از معدود بدهي هايي است كه حتي در صورت ورشكستي فرد نيز، از ذمه اش مبري نمي شود.
پس از ورود به دانشكده حقوق، تازه ابتداي مسير سخت دانشجويي است. معدل، در اشتغال نقش بسيار زيادي دارد و در رزومه ها به آن تصريح مي شود. پس دانشجو مجبور است كه از همان ترم اول رابطه عميقي با كتابخانه دانشكده برقرار كند. طبق آماري كه كتابخانه دانشكده سابقم با رصد ورود و خروج دانشجويان و ثبت كارتهايشان داشته است، در ايام عادي ترم به معناي هفته هاي ابتدايي، هر دانشجو روزانه بين چهار تا هفت ساعت را در كتابخانه گذرانده و در ايام امتحانات اين عدد به 12 تا 15ساعت در طول شبانه روز مي رسد.
اغلب نمرات در نظام آموزشي اين كشور بر روي نمودار مي رود، امري كه مي تواند بسيار به ضرر افرادي باشد كه در پايين نمودارند. دانشجويان مجبورند حتما در دو تابستاني كه در دوره سه ساله تحصيلشان دارند، در مجموعه اي حقوقي، اعم از دادگاه يا دفتري حقوقي، شاغل باشند تا رزومه شان تقويت شود. در غير اين صورت اين خلاء نيز مي تواند عاملي باشد كه از استخدامشان جلوگيري كند.

* فرايند آزمون وكالت
در اين ايالت چهار آزمون مسئوليت حرفه اي، دوره آموزشي قوانين ايالت نيويورك، قوانين خاص ايالتي و آزمون اصلي وكالت كه در تمام آمريكا يكسان است، برگزار مي شود.
آزمون مسئوليت حرفه اي مشتمل بر 50 پرسش چهار گزينه اي است كه به ارتباطات وكلا با موكلان، قضات، دادگاه، حق الوكاله و رازداري ايشان مي پردازد.
دوره آموزشي قوانين ايالت نيويورك، 15 ساعت ويديو است كه در انتهاي تماشاي آنها بايد در آزموني با سوالات چهار گزينه اي شركت كنيم.
يك ماه پس از اين دوره بايد مجددا همان موارد را اين دفعه بدون تماشاي آن ويديوهاي امتحان دهيم.
امتحان اصلي كه در 12 ساعت برگزار مي شود مشتمل است بر 6 پرونده حقوقي تشريحي، دو مشاوره حقوقي تشريحي و 200 پرونده حقوقي كه به صورت سوال چهار گزينه اي است.
در اين ايالت، نمره قبولي براي آزمون نهايي يا همان چند ايالتي، 266 از 400 است و اگر تمام افراد شركت كننده كه البته در هر دوره آزمون به حدود هزار و 500 نفر مي رسند هم اين حد نصاب را كسب كنند مي توانند در صورت قبولي در ساير مراحل، وكيل شوند.
آزمون وكالت دو مرتبه در سال برگزار مي شود. هزينه شركت در آزمون اصلي براي دارندگان مدرك جي دي، 250 دلار و براي دارندگان مدرك ال ال ام، 700 دلار است.
پس از اين مراحل، بايد وكيل در فرايند تاييد صلاحيت نيز شركت كند و پرونده اش كاملا بررسي مي شود. اگر صلاحيتش تاييد شد، مي تواند در حوزه قوانين فدرالي همچون قوانين مهاجرتي در تمام ايالات متحده و در حوزه قوانين ايالتي صرفا در ايالت نيويورك وكالت كند.
وكلا از اقشار بسيار پر درآمد در شهر نيويورك به شمار مي روند و معمولا در جذب پرونده حقوقي در كشوري كه از سردمداران كثرت پرونده هاي حقوقي است، مشكلي ندارند. به همين دليل اغلب وكلا سعي مي كنند در حوزه خاصي همچون پرونده هاي خانواده، املاك يا انحصار وراثت وكالت كنند.
در كشور ما، رشته حقوق پس از رشته حسابداري از بيشترين اقبال بين قبول شدگان و قبول نشدگان كنكور بهره مند است. سالانه تعداد بسيار زيادي از دانشجويان با آرزوي وكالت، روانه دانشكده هاي حقوقي مي شوند كه پس از چهار سال صرفا چند صد نفرشان مي توانند لباس وكالت بر تن كنند. مشكلي كه به نظر مي رسد بيش از آنكه وجود حد نصاب يا نبود آن باشد، به مساله ورود به دانشكده هاي حقوق مربوط مي شود.

* دكتراي حقوق تجارت بين الملل در آمريكا