۶ مهر ۱۳۹۷ - ۰۸:۵۵
کد خبر 83046855
۰ نفر
خبرنگار جنگ و اقدامات حمايتي- فرهاد شرف پور *

تهران - ايرنا - خبرنگاران و اصحاب رسانه به موجب كنوانسيون هاي ژنو مورخ 12 اوت 1949 و پروتكل يك الحاقي آنها، حق دارند در زمان جنگ و ماموريت هاي حرفه اي خطرناك از رفتاري همانند يك غير نظامي برخوردار باشند.

از آغاز تاريخ بشر و دست كم از روزگاري كه زندگي انسان ها در روشنايي تاريخ قرار گرفته تا امروز كه بشريت در هزاره سوم قرار گرفته است، جنگ اين پديده زشت و تباه كننده، سايه شومش را در سراسر پهنه گيتي گسترده بوده است. به طوري كه براساس تحقيقات انجام شده، در طول تاريخ، بشريت فقط 250 سال را در صلح زيسته است. جنگ هايي كه هزاران سال به صورت پي در پي و سلسله وار به وقوع پيوسته گذشت زمان را در نورديده و حتي بر زندگي امروز ما هم اثر گذاشته است. وجود رژيم هاي استبدادي، قدرتمندان كوردل، زراندوزان حريص و دانشمندان بي فرهنگ، عوامل عمده اي بوده اند كه آتش جنگ ها را شعله ور ساخته اند و به قول دانشمندان « اين جنگ ها عبارت بود از جنگ دو گروهي كه با هم مي جنگيدند، بدون اينكه همديگر را بشناسند و هيچ كينه اي به هم بورزند و براي كساني كه با هم نمي جنگيدند اما همديگر را مي شناختند.» «جنگ» پديده جديدي نيست و قدمت آن به تاريخ زندگي بشر مي رسد و اگر چه هرگز راه مناسبي براي حل مشكلات و چالش هاي فراروي بشر نبوده، اما به هر حال هرگاه جنگي رخ داده «راويان» و «گزارشگران» ديروزي يا به تعبير امروزي «رسانه ها» هستند كه نقش پر رنگ و غير قابل انكاري در انعكاس اخبار جنگ و رويدادهاي آن داشته اند. به رغم سوء استفاده هايي كه برخي اوقات از رسانه ها در بازتاب حوادث جنگ شده، نقش واقعي و درست رسانه ها «شفاف سازي» و «غبار روبي» از اطلاعات دستكاري شده مربوط به جنگ است. وظيفه اصلي خبرنگاران نشان دادن « تاثيرمخرب و منفي» جنگ و خشونت در زندگي انسانها است. همين موضوع سبب مي شود كه گاه خبرنگاران در راه انجام اين وظيفه و «آگاهي بخشي» به ديگران، امنيت شغلي، خانوادگي و گاه زندگي خود را به خطر اندازند. اين به آن خاطر است كه بهاي كسب اخبار«موثق» جنگي و درگيري ها بيش از اندازه زياد و ميزان خطرپذيري آن براي خبرنگاران بيش از همه است. درباره آمار خبرنگاران به شهادت رسيده در طول هشت سال جنگ تحميلي عراق عليه ايران بين سال هاي 1359 تا 1367 اعلام شده است كه تعداد 244 خبرنگار، عكاس و فيلمبردار ايراني جان خود در راه تهيه، تنظيم و انتشار خبر از دست داده و بيش از 50 نفر از فعالان عرصه خبر در اين دوران «جانباز» و 12 تن ديگر نيز «اسير» شده اند. اما طبق مفاهيم حقوق بين المللي بشردوستانه ناظر برحمايت از افراد در درگيري هاي مسلحانه (مجموعه اسناد ژنو) خبرنگاران و روزنامه نگاراني كه در مناطق مخاصمه مسلحانه به ماموريت هاي حرفه اي خطرناك اشتغال دارند، بايد به عنوان «غير نظامي» به مفهوم مندرج در بند 1 ماده 50 قلمداد شوند و تحت اين عنوان به موجب كنوانسيون ها و پروتكل حاضر از حمايت برخوردار باشند، مشروط بر اينكه به اقدامي كه مغاير با وضعيت آنها به عنوان غير نظامي باشد مبادرت نكنند و نيز بدون آنكه به حق گزارشگران جنگي وابسته به نيروهاي مسلح براي برخورداري از وضعيت پيش بيني نشده در بند الف (4) ماده 4 كنوانسيون سوم اعطاء شده است، خدشه اي وارد شود. خبرنگاران و روزنامه نگاران در زمان جنگ و ماموريت هاي حرفه اي خطرناك مي توانند از كارت شناسايي كه از سوي حكومت و دولتي كه آنان تبعه آن هستند، يا دولتي كه روزنامه نگار در قلمرو آن اقامت دارد يا رسانه خبري كه روزنامه نگار را استخدام كرده در آن واقع است، استفاده كنند، به شرط آنكه نهادها و افراد يادشده وضعيت آنان را به عنوان خبرنگار و روزنامه نگار گواهي كنند. دارندگان اين گونه كارت ها از حمايت هاي لازم حقوق بين المللي بشر دوستانه ناظر بر حمايت از افراد در درگيري هاي مسلحانه برخوردار هستند به طوري كه هنگام صدور اين گونه كارت ها، در روي آنها نام كشور صادر كننده درج مي شود. اين كارت هاي شناسايي براي خبرنگاراني صادر مي شود كه در مناطق مخاصمات مسلحانه به ماموريت هاي حرفه اي خطرناك اعزامي مي شوند. دارنده اين كارتها مي بايست آن را در همه حال با خود همراه داشته باشد و چنانچه دارنده كارت دستگير شود، بايد فورا كارت خود را به مقامات دستگير كننده تسليم كند تا در امر شناسايي وي مساعدت شود. در پشت صفحه اين كارت ها؛ نام مقام صادر كننده ذي صلاح، محل صدور، تاريخ صدور، عكس دارنده كارت، مهر رسمي، محل امضاي دارنده كارت، نام و نام خانوادگي، تاريخ و محل تولد، نام رسانه خبري، حرفه خاص، مهلت اعتبار، طول قد، رنگ چشم، وزن بدن، رنگ مو، گروه خون و نوع آن، دين (اختياري)، اثر انگشت سبابه دست چپ و سبابه دست راست و علامت هاي مشخص كننده ديگر درج مي شود. يك خبرنگار همان طور كه در مورد چگونگي يك مصاحبه يا تنظيم زاويه هاي دوربين خود مي انديشد بايد در مورد امنيت خود نيز فكركند و «اطلاعاتي» را كه به «حفظ امنيت» او كمك مي كند هم زمان با «فراگيري مهارتهاي» حرفه خبرنگاري به دست آورد. «حفظ امنيت» به معناي فكر كردن به آينده، آماده بودن و ارائه عكس العمل دقيق و به موقع در برابر حوادث است. در هر صورت خبرنگاراني كه در شرايط سخت كار مي كنند يا براي ماموريت هاي خطرناك اعزام مي شوند بايد از آمادگي هاي لازم جسمي، روحي و فكري برخوردار باشند و بدانند چطور مي توانند در مناطق جنگي و عرصه هاي درگيري خطر را كاهش و امنيت را افزايش دهند. دامنه خطر براي خبرنگاران از يك مسموميت غذايي يا حادثه رانندگي تا بازداشت، گروگان گرفته شدن يا هدف گلوله قرار گرفتن متغير است. بيشتر خبرنگاران اعزامي با اطلاعات اندكي از منطقه و قوانين بين المللي به ويژه حقوق بين المللي بشردوستانه بدون آگاهي از حقوق خود به عنوان يك ناظر مستقل وارد مناطق جنگي و بحراني مي شوند در حالي كه خبرنگاران بايد اطلاعاتي در مورد شرايط سياسي و قوانين محل ماموريت، همچنين اطلاعاتي درباره قوانين كميته هاي بين المللي صليب سرخ، ارگان هاي سازمان ملل متحد و گروه هاي سياسي منطقه به دست بياورند. همچنين داشتن اطلاعات راجع به جغرافيا و مردم منطقه و آشنايي اوليه با زبان منطقه محل ماموريت (حداقل دانستن جملاتي به زبان آن كشور براي استفاده در مواقع خاص) از ضروريات است. يك خبرنگار جنگي بايد تجهيزات ضروري و مناسب مانند كارت شناسايي مطبوعاتي حاوي عكس، فهرستي از شماره تلفن هاي ضروري، جعبه كمك هاي اوليه، لباس مناسب، وسيله ارتباطي و در صورت امكان وسيله نقليه مناسب براي محل ماموريت به همراه داشته باشد. خبرنگار علاوه بر اينكه پيش از اعزام به منطقه جنگي بايد مورد رسيدگي و توجه قرارگيرد پس از بازگشت از منطقه جنگي نيز بايد مورد توجه قرار گيرد و نه تنها آسيب هاي جسمي بلكه آسيب هاي رواني وي نيز مورد رسيدگي قرار گيرد. تمام افرادي كه به مناطق جنگي اعزام مي شوند و مدتي را در آن شرايط دشوار فعاليت مي كنند به طور اجتناب ناپذيري تحت تاثير حوادث دلخراش ناشي از جنگ و بحران قرار مي گيرند. خبرنگاران نيز از اين قاعده مستثني نيستند. يك خبرنگار بعد از پايان ماموريت در مناطق جنگي، ممكن است به طور پنهاني دچار عوارض روحي و ناراحتي هاي ناشي از مشاهده يا حضور در صحنه هاي خشونت بار جنگ و درگيري شود كه پس از مدتي بروز كرده و مشكلاتي را براي او فراهم كند. بر اساس بررسي هاي دانشگاه تورنتو خبرنگاران بين المللي كه در مورد جنگها و درگيري ها گزارش تهيه مي كنند همانند سربازان ارتش از بيماري ها و افسردگي هاي ناشي از برخورد با حوادث دلخراش در زمان جنگ و درگيري رنج مي برند. طبق تحقيقات انجام شده در دانشگاه تورنتو بر روي 140 خبرنگار جنگي با يك گروه 69 نفره از خبرنگاران غير جنگي نتايج زير به دست آمد: خبرنگاران جنگي 3 برابر ديگر خبرنگاران از بيماري هاي ناشي از وقايع دلخراش رنج مي برند. خبرنگاران جنگي 53 درصد بيشتر از ديگر خبرنگاران تنها زندگي مي كنند يا مطلقه هستند. افسردگي و اختلالات اجتماعي بين اين خبرنگاران بيشتر به چشم مي خورد. با توجه به موارد ياد شده رسانه هاي اعزام كننده خبرنگاران بايد اقداماتي را صورت دهند تا خطر حضور در مناطق بحراني را براي خبرنگاران به حداقل برسانند. يك رسانه چه بزرگ و چه كوچك، بايد براي تمام كاركنان خود دوره هاي آموزشي آگاهي از خطرها و نحوه پيشگيري از آن و آماده سازي كاركنان براي تهيه خبر در مناطق جنگي و بحراني بر پاكند. بنگاههاي خبري بايد برنامه ريزي دقيقي براي آماده سازي افراد فراهم آورند تا در مواقع سخت و بروز مشكل به حفظ سلامت آنها كمك كند يا پس از بروز حادثه آنها را تامين كنند. رسانه اعزام كننده خبرنگاران بايد در مقابل خطرها از خبرنگاران حفاظت كند. انواع حمايت هاي اجتماعي از قبيل بيمه عمر و حوادث، ارائه خدمات پزشكي رايگان براي خبرنگاراني كه دچار آسيب شده اند و هرگونه حمايت هاي ضروري ديگر از آنها بايد انجام شود. نقش دولت ها نيز در حفظ امنيت خبرنگاران حائز اهميت است. مطالعات انجام شده در كشورهاي جهان نشان مي دهد كه اغلب دولت ها در اين رابطه نگرشي منفي نسبت به خبرنگاران دارند و بيشتر سياستمداران و مقامات رسمي دولت ها معتقدند كه خبرنگار «حرف گوش كن» يا به تعبيري «مرعوب» هميشه خبرنگاري «سر به راه » خواهد بود و يك خبرنگار سر به راه نيازي به تامين امنيت ندارد. حتي دولت هايي كه به اصطلاح قوانين دموكراتيك خود افتخار مي كنند هنگامي كه خبرنگاران منابع و اطلاعاتي را كه آنها دوست ندارند به دست مي آورند به طور جدي با آنها برخوردكرده و حتي مجوز دستگيري و زنداني شدن آنها را صادرمي كنند. *خبرنگار دفاعي ايرنا اجتمام *7029 * 3063