۱ مهر ۱۳۹۷،‏ ۸:۳۱
کد خبر: 83040618
۰ نفر
یخچال، دلوچه دوز كازرونی را دلسرد نكرد

شیراز- ایرنا- مردمان شهرستان گرمسیری كازرون فارس، آب را هنگام تابستان درون دلوچه (مشك كوچك) می ریختند تا سرد و خنك بماند كه با آمدن یخچال های صنعتی، دلوچه و هنرسنتی دلوچه دوزی چال شد.

بسیاری از دستانی كه چوب و چرم را با مهارت پیوند می دادند تا از سرانگشتان هنرمندشان 'دلوچه' ای مخروطی شكل بر سه پایه ای استوار شود و آب را در گرمای تابستان در دل خود خنك نگاه دارد، هم اینك در درون خاك آرمیده اند.
اما هنوز دستی در شهرستان كازرون در تكاپوست تا صنعت دلوچه دوزی را پایدار نگه دارد، صنعتی كه در زبان محلی از آن به دولچه دوزی یاد می شود.
انسان همواره با اتكای به اندیشه اش راهی برای زیست آسان و آرامش بیشتر خود یافته اما ابزارهای اولیه ای كه بشر برای راحتی از آنها بهره مند می شد و ابتكار، خلاقیت و عشق خالق آنها بود با تولید ابزارهای نوین كه كارخانه و دستگاه های الكترونیك مولد آن شدند، از صحنه زندگی كنار نهاده شد و یا برای همیشه از خاطره ها رفت.
صنعت دلوچه دوزی در كازرون از جمله صنایع دستی است كه زمانی روزگار پُر رونقی داشته و پیشینه 300 ساله این صنعت در كازرون هم مانع از قرار گرفتن آن در پرونده صنایع رو به فراموشی نشده است.
بازار قدیمی شاحمزه (سنگ تراش ها) در شهر كازرون هنوز میزبان هنرمندی است كه می كوشد صنعت دلوچه دوزی را از وادی فراموشی به دست هنرمندانی بسپارد كه پیوندشان را با پیشینیان خود نگسسته اند.
اینك در بازار شاحمزه كازرون تنها محمدرضا پایدار به این پیشه مشغول است.
پیشتر، كاسبان این بازار به صنعت دلوچه دوزی، مسگری و فروش داروهای گیاهی اشتغال داشتند، اما دیگر از آن هیاهویی كه قدیمی ها از آن سخن می گفتند خبری نیست.
محمدرضا پایدار در مغازه ای كوچك با ابزار كارش مشغول خراطی چوب بود.
او از داستان این هنر در خانواده اش چنین روایت كرد: این پیشه حدود 300 سال است كه در درون خانواده ما از آن حراست شده اما بسیاری از آنها كه به این هنر اشتغال داشتند و رزق و روزیشان از این طریق تامین می شد یا از دنیا رفته اند یا به دلیل كسادی بازار فروش، دست از كار كشیده اند و یا تغییر شغل داده اند.
او در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: پیشینه دلوچه دوزی الهام گرفته از مشك آب سقای كربلا حضرت ابوالفضل (ع) است كه به مرور زمان به دلوچه تبدیل شده است.
پایدار از مواهب دنیای جدید گله ای ندارد اما در كلامش دلتنگی و نگرانی از فراموشی هنرهایی كه با این مواهب به كناری رانده شده اند آشكار است.
این پیر هنرمند ادامه داد: دلوچه مربوط به دوره ای است كه برق نبود و به جای یخچال از آن برای خنك نگه داشتن آب در منازل و عشایر در هنگام كوچ از آن استفاده می كردند اما امروز من در این شهرستان تنها كسی هستم كه به دلیل علاقه ای كه به این هنر و حرفه دارم، با جود همه مشكلات همچنان از عمق وجودم به این كار مشغولم.
این پیشكسوت هنردستی دلوچه دوزی كه موی خود را در این راه سپید كرده با اشاره به ابزاری كه در اطراف و قفسه فلزی بالای سرش قرار دارد و به وسیله آن دلوچه ها را آماده می كند، گفت: یكی از ابزاری كه برای ساخت دلوچه از آن استفاده می شود، پوست بز دباغی شده است اما امروز به دلیل در دسترس نبودن این پوست از یك نوع چرم خاص استفاده می كنم.
پوست بز یكی از ابزار اصلی این هنر است اما نبود پوستی كه همچون گذشته آب را خنك نگه دارد و همچنین بی رونق شدن این صنعت از مهمترین دلایلی است كه منجر شده بسیاری از كسانی كه پیشتر در این حرفه جنب و جوشی چشمگیر داشتند به آن پشت كنند و تعداد زیادی از آنها هم از دنیا رفته اند.
این هنرمند كازرونی ادامه داد: آنچه را كه امروز می سازم برخی از گردشگران به عنوان دكور اتاق و یا محل مورد نظرشان از آن استفاده می كنند.
محمدعلی یكی از دوستان محمدرضا پایدار هم كه به جمع ما پیوست گفت: كشاورز بودم، زمان قدیم مخصوصا در بهار و تابستان كه به مزارع می رفتیم از دلوچه برای خوردن آب خنك استفاده می كردیم، اما حالا آب فراوان و كشاورزی پُر محصول كو؟
محمد علی هم كه همسن و سال پایدار است از اینكه برای لحظاتی دفتر خاطرات گذشته را در ذهن خود ورق می زد لبخندی از رضایت بر لبانش نقش بست و گویی كه می كوشید نه در خیال كه در واقعیت، رونق حرفه و كار ایام پیشین را به زمان حال انتقال دهد.
این كشاورز كهنسال با دستانش به دلوچه های دكوری پایدار اشاره كرد و اظهار داشت: در قدیم كه یخچال نبود به دلوچه دوز سفارش می دادند كه اطراف دلوچه ها را با آینه تزیین كند و این وسیله را به عنوان یخچال در میان جهیزیه عروس قرار می دادند.

** هنرمندان دلوچه دوز حمایت می شوند
به سراغ رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان كازرون رفتیم تا حال و روز صنعت دلوچه دوزی را جویا شویم كه گفت: در گذشته های بسیار دور در این شهرستان بیش از 50 مغازه بود كه در هر یك از آنها دستكم چهار نفر به این هنر اشتغال داشتند.
محمدرضا معینی در گفت و گو با ایرنا افزود: سال هاست كه به دلیل كمبود ابزار برای ساخت دلوچه و همچنین وجود وسایل خنك كننده جدید، در این شهرستان تنها یك نفر در این حرفه باقی مانده است.
وی ادامه داد: اداره میراث فرهنگی این شهرستان آماده است از كسانی كه این شغل را به عنوان یك صنعت تاریخی حفظ كنند، حمایت كند و تا كنون برای احیای این صنعت، دوره های آموزشی هم برگزار كرده و برخی از این دوره ها نیز هم اینك در حال برگزاری است.
معینی اظهار داشت: به دلیل اهمیت این هنر، صنعت دلوچه دوزی در فهرست آثار ملی ایران به عنوان یك اثر معنوی به ثبت رسیده است.
دلو، واژه ای عربی و به معنی آوند آب كشی و ظرفی است كه بیشتر از پوست و گاهی فلز می سازند و با آن، آب از چاه می كشند. این لغت به طور مقلوب و به صورت دول و به همین معنی استفاده می شود.
دلوچه كه شكل مصغر همین واژه است، ظرف مخروطی شكل از پوست دباغی شده (چرم) و یا مشك آبخوری است كه با سه پایه چوبی روی زمین قرار می گیرد و سری از چوب دهانه آن را مسدود می كند. سر و پایه دلوچه را چوب تراشان (خراطان) محلی می سازند و اطراف آن را با چرم ها و تسمه های رنگین و آیینه دوزی تزیین می كنند.
دلوچه (دولچه) كازرونی، تا قبل از لوله كشی آب، پیدا شدن یخچال و سرد كن های مختلف، وسیله خوبی برای خنك نگه داشتن آب بود و همراه با گیوه مخصوص (ملكی) سوغات این شهرستان به شمار می آمد. اما با گسترش شبكه لوله كشی و فراوانی یخچال، این هنر صنایع دستی از رونق افتاد و هنرمندان این صنعت به سایر مشاغل روی آوردند.
آب داخل دلوچه در فصل گرما بسیار خنك و گوارا می ماند.
از مراكز عمده تولید این هنر در استان فارس، كازرون و بخش زرقان از توابع شهرستان شیراز بودند.
شهرستان كازرون در فاصله 120 كیلومتری غرب شیراز قرار دارد.
7372 //1876/1042