همدردی با شهدای به خاك افتاده كربلا با آیین گِل

تهران- ایرنا- برگزاری سنت‌ها و شیوه‌های عزاداری نزد ایرانیان دارای سابقه‌ای همپای تاریخ تمدن ایران است؛ اینچنین است كه شاهدیم برخی از آیین‌‌هایی كه امروزه ساخت اجرایی آن را در مراسم سوگ مذهبی می‌‌بینیم، ریشه در گذشته‌های دور تاریخی ایرانیان دارند.

به گزارش روز پنجشنبه خبرنگار فرهنگی ایرنا، یكی از این دست آیین‌‌ها كه در رثای سوگ و مرثیه حضرت امام حسین علیه السلام، شهادت او و یاران با وفایش، امروز در كشور ما انجام می‌شود، دارای سابقه‌ای به درازنای تاریخ ایران است. این آیین كه آن را به عنوان «گِل» آیین رسم عزاداری می‌شناسیم، از جمله آیین های عزاداری است كه در فلات مركزی ایران و در استان لرستان، سابقه ای به قدمت چهار هزار سال مكتوب دارد.
این آیین در ابتدا برای از دست دادن قهرمانان و یا جوانانی صورت می گرفت كه در قبیله یا منطقه خود جان خود را از دست می دادند. اما بعد از ورود اسلام به ایران، در كنار تغییر رسم و رسوم زندگی فرهنگی ایرانیان با مبانی اسلام و در حقیقت در هم تنیده شدن تار و پود زندگی ایرانیان با آیین ‌ها، مناسك، آداب و سنن دین اسلام، شاهد تغییر ماهیت اجرای این آیین سوگ در رثای امام حسین(ع) و شهدای كربلا بودیم.
آیین گِل، در منطقه لرستان به ویژه خرم آباد شناخته می شود از آن دست سنت‌های سوگواری است كه با شیوه های آیین های نمایشی و مذهبی ایران گره خورده است. در این آیین بسیاری از مردم استان لرستان به ویژه منطقه خرم آباد و همچنین كوهدشت كه از قدیمی‌ترین مناطق تاریخی لرستان به شمار می آیند، سعی می‌كنند با برگزاری آیین گِل، اوج ارادت خود را به مقام والای سید و سالار شهیدان نشان دهند.
همزمان با عصر روز تاسوعا، شاهد برپا شدن حوضچه‌هایی در گوشه‌های مختلف شهر و روستاهای این منطقه هستیم كه در آنها خاك رس الك شده - خاك رس نرم - با آب و گلاب های نذری در هم آمیخته می ‌شود و توده گِلی را به وجود می آورد. در این حین افرادی كه قصد شركت در این مراسم عزاداری را دارند خود را در این حوضچه های گِل غوطه ور می كنند؛ از سوی دیگر زنان و یا كودكانی كه شرایط غوطه خوردن در این حوضچه ها را ندارد، توسط فردی كه كنار این حوضچه ها ایستاده لباس ‌هایشان گِلی می‌شوند و یا عده ای از خانواده ها از باقیمانده گِل موجود در این حوضچه ها با ظرف به خانه می‌برند و آن را بر چادر و یا پوشش خود قرار می‌دهند و همسو با عزاداری سوگواران حسینی در دسته ها و تكایا در خانه ‌های خود به سوگواری می ‌پردازند.
از دیگر جذابیت‌های برگزاری مراسم آیین «گِل»، آیین روشن كردن شمع حاجت و استغفار كسانی است كه قصد شركت در این آیین را دارند. روشن كردن شمع حاجت پیش از آغشته شدن خاك رس نرم با آب و گلاب صورت می ‌گیرد.
در نهایت فردی كه آن گِل را به خود می مالد از یك سو شاهد آمیخته شدن بدنش با گِل به مثابه همان خاكی كه حضرت امام حسین علیه السلام و یارانش در آن غلطیدند و به شهادت رسیدند است و از سوی دیگر این خاك آغشته به حاجات، استغفارات و لبریز از دعای مردمی است و به نوعی می ‌تواند به پاك شدن خاك از هرگونه آلایندگی مادی منتج شود.
در نهایت این افراد كنار هیمه ای كه جوانان شهر آنرا روشن كرده اند قرار می گیرند تا گِل آمیخته شده با بدن و پوشش آنها خشك شود و در نهایت بعد از برپایی نماز ظهر عاشورا شروع به عزاداری و سینه زنی می كنند.
با برپایی آیین سینه زنی و عزاداری ظهر عاشورا، شهر و مناطقی كه این مراسم در آن برگزار می شود غرق در غبار برخواسته از این گِل ها می شود و این مراسم تا شام غریبان امام حسین علیه السلام ادامه دارد.
در برخی از این مناطق عده ای از مردم و كسانی كه در این آیین شركت می‌كنند نذر می‌كنند و لب از سخن می‌بندند و یا عده‌ای فاصله شب تاسوعا تا ظهر روز عاشورا برای برپایی مراسم بیدار مانده و به راز و نیاز با پروردگار خویش و همچنین عزاداری می‌پردازند.
یكی دیگر از بخش های برگزاری مراسم آیین «گل» برای نوجوانانی است كه هنوز به سن بلوغ نرسیده اند؛ معتمدان هیات عزاداری، سادات و یا ریش سفیدان پنجه در گل فرو كرده و به نشانه پنجه علمدار كربلا حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام بر پشت و یا سینه این جوانان می زنند.
بر پای این شكل از آیین های سوگ، در حقیقت بازتاب دهنده شیوه عزاداری باستانی ایرانیان و آمیخته شدن آن با شعائر مذهبی اسلامی و تفكر آیینی آن است كه یكی از زیباترین و جذاب‌ترین گونه‌ ها و شیوه های عزاداری در ایران را به متجلی می سازد.
فراهنگ**ا.خ** 9053