۲۱ شهریور ۱۳۹۷ - ۱۰:۲۵
کد خبر 83030903
۰ نفر
نقدینگی چگونه سیلاب شد

تهران- ایرنا- رشد سرسام آور نقدینگی طی روزهای گذشته ترجیع بند بسیاری از مباحث درباره وضعیت اقتصادی كشور بوده است. حال این سوال برای شمار زیادی مطرح می شود كه رشد این شاخص به چه معنا است و چرا سیاستگذاران و مسوولان اقتصادی هنوز نتوانسته اند ترمز قطار نقدینگی را بكشند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری، رئیس جمهوری عصر دیروز (سه شنبه بیستم شهریورماه) در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی، رشد نقدینگی در كشور را عامل بسیاری از مشكلات خواند و آن را ناشی از فعالیت های موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز دانست.
یك روز پیش از سخنان دكتر «حسن روحانی»، رئیس كل بانك مركزی در جلسه با مدیران بانكی، بر عزم نظام برای كنترل رشد نقدینگی در كشور تاكید كرد و گفت كه اتفاقات اخیر بازار ارز محصول ناترازی عمیق در سیستم بانكی و رشد نقدینگی است. «عبدالناصر همتی» بیان داشت كه تا زمانی كه رشد نقدینگی با این روند ادامه داشته باشد و برای مهار آن اقدامی صورت نپذیرد، فشار نقدینگی روی بازار ارز و سایر بازارهای موازی برای حفظ دارایی های افراد وجود خواهد داشت.
رئیس كل بانك مركزی در همین جلسه به رهنمودهای مقام معظم رهبری در جهت كنترل و هدایت نقدینگی اشاره و بیان كرد دولت عزم جدی برای كنترل نقدینگی دارد. همتی پیش از این نیز بارها به این مشكل اشاره و تصریح داشته بود تلاش چندانی برای كنترل رشد نقدینگی صورت نگرفته است. وی مسوولیت این اوضاع را متوجه بانك ها دانسته و تاكید كرده كه رفتار خلاف بانك ها در این خصوص را تحمل نخواهد كرد.
پیش از این و در بیست و چهارم تیرماه امسال رهبر انقلاب در دیدار با اعضای هیات دولت بیان داشتند كه رشد نقدینگی «فوق العاده»، «بسیار بالا» و «افسانه ای» بوده و باید برای حل این مساله، كارگروهی ماهر و به صورت فوری تشكیل شود تا به صورت شبانه روزی برای حل آن تلاش كنند.

** تعریفی از رشد نقدینگی
رشد نقدینگی به چه معنا است؟ یك كارشناس اقتصادی در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی تعریف ساده ای از نقدینگی ارایه داده است: به مجموعه پول موجود در كشور، شامل سپرده‌های دیداری بخش غیردولتی نزد بانك‌ها، اسكناس و مسكوكات در دست اشخاص و همچنین شبه پول یعنی سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار، سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز و سپرده‌های متفرقه نقدینگی گفته می‌شود. در یك تعریف ساده، مجموع اسكناس، مسكوكات و منابع اعتبارات بانكی، مهم ترین اجزای تشكیل دهنده نقدینگی هستند.
«محمدامین جواهری» محقق مركز مطالعات تحولاتی و جمعیتی دانشگاه آنتروپ بلژیك، در ادامه توضیحات خود ادامه می دهد كه «نقدینگی حجم پول نقد در خارج از سیستم بانكی است كه قابلیت تورم زایی دارد بدین معنی كه چنانچه حجم پول نقد رشد پیدا كند، قدرت خرید مردم هم بالا رفته و با افزایش تعداد خریداران یك كالا یا خدمات، آن كالا یا خدمات گران تر می شود. حجم نقدینگی در یك اقتصاد باید متناسب با میزان تولید كالا و خدمات باشد. در غیر این صورت بدون تردید باعث تورم با ركود در تولید خواهد شد.»

** آب روان تولید یا سیلاب بنیان افكن اقتصاد؟
اقتصاددانان ایرانی، درباره اینكه آیا رشد فزاینده نقدینگی به خودی خود یك مشكل است یا نحوه هدایت و مدیریت نقدینگیِ متورم موجب بحران فعلی در بازارها شده، اختلاف نظر دارند. «طهماسب مظاهری» وزیر اقتصاد دولت هشتم و رئیس بانك مركزی در دولت نهم در برنامه ای تلویزیونی این نكته را مطرح كرد كه بر اثر سیاست هایی اشتباه در 12 سال گذشته (یعنی از ابتدای تصدی وی در بانك مركزی)، نقدینگی بسیار بیشتر از تولید ناخالص داخلی شد. در حالی كه در مدت این 12 سال، 50 درصد رشد تولید ناخالص داشته ایم، نقدینگی ده برابر رشد یافته است. مظاهری رشد نقدینگی را اشتباه مرگبار دولت ها خواند.
در مقابل، «حسین راغفر» استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا می گوید رشد نقدینگی به تنهایی نمی تواند عامل تورم باشد بلكه عامل مشكلات اخیر، نقدینگی رشد یافته ای است كه به دست مافیای قدرت و ثروت افتاده است. وی تاكید دارد كه رشد نقدینگی به خودی خود می تواند به رونق تولید منجر شود اما به دلیلی دلالی و رانت خواری، این رشد نقدینگی در ایران، منجر به بحران شده است.
«عبدالحسین ساسان» نگاهی بسیار منفی به رشد نقدینگی دارد. این اقتصاددان و پژوهشگر اقتصادی رشد لجام گسیخته نقدینگی را «ایدز اقتصاد» كشور می داند و معتقد است كه رشد نقدینگی عامل تورم چشمگیر در ایران بوده و در پی تورم ناشی از رشد نقدینگی، قدرت خرید مردم كاهش یافته است.
«علی دیواندری» رئیس پژوهشكده پولی و بانكی بر این باور است كه ما همواره در كشور رشد نقدینگی داشته ایم و وضعیت فعلی نقدینگی در كشور، مساله ای عجیب و حیرت انگیز نیست. دیواندری نیز همچون راغفر معتقد است اگر رشد نقدینگی به صورتی صحیح مدیریت شود، می تواند بر متغیرهای كلان، تاثیری مثبت داشته باشد. این استاد دانشگاه یكی از عوامل رشد نقدینگی در كشور را نرخ های بالای سود سپرده های بانكی می داند و می گوید كه مسیر ترازنامه نظام بانكی جریان ناسالمی از خلق نقدینگی را شكل داده است.
«مسعود نیلی» اقتصاددان و مشاور اقتصادی رئیس جمهوری بر این نكته تاكید می كند كه افزایش حجم نقدینگی خطر اصلی اقتصاد ایران است. از دید وی تورم، براساس رشد نقدینگی افزایش نیافته و ناگهان این تورم انباشت شده، در دو ماه گذشته در حال تخلیه شدن است. نیلی یكی از دلایل رشد نقدینگی را مساله ناترازی در نظام بانكی می داند و معتقد است در شرایط فعلی نمی توان این ناترازی را اصلاح كرد و تنها راه چاره، مهار نظام بانكی فعلی است.

** تبعات نادیده انگاشتن جهش نقدینگی
همچنان كه اشاره شد اغلب كارشناسان و مسوولان بر سر آن كه نقدینگی به صورتی لجام گسیخته رشد داشته و تبعاتی نامطلوب برای اقتصاد به بار آورده است، توافق نظر دارند. این در حالی است كه سال گذشته سخن از كاهش رشد نقدینگی در كشور بود. «ولی الله سیف» رئیس كل سابق بانك مركزی، در مصاحبه خود در اردیبهشت ماه پارسال، تاكید كرده بود كه رشد نقدینگی در كشور مهار و به 23.2 درصد كاهش یافته است. وی در یادداشتی كه در كانال خود در شبكه های اجتماعی منتشر ساخت كنترل رشد نقدینگی را یكی از دستاوردهای دوران تصدی خود در بانك مركزی و انتقادات پیرامون این مساله را مصداق تخریب دانسته بود. رییس سابق بانك مركزی در مردادماه پارسال تاكید داشت كه نقدینگی به خودی خود مساله نیست و باید بزرگتر شدن حجم نقدینگی را در مقایسه با حجم كلی اقتصاد كشور در نظر گرفت.
نكته قابل تامل اینكه اواسط اردیبهشت 1395، معاون اقتصادی بانك مركزی در مصاحبه با خبرگزاری «مهر» از رشد نقدینگی در كشور دفاع كرده و گفته بود: بانك مركزی ملاحظات خود را برای رشد نقدینگی دارد و در صورت نیاز هم اقدامات لازم را انجام می‌دهد اما رشد نقدینگی، برای رشد اقتصادی لازم است و تنها زمانی خطرناك خواهد بود كه باعث ایجاد تورم شود و اشاره داشته بود كه گروهی سعی دارند این تفكر را ایجاد كنند كه رقم هزار هزار میلیارد تومان رقم خاصی است و اگر نقدینگی از این رقم بگذرد، اتفاق خاصی در اقتصاد كشور می‌افتد.
«پیمان قربانی» تاكید داشت كه نقدینگی یك عدد اسمی است و به لحاظ اسمی نیز این متغیرها در جامعه همواره در حال افزایش هستند و این در حالی است كه در هیچ زمانی نقدینگی در جامعه كاهش نیافته است. وی اشاره كرده بود كه در مرداد سال 1385 نقدینگی از رقم 100 هزار میلیارد تومان گذشت و مساله خاصی اتفاق نیفتاده است.
در ادامه، سیف پذیرفت رشد نقدینگی مساله ای بوده كه او نتوانسته آن را به خوبی مدیریت كند. وی در مصاحبه خود با روزنامه «اعتماد» در اسفند ماه 1395، در پاسخ به این پرسش كه اگر امروز، روز اول كارتان در كسوت ریاست بانك مركزی بود، كدام یك از سیاست ها را اجرا نمی كردید، گفته بود «اگر با اطلاعات آن زمان شروع می‌كردم همین رویه تكرار می‌شد؛ ولی اگر اطلاعات امروز را داشتم، قطعا نقدینگی را بهتر كنترل می‌كردیم. رشد نقدینگی زیاد بود و نباید به این اندازه رشد می‌كرد. می‌شد كاری كرد كه رشد آن به اندازه امروز نباشد. هر چند باید مدنظر داشته باشیم كه كشور با ركود درگیر بود و لاجرم باید نقدینگی رشد می‌كرد. درمجموع شاید از تلفیق روش‌های مختلف بهره‌وری مناسب‌تری ایجاد می‌شد»

** غول نقدینگی و سپر بانك مركزی
در وضعیت فعلی این پرسش مطرح است اكنون كه مسوولان و كارشناسان اقتصادی از نیاز به مهار نقدینگی متورم و افسارگسیخته در كشور سخن می گویند و آثار و تبعات آن در بازارها مشخص شده، مدیران بانك مركزی و دیگر تصمیم سازان اقتصادی برای روزهای سخت پیش رو، چه تمهیداتی را خواهند اندیشید؟ آیا موفق می شوند بر گردن اسب وحشی نقدینگی مهار بزنند یا خیر. این پرسشی است كه برای پاسخ به آن باید مدتی صبر كرد و چشم انتظار اقدامات دولت و بانك مركزی ماند؛ پاسخی كه امید است رئیس كل بانك مركزی، پس از گذشت چند سال از تصدی خود، از آن ابراز پشیمانی نكند.
پژوهش**ب.س**9279